Met korte, krachtige video’s brengt de piepjonge redactie van De Marker, het nieuwsplatform van BNNVara, sinds twee jaar serieuze onderwerpen naar de tijdlijnen van jongeren op Instagram en TikTok. Hoe is dat gelukt, op platforms waar het volgende kattenfilmpje altijd om aandacht schreeuwt?
Op de vloer van een kantoor op het Hilversumse Mediapark ligt een tiental twintigers te planken. Aan de muur hangt een Palestijns voetbaltenue, op de bureaus staan mokken koffie met teksten als fucking amazing journalist. We zijn getuige van het vaste middagritueel van de redactie van De Marker, het online nieuwsplatform van BNNVara. ‘Sommigen houden het al tweeënhalve minuut vol. Best goed, toch?’, zegt Juan Soto Visser (26), een van de tien jonge redacteuren van het platform.
Al ruim twee jaar probeert De Marker ‘serieuze journalistiek’ naar de Instagram- en TikTok-tijdlijnen van jongeren te brengen. Daarvoor maakt het pakkende filmpjes van hooguit drie minuten over zware onderwerpen, van Gaza tot de studieschuld. Dat kunnen korte nieuwsberichten zijn, maar ook verdiepende video’s, reportages ter plaatse en scherpe opinies van de redactieleden – vaak met een progressieve inslag, maar daarover later meer.
Daarnaast heeft het platform een podcast, Over morgen, waarvoor makers Gijs Sanders (23) en David Breebaart (26) in gesprek gaan met lijsttrekkers. Op donderdag 8 oktober is De Marker ook offline te zien. Dan staat Over Morgen in Paradiso in Amsterdam, met gasten als journalist Tim Hofman en oud-politicus Hedy d’Ancona.
De Marker mikt op een doelgroep – jongeren van 17 tot 25 jaar – die het NOS Journaal en de krant vaak links laat liggen. Die weet het platform opvallend goed te bereiken. Inmiddels heeft De Marker meer dan vijftigduizend volgers op Instagram en zeventigduizend op TikTok. Dat is weliswaar veel minder dan de 1,2 miljoen van het populaire actualiteitenaccount @cestmocro, maar het is toch uitzonderlijk dat een journalistiek account, zonder clickbait, memes en entertainment, zo’n groot publiek trekt. Hoe is dat gelukt, op platforms waar het volgende kattenfilmpje altijd om aandacht schreeuwt?
‘Dat ging met vallen en opstaan’, zegt Chaira Koops (30). Ze is een oudgediende, naar De Marker-begrippen: Koops is al vanaf het begin bij het platform betrokken en is, na eindredacteur Lou Muuse (32), de oudste op de piepjonge redactie. Ook Soto Visser en Sanders zaten bij die eerste lichting. ‘In het begin keek niemand naar ons om, we hadden geen idee wat we deden’, zegt Sanders. ‘Ik heb Wieneke gesmeekt of ze ons meer richting kon geven.’
Wieneke is Wieneke van Vucht (50), oprichter en afzwaaiend eindredacteur van De Marker. Eerder werkte ze achter de schermen van televisieprogramma’s. Daar zag ze dat de mediawereld achterliep op het gebied van online nieuwsvoorziening. ‘Veel mensen probeerden jongeren nog steeds naar ‘volwassen’ media te trekken, maar dat werkt niet. Jongeren blijven op sociale media. Daar had je eigenlijk alleen NOS Stories, maar dat richt zich op een jongere doelgroep.’
Haar analyse wordt bevestigd door een rapport dat het Commissariaat van de Media (CvdM) vorig jaar publiceerde. Daaruit blijkt dat 78 procent van de Nederlandse jongeren tussen de 16 en 24 jaar sociale media gebruikt om het nieuws te volgen, maar dat alleen NOS Stories hen in groten getale weet te bereiken. Voor de rest wordt de online wereld gedomineerd door nieuwsinfluencers en accounts als @cestmocro, die niet gebonden zijn aan journalistieke regels.
‘Daarom wilde ik meer serieuze journalistiek naar die jongeren toebrengen, ondanks hun korte spanningsboog’, zegt Van Vucht. De NPO bleek bereid om De Marker te financieren, en Van Vucht zocht jonge ‘allround makers’ bij elkaar, die de filmpjes zelf moesten kunnen voorbereiden, schrijven, presenteren en editen. ‘Die makers moesten daarnaast zelf onderdeel zijn van de doelgroep, want zij weten het best wat hun leeftijdgenoten willen zien. Ik zag mezelf vooral als een soort coach.’
Na enige opstartproblemen blijkt die aanpak inmiddels te werken. Van Vucht: ‘Ik ben trots op hoe het gaat. Na de show in Paradiso neemt ze afstand van De Marker. ‘Ze kunnen het zonder mij, dus het is tijd om plaats te maken. Paradiso is een mooi slotakkoord.’
Wat is het geheim van De Marker? ‘Er is zeker geen formule die altijd werkt’, zegt Koops. Het platform blijft immers afhankelijk van de onvoorspelbare algoritmen van Instagram en TikTok. ‘Die bepalen wie wat te zien krijgt’, zegt Susan Vermeer, die aan de Wageningen University & Research onderzoek doet naar het nieuwsgebruik van jongeren. ‘Maar Big Tech geeft ons geen toegang tot hun data. Daarom weten ook wetenschappers niet waarom iets viraal gaat.’
Dat betekent niet dat het succes van De Marker volstrekt onverklaarbaar is. De redacteuren hebben bijvoorbeeld geleerd hoe je in de eerste drie seconden de aandacht kunt grijpen, met pakkende openingszinnen. ‘Maar ook daarna moet je niet te langdradig zijn’, zegt Koops. ‘Dat is vervelend, want je wilt altijd meer nuance geven.’
Ook belangrijk: jongeren hebben dus zelf grotendeels de touwtjes in handen. Elke ochtend bespreken de redacteuren met welk onderwerp ze aan de slag willen. 'Ik bemoei me daar zo min mogelijk mee’, zegt eindredacteur Muuse. ‘Ik ben niet eens zoveel ouder, maar toch snappen zij de belevingswereld van jongeren al zoveel beter dan ik.’
Het filmpje over zo’n onderwerp presenteert de redacteur vervolgens zelf. ‘Het wordt al snel ongemakkelijk als 30-plussers jongeren proberen aan te spreken’, verklaart Van Vucht. ‘Gijs kan in een video zeggen dat Prinsjesdag fucking saai is, maar dat moet ik niet doen.’
Een vast groepje jonge presentatoren heeft nog een voordeel. ‘We hebben van nieuwsinfluencers afgekeken dat jongeren behoefte hebben aan vertrouwde gezichten op sociale media’, zegt Van Vucht. Daarom staan de presentatoren bij De Marker in de schijnwerpers en brengen ze met een duidelijke eigen stijl het nieuws. ‘Inmiddels word ik soms zelfs herkend op straat’, zegt Soto Visser.
Ook onderzoeker Vermeer ziet dat vaste gezichten het goed doen op sociale media. ‘Tussen alle beschikbare informatie hebben mensen behoefte aan iemand die ze kennen en vertrouwen, zoals een influencer die ze al een tijdje volgen. Dat noemen we een parasociale relatie: jij hebt het gevoel dat je iemand persoonlijk kent, terwijl deze persoon niet van jouw bestaan afweet. De Marker speelt daarop in door de persoonlijkheid van hun journalisten meer naar voren te brengen.’
Dat betekent ook dat de presentatoren van De Marker hun emoties mogen tonen. ‘Als we vertellen dat een kind in Gaza is doodgeschoten, mogen wij laten zien dat het ons raakt’, zegt Sanders. ‘Dat mag de presentator van het NOS Journaal niet doen.’
Hieruit blijkt ook een andere manier waarop De Marker zich onderscheidt van veel traditionele nieuwsmedia. In navolging van bijvoorbeeld De Correspondent maakte Soto Visser onlangs een opinievideo waarin hij betoogt dat ‘objectieve journalistiek’ niet bestaat. Iedere journalist heeft immers een bepaald wereldbeeld en kan dus nooit volledig neutraal zijn. Volgens Soto Visser is het daarom misleidend om die schijn op te houden. Beter is het om openlijk te erkennen welke keuzes je maakt en vanuit welk perspectief je dat doet.
Dit idee is breed gedragen bij De Marker. ‘We zijn nu eenmaal geen robots’, zegt Sanders. ‘Dat wil niet zeggen dat we alleen meningen verkondigen, dat doen we alleen in onze opinievideo’s. In onze nieuwsberichten presenteren we uitsluitend feiten, en we zijn altijd transparant over de bronnen die we gebruiken. Wel zijn we er eerlijk over dat de manier waarop we dat doen en onze onderwerpkeuze kunnen voortkomen uit bepaalde overtuigingen. Die zijn bij ons vooral progressief; we zijn immers onderdeel van BNNVara, een links-progressieve omroep.’
Sanders en Soto Visser merken allebei dat veel leeftijdsgenoten niet meer zitten te wachten op journalistiek die pretendeert objectief te zijn. ‘Vooral de berichtgeving over Gaza heeft veel jongeren kritischer gemaakt’, zegt Soto Visser. Dat denkt Sanders ook. ‘Vroeger kreeg je op televisie alleen het westerse geluid te horen, maar nu kun je op je telefoon ook Al-Jazeera kijken. Het verschil tussen die perspectieven zet je aan het denken.’ Daarom hopen ze dat jongeren De Marker niet als enige nieuwsbron gebruiken. ‘Onze video’s moeten mensen vooral prikkelen om zich beter in een onderwerp te verdiepen’, zegt Soto Visser.
‘Volgens de journalistieke code moet je evenwichtig, onafhankelijk en transparant verslag doen’, zegt Thomas Bruning aan de telefoon. Hij is algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). ‘Binnen die kaders heb je veel vrijheid om daar invulling aan te geven. Het is zeker transparant om te benoemen vanuit welke overtuigingen je werkt, zolang je openstaat voor feiten die daar niet in passen. Het nadeel is dat mensen met andere opvattingen je journalistiek soms sneller in twijfel trekken, als je je positie zo expliciet maakt.’
Dat probleem herkennen de redacteuren van De Marker. ‘Dilan Yeşilgöz, Henri Bontenbal en Joost Eerdmans willen bijvoorbeeld niet aanschuiven bij onze podcast’, zegt Sanders. ‘Misschien komt dat deels doordat ze bang zijn dat we ze te hard zouden aanpakken. Maar we zijn kritisch op alle partijen.’
Daarnaast is het de vraag of je mensen met andere opvattingen überhaupt kunt bereiken. ‘Voorlopig trekken we bijvoorbeeld vooral een publiek uit de Randstad. Ik heb onze statistieken daarover over gezien, en die zijn niet fraai’, zegt Soto Visser.
Dat vindt Sanders ook. ‘Als ik een factcheckvideo over uitspraken van Wilders maak, wil ik het liefst dat PVV-stemmers die zien’, zegt hij. ‘Daarom heb ik zelfs linkjes onder Wilders’ tweets geplaatst, maar toen werd ik direct geblokkeerd door zijn account. Uiteindelijk zijn we overgeleverd aan de algoritmen van sociale media. Tegelijkertijd blijft de kans groter dat iemand toevallig mijn TikTok-filmpje tegenkomt, dan dat ze uit zichzelf een kritisch artikel gaan lezen. Maar de afhankelijkheid van algoritmen blijft frustrerend.’
Maar ook met preken voor de eigen jonge, progressieve parochie valt winst te behalen. Door tijdlijnen te vullen met politiek nieuws, wakker je al snel meer politieke interesse aan, blijkt uit onderzoek van Vermeer. ‘Volwassenen zonder politieke belangstelling zullen die vaak ook niet meer ontwikkelen’, zegt ze. ‘Maar we zien dat de politieke interesse van jongeren nog echt kan groeien. Een platform als De Marker betrekt ze dus echt bij de democratie.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant