De prijs der prijzen wordt komende week weer bekendgemaakt. Nederlandse wetenschappers scoren slecht bij de bookmakers, al hebben die het vaker mis gehad. ‘Zolang maar geen onvertaalde Chinese dichter de literatuurprijs wint.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Vier jaar geleden is het alweer dat een Nederlander de Nobelprijs won. Econoom Guido Imbens – al vele jaren werkzaam aan Amerikaanse universiteiten – kreeg toen het beroemde telefoontje uit Stockholm. Hij won de hoogste onderscheiding in de wetenschap voor zijn onderzoek naar causale verbanden, bijvoorbeeld wat het aantal jaren onderwijs doet met iemands latere inkomen.
Vanaf maandag worden dagelijks via livestreams de nieuwe ontvangers van Nobelprijzen bekendgemaakt. Bookmakers en experts zijn al druk in de weer met lijstjes met kanshebbers – in de wetenschap dat ze het meestal mis hebben, simpelweg omdat het aantal kanshebbers groot is, de keuzeprocedure van het Nobelcomité geheimzinnig, en soms ronduit ondoorgrondelijk.
Hier toch een poging van de Volkskrant-redactie. Wie zijn dit jaar de kanshebbers op eeuwige roem en zo’n 1 miljoen euro prijzengeld?
Een afslankmedicijn dat echt werkt: decennialang geprobeerd, nooit gelukt. Maar de laatste jaren is er een heuse revolutie gaande in de geneeskunde. Mensen met overgewicht die zogeheten GLP-1-medicijnen gebruiken, vallen gemiddeld 10 procent en meer af. GLP-1 is een hormoon dat het signaal afgeeft ‘ik zit vol’. Wellicht dat pionierende wetenschappers achter de hormoonhuishouding van overgewicht dit jaar daarom een Nobelprijs krijgen, klinkt het onder kenners. Of is het nog te vroeg? Nu grote groepen patiënten ze gebruiken, zal pas echt blijken hoe goed ze op de lange termijn werken en of er niet nog vervelende bijwerkingen opduiken.
Nederlandse kanshebbers? De wetenschapsredactie van de Volkskrant tipt Hans Clevers, die internationaal furore maakte met stamcellen. Dit zijn cellen die zich nog niet moeten specialiseren, bijvoorbeeld tot long- of levercel. In het laboratorium kweekte hij er zogeheten mini-organen mee waarop je geneesmiddelen kunt testen.
Zou het – middenin het internationale jaar van quantumwetenschap en -technologie – eens tijd zijn voor de quantumcomputer?
Volgens George van Hal, wetenschapsredacteur exacte vakken bij de Volkskrant, is dat geen gekke gedachte. ‘Zulke computers die gebruikmaken van de tegen-intuïtieve wetten van de quantumfysica hebben de laatste jaren voorzichtig de transitie van tekentafel naar praktijk gemaakt. Al wacht het Nobelcomité mogelijk nog even totdat quantumcomputers daadwerkelijk iets nuttigs gaan doen – daarvan is nu nog geen sprake.’
Een Nederlandse kanshebber? Jarenlang tipte Van Hal quantuminternetpionier Ronald Hanson van de TU Delft. Maar zijn vakgebied won in 2022, en de Nederlander zat niet tussen de winnaars. ‘Heb ik er dus jarenlang naast gezeten.’
Ook in de chemie noemen kenners opvallend vaak de ontwikkelaars van GLP-1-medicijnen tegen overgewicht. ‘Verder waaieren de voorspellingen bij de experts flink uiteen’, zegt Van Hal. Van pioniers in de biochemie, tot ontdekkingen op het terrein van de optogenetica, een techniek waarmee cellen via genetische manipulatie gevoelig worden gemaakt voor licht.
En Nederlanders? Van Hal: ‘Wellicht Bert Weckhuysen van de Universiteit Utrecht, die grote bijdragen leverde aan de ontwikkeling van katalysatoren voor meer duurzame chemische reacties en daarvoor nog altijd met enige regelmaat grote wetenschappelijke prijzen in de wacht sleept.’
Wordt dit dan eindelijk het jaar van Cees Nooteboom, de veelbekroonde en vertaalde Nederlandse auteur die al eens figureerde in een Volkskrant-nieuwsbericht met de kop ‘Nooteboom grijpt weer mis’?
Joost de Vries, chef van het boeken- en essaykatern Zondag bij de Volkskrant, geeft de 92-jarige weinig kans, helaas. ‘De leden van de academie die bepalen wie de literatuurprijs wint, worden voor het leven benoemd. Als Nooteboom bij ze in de smaak zou vallen, dan had hij de prijs allang moeten winnen. Om diezelfde reden hoef je nooit zo te kijken naar de favorietenlijstjes van de bookmakers. Als de academie Margaret Atwood, Haruki Murakami of Thomas Pynchon had willen bekronen, had ze dat inmiddels wel gedaan.’
Het valt De Vries op dat al relatief lang niemand uit Duitsland heeft gewonnen, of iemand uit de Spaantalige wereld. ‘In die hoek moeten we de winnaar zoeken, schat ik in.’ Misschien iemand als Jenny Erpenbeck, uit Duitsland, zegt hij. Of Javier Cercas uit Spanje. Als hij slechts één naam mag noemen, dan is het Hisham Matar, die Engels schrijft en Libische wortels heeft. Over de zoektocht naar zijn vader – politiek dissident tijdens het regime van Kadhafi – schreef Matar De Terugkeer. Zijn recentste roman is Vrienden, over drie vluchtelingen die ver van huis een leven moeten opbouwen.
De Vries: ‘Verder hoop ik vooral dat het niet een voor mij volkomen onbekende, onvertaalde Chinese dichter wordt. Want dan krijg ik donderdag bij de bekendmaking een zware dag.’
Hij vindt dat hij de vredesprijs zou moeten krijgen omdat hij naar eigen zeggen ‘zeven oneindige oorlogen heeft beëindigd’, maar experts achten de kans klein dat de Amerikaanse president Donald Trump er daadwerkelijk met de prijs vandoor gaat. Trumps minachting voor onder meer internationale instituten, klimaatwetenschap en persvrijheid leveren hem te veel minpunten op, is de inschatting. Joelia Navalny, weduwe van oppositieleider Aleksej Navalny die overleed in een Russische cel, lijkt dan een grotere kanshebber.
Voor de Nobelprijs voor de economie is het nog aardig koffiedik kijken, meldt onze economieredactie. De naam van Ariél Pakes wordt genoemd; hij is een Amerikaans-Canadese autoriteit op het gebied van industriële organisatie en econometrische modellering aan Harvard.
Andere kanshebbers zijn Jerry Hausman (met een lange lijst aan publicaties over allerlei micro-econometrische onderwerpen zoals de waarde van NBA-supersterren), Nadarajan Chetty (die onderzoek deed naar sociale mobiliteit), Vitalik Buterin (medeoprichter van opensource cryptoplatform Ethereum) en Susan Athey (eerder ‘Chief economist’ bij Microsoft en nu hoogleraar economie van de technologie aan Stanford) – al zijn die laatste drie wel relatief jong. Nederlandse namen zijn er nog niet komen bovendrijven.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant