Andrej Babiš
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
En weer gaat er een populist met de zege aan de haal. Afgelopen vrijdag en zaterdag waren er verkiezingen in Tsjechië, die ruimschoots gewonnen werden door de partij Actie van Ontevreden Burgers (ANO) van de steenrijke zakenman Andrej Babiš. ANO was gepeild op 30 procent van de stemmen, maar wist maar liefst 35 procent van de kiezers van haar standpunten te overtuigen. Spolu, de centrumrechtse alliantie onder leiding van premier Petr Fiala, haalde 23 procent van de stemmen. De Tsjechen kozen dus duidelijk voor verandering.
Ze kozen echter ook voor een politicus die ze al kenden, want Babiš was van 2014 tot 2017 vicepremier en minister van Financiën en van 2017 tot 2021 premier. Zijn termijn als regeringsleider was onrustig, omdat hij herhaaldelijk in opspraak kwam vanwege vermenging van zijn politieke en zakelijk belangen.
Babiš is de oprichter en eigenaar van Agrofert, een holdingmaatschappij met meer dan 250 dochterondernemingen in vijftien landen, actief in onder meer landbouw, voedsel, chemicaliën, bosbouw en media. Hij wordt al tien jaar vervolgd in een fraudezaak rondom een van zijn bedrijven en zou ook ten onrechte miljoenen aan EU-landbouwsubsidies hebben binnengehaald. Voor de kiezers in Tsjechië was dit kennelijk geen probleem. Zij zagen wel zitten wat Babiš hun beloofde: verlaging van de pensioenleeftijd, een plafond voor energieprijzen en belastingverlaging voor het bedrijfsleven. Hij wil verder stopzetting van de steun aan Oekraïne en hij verzet zich tegen de klimaat- en migratieplannen van de EU.
In een land waar veel burgers gebukt gaan onder de hoge kosten van het levensonderhoud resoneerde deze populistische boodschap. Babiš moet nu een regering zien te vormen, en dat zal niet meevallen. De drie gematigde partijen in het parlement hebben al aangegeven niet met ANO te willen samenwerken. Babiš is daarom aangewezen op de steun van twee radicaalrechtse partijen als hij opnieuw premier wil worden. Zij zullen ongetwijfeld voorwaarden verbinden aan hun steun. De ANO-leider kan hen echter niet te veel tegemoetkomen, omdat president Petr Pavel al heeft aangegeven dat hij geen ministers zal benoemen die willen dat Tsjechië uit de NAVO of EU stapt.
Toch zal in Brussel de formatie in Praag met argusogen worden gevolgd. Een premier Babiš zou samen met zijn collega’s Robert Fico in Slowakije en Viktor Orbán in Hongarije een Eurosceptisch blok vormen dat op veel gebieden zand in de motor van de EU kan strooien. De Green Deal is Babiš een gruwel, net zoals het Europese migratiepact. Zijn verkiezing past in een voor de EU zorgwekkende trend in Midden- en Oost-Europa. Roemenië koos dit voorjaar maar nét aan voor een pro-Europese president, terwijl Polen een Trump-fan als president koos. Goed nieuws kwam er vorige week alleen uit Moldavië, buiten de EU-grenzen, waar pro-Europese partijen de verkiezingen ruim wonnen, ondanks Russische pogingen die te beïnvloeden.
De Europese eenwording loopt dus niet van een leien dakje. Landen die de afgelopen jaren ruimschoots hebben geprofiteerd van de economische vooruitgang die de EU hun bracht, lijken minder gecharmeerd te zijn van wat de Unie vraagt als tegenprestatie: solidariteit en de wil om samen problemen op te lossen. Voor Europa wacht de komende jaren een ingewikkelde taak: Tsjechië en andere landen in het oosten bij de EU betrokken houden, zonder daarbij de idealen en principes van de Unie te grabbel te gooien.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC