Theater In het oude Athene bloeit een intense, verboden liefde op tussen koningin Phaedra en haar schoondochter Persea. Ze proberen los te breken van mannelijke dominantie, in een indringende bewerking door regisseur Ola Mafaalani en schrijver Nino Haratischwili.
Malou Gorter als Phaedra en Yela de Koning als Persea in ‘Phaedra in vlammen’. Foto Bart Grietens
In het dampende water van een doorschijnend bad strelen twee vrouwen elkaar. Met hun sierlijke bewegingen verstrengelen ze zich, hun kleding en haren raken doorweekt.
Phaedra in vlammen van Het Nationale Theater.
Regie: Ola Mafaalani. Tekst: Nino Haratischwili. Spel: Malou Gorter, Yela de Koning, Rick Paul van Mulligen. Muziek: New European Ensemble
Gezien: 4 okt. Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 28 november. Info: www.hnt.nl
„Ik hou van je”, zegt Persea. „Je bent in gevaar”, antwoordt Phaedra.
Theseus, Demophon, Acamas en Panopeus: zij heersen over Athene en over de vrouwen in het rijk. In een wereld die wordt geregeerd door mannelijke structuren is de liefde tussen Phaedra en Persea verboden.
Koningin Phaedra en koning Theseus vinden een bruid voor hun oudste zoon en troonopvolger Demophon: de eigenzinnige Persea. Maar Phaedra valt zelf voor haar toekomstige schoondochter. Achter gesloten deuren bloeit een verborgen liefde op.
De Georgisch-Duitse auteur Nino Haratischwili herschreef de klassieke mythe van Phaedra tot een hedendaagse queer versie voor het toneel. Regisseur Ola Mafaalani brengt deze hervertelling tot leven met Phaedra in vlammen, een grotezaalproductie van Het Nationale Theater. Daarmee laat ze zien hoe het oude Griekenland dient als spiegel voor hedendaagse patriarchale structuren.
Op de trap achter het bad bevredigen Phaedra en Persea elkaar. Beide vrouwen bereiken een orgasme. De handelingen zijn direct en tonen de intense verbondenheid tussen Phaedra en Persea. Die liefde ontbreekt tussen de koning en koningin, waar het huwelijk wordt gedomineerd door Theseus. Hij houdt Phaedra letterlijk in zijn greep: ze is gevangen in een enorme witte tulejurk, met een brede hoepel die Theseus om haar hals legt, als een symbool van zijn macht.
„Lijk op jezelf”, zegt Persea terwijl ze een mouw van Phaedra’s jurk afknipt. Gedurende de voorstelling bevrijdt ze haar stukje bij beetje van de onderdrukking, door telkens een nieuw deel van haar jurk los te knippen.
De kostuums ademen symboliek: de tule doet denken aan ‘vrouwelijke’ bruidsjurken, de mannen dragen donkere, intimiderende pakken.Het is duidelijk dat Mafaalani heeft nagedacht over beeldtaal, waardoor je voortdurend afvraagt waarom de spelers precies doen wat ze doen.
Waar veel beeldspraak duidelijk is, blijven andere handelingen in de lucht hangen, zoals bij de rollen van de koning en zijn zonen. Waarom kleedt Demophon zich uit tot zijn onderbroek, waarom doet hij push-ups? Waarom speelt Acamas, de jongste zoon van het koningspaar, met papieren hondjes?
De dynamieken tussen de spelers verbeelden hedendaagse verhoudingen. Ondanks de prominente hoofdrollen van Phaedra en Persea, dringt de mannelijke dominantie steeds nadrukkelijker op. Dat gebeurt bij hogepriester Panopeus, gespeeld door Rick Paul van Mulligen. Vanuit een onderdanige positie kruipt hij omhoog in macht om te bemiddelen tussen ‘goden en de koning’.
Scène uit ‘Phaedra in vlammen’ van Het Nationale Theater. Foto Bart Grietens
Het moderne taalgebruik, de luchtige grappen tussendoor en de directe aanspraak tot het publiek schudden je wakker. Persea wil geen ‘trophy wife’ worden, Acamas vraagt zich af of ze wel „dikke tieten” heeft en Panopeus concludeert dat de edele koningin is veranderd in een „loopse teef.” Het oude Griekenland lijkt akelig veel op het heden, waar conservatisme oprukt, minderheden nog altijd tot zondebok worden gemaakt en gelijke genderrechten niet vanzelfsprekend zijn.
Malou Gorter toont in de hoofdrol van Phaedra een enorme kracht. Haar monologen zijn doordrenkt van woede, angst en verdriet, op een enkele hapering en verspreking na. Maar kun je haar dat kwalijk nemen, in een rol die haar twee uur lang onafgebroken op het podium houdt? Haar intieme samenspel met Persea, gespeeld door Yela de Koning, is intens. Ze tonen de kracht van vrouwen, maar ook de kwetsbare positie waar vrouwen in worden geduwd. Dit wordt versterkt door de livemuziek van het New European Ensemble, waarin viool, cello en harp doordringend klinken.
Na een huiveringwekkende slotscène staat Phaedra op, met de tandenborstel in de hand kijkt ze de zaal in. „Het patriarchaat van de oude Grieken bestond uit democratie, onderdrukking van vrouwen en het tot slaaf maken van mensen. En dat is 2.500 jaar later nog steeds zo.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC