Zelfbeschikking Coöperatie Laatste Wil probeert maandag in hoger beroep bij het gerechtshof af te dwingen dat de euthanasiewet wordt verruimd. Het recht om te bepalen over het eigen sterven moet wettelijk worden verankerd, vindt de organisatie.
Frans Copini (links) en Wim van Dijk.
De vrouw van Wim van Dijk (81) is „smartelijk” gestorven. Ze had alzheimer en brak haar heup; dat werd haar uiteindelijk fataal. „Ik heb viereneenhalf etmaal naast haar gelegen en haar zien lijden.” Daarna werd Van Dijk „woest”. „Waarom moest dat in godsnaam zo?” Hij werd lid van Coöperatie Laatste Wil (CLW), die zo’n dertigduizend betalende leden heeft en zich bezighoudt met zelfbeschikking over het sterven. Inmiddels is Van Dijk adviseur van de organisatie.
Het ledenbestand en bestuur van CLW bestaat vooral uit vitale zestigers en zeventigers die zekerheid willen over hun dood. Hun einde moet zachter zijn dan de moeizame sterfgevallen van naasten die ze in hun lange leven al hebben meegemaakt.
Voor Frans Copini (72), voorzitter van CLW, was het overlijden van zijn vrouw vijf jaar geleden, aan alvleesklierkanker, aanleiding om zich te verdiepen in het sterven. „Bij mijn vrouw ging het heel snel en ze heeft niet geleden. Dat is fijn. We hadden een huisarts die al had toegezegd dat hij euthanasie zou verlenen als mijn vrouw het wilde, maar dat was niet meer nodig.” Het was een „mooie dood”, zegt Copini. „Dat heeft mij doen beseffen hoe het sterven eruit zou moeten zien, maar ik weet dat lang niet iedereen een ‘Hollywood-dood’ is gegund.”
In Copini’s moderne flexkantoor in Rotterdam, met uitzicht op de Maas, vertellen de CLW’ers over hun proces tegen de staat, dat maandag verdergaat. Samen met mede-eisers daagde CLW de staat in 2021 om af te dwingen dat Nederlanders op humane wijze een einde aan hun leven mogen maken. De eisers willen dat de strafbaarstelling van hulp bij zelfdoding vervalt, zodat mensen ook door anderen dan artsen geholpen kunnen worden. Eerder waren vergelijkbare zaken succesvol in Duitsland en Oostenrijk. Maar in Nederland besliste de rechter in eerste aanleg in het nadeel van CLW en de mede-eisers; daarom gingen zij in hoger beroep. De uitspraak kan na de zitting nog maanden op zich laten wachten. „Het is geen gelopen race”, zegt Frans Copini. „Wij zouden best weleens kunnen winnen.”
Wim van Dijk deelt flyers uit bij een demonstratie voor het recht op een zelfgekozen levenseinde.
„In eerste aanleg heeft de rechter een paar interessante dingen gezegd. Hij zei dat zelfbeschikking over het eigen sterven een belangrijk recht is, een mensenrecht.”
Copini: „Dat is de ellende. De rechter heeft geïnterpreteerd dat de WTL, de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, een ‘rechtmatige inperking’ is van het zelfbeschikkingsrecht. Hij zegt dat er in de wet een eerlijke balans is tussen enerzijds het recht op zelfbeschikking en anderzijds de plicht tot bescherming van het recht op leven.
„De arts moet volgens de wet nu bepalen of de situatie van een verzoeker uitzichtloos en ondraaglijk is, maar dat zijn subjectieve begrippen die gaan over de waarneming van de patiënt. Alleen de patiënt zelf kan beslissen of diens situatie ondraaglijk en uitzichtloos is, vinden wij.”
Van Dijk: „In een aantal gevallen werkt de huidige wet uitstekend. Ik heb dat zelf ook gezien. Tienduizend mensen per jaar krijgen euthanasie. Maar het gaat ons om de verzoeken die niet ingewilligd worden. Dat zijn er veel meer dan tienduizend. En dat betekent dus dat mensen langer moeten lijden dan ze eigenlijk willen. Dat moeten we zien te voorkomen.”
Flyers over het recht op een zelfgekozen levenseinde.
Copini: „Ons standpunt is: als iemand wilsbekwaam is, volledig bij zijn positieven en niet onder curatele staat, dan moet hij daar zelf over kunnen beschikken. De bevoegdheid om te beslissen of je mag sterven ligt nu bij iemand anders. En dat is ook zo bij de voltooidlevenwet die D66 heeft ontwikkeld.”
Die wet, waarover nog gestemd moet worden, zou een aanvulling moeten zijn op de euthanasiewet. Het belangrijkste verschil is dat iemand niet ondraaglijk en uitzichtloos hoeft te lijden om euthanasie te krijgen. De wet is bedoeld voor ouderen; in het wetsvoorstel staat een leeftijdsgrens van minimaal 75 jaar. Als de voltooidlevenwet wordt ingevoerd, zouden er speciale levenseindebegeleiders worden opgeleid die in meerdere gesprekken moeten controleren of de wens „vrijwillig, weloverwogen en duurzaam” is. Het besluit wordt uiteindelijk „gezamenlijk” met de begeleider genomen. Daarmee komt de autonomie ook volgens deze wet niet volledig bij de persoon die wil sterven te liggen.
Van Dijk: „Mijn wetsvoorstel Levenseinderegie gaat ervan uit dat mensen zélf vaststellen dat ze ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Gecertificeerde levenseindebegeleiders checken of de verzoeker dat inderdaad vindt, goed is geïnformeerd over behandelmogelijkheden en geen redelijke andere oplossing dan euthanasie ziet. Om impulsief handelen te voorkomen bespreken levensbegeleiders bij deze wet ook of de wens vrijwillig, weloverwogen en duurzaam is.”
Coöperatie Laatste Wil had sinds de oprichting in 2017 als voornaamste doel een legaal middel op de markt brengen waarmee mensen op een zelfgekozen moment rustig kunnen sterven. De organisatie vond ‘middel X’, een middel dat in laboratoria wordt gebruikt en bij inname dodelijk is. Sommige leden van CLW begonnen het middel ruim in te kopen en aan anderen te verstrekken. Dat was in strijd met de wet, vond het Openbaar Ministerie, en meerdere leden van de organisatie werden de afgelopen jaren vervolgd.
Copini: „Mijn voorgangers zijn vooral in het nieuws geweest met middel X. Ons plan is inderdaad om het onderwerp stevig op de politieke agenda te zetten. De handtekeningen zijn daar een goed begin van. En als de rechter in het proces tegen de staat een stap naar voren doet, onderstreept dat onze boodschap. Volgend jaar willen we ook een burgerberaad organiseren. We willen met duizend mensen, representatief voor de Nederlandse bevolking, uitgebreide gesprekken voeren over het sterven en hoe zij over hun einde willen beschikken. Wat vinden zij een goed levenseinde? We willen alle meningen samenbrengen en daaruit destilleren wat de overgrote meerderheid wil. Dan groeit hopelijk de politieke bereidheid om een nieuwe wet te maken. Tegelijkertijd weten wij ook wel dat er niet onmiddellijk iets zal veranderen, omdat de geesten in Nederland, zeker op politiek niveau, nog niet rijp zijn.”
Copini: „Het lijkt erop dat zij zich goed kunnen vinden in onze plannen, daar hebben we ze ook naar gevraagd. We vinden overigens nog steeds dat middel X voor sommige mensen een goed alternatief is, ook al is het niet altijd een ontspannen manier van sterven. Daarnaast zijn we ook bezig met de door Philip Nitschke ontwikkelde Sarco naar Nederland te halen. Dat is een zelfdodingscapsule die werkt met stikstof.
„Het liefst zouden we een ‘laatste wil-huis’ openen waar we een menu aanbieden: zo kunt u sterven. De Sarco staat dan ook op dat menu. We zien een zaal voor ons die we kunnen aankleden naar wens van degene die wil sterven. Misschien luisteren mensen naar hardrock of dragen ze een VR-bril terwijl ze naar huppelende hertjes kijken. Dat lijkt mij een mooie manier.”
„We hebben over de Sarco contact gezocht met het OM, omdat we graag in overleg zouden willen. Waar begint strafbare hulp bij zelfdoding en waar eindigt die? Maar het OM kan niet op voorhand laten weten wat mogelijk wel en niet strafbaar is. Als het om hulp bij zelfdoding gaat, weet je vaak pas of iets mag als je het hebt geprobeerd.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC