Column De EU is een economische macht van jewelste. Toch leunt het Europese financiële systeem nog steeds op de dollar en de Amerikaanse centrale bank. Dat moet anders.
Als je het aan Europeanen vraagt, was het niet om aan te zien. Een vernedering. De handelsdeal die Donald Trump en Ursula von der Leyen deze zomer sloten, leverde bijtende commentaren op. Ook van een meerderheid van gewone Europeanen, bleek in een enquête onder meer dan 5.000 Duitsers, Fransen, Italianen, Polen en Spanjaarden.
Die afkeer is niet verrassend als je naar de deal zelf kijkt. Die is hartstikke scheef. De EU verlaagt diverse heffingen op Amerikaanse producten terwijl Trump de heffingen op Europese producten fors verhoogt, naar 15 procent. En dan belooft de EU ook nog voor honderden miljarden euro’s aan Amerikaanse energie te kopen en in de VS te investeren. Hallo. Tel dat op bij het opzichtige geslijm rond de NAVO-top in Den Haag, en je krijgt een beeld dat moeilijk is om naar te kijken. Knielen voor keizer Trump.
Nou snappen de meeste mensen ook wel dat deze deal gegeven de omstandigheden waarschijnlijk het hoogst haalbare was voor de EU. Economisch had de EU veel harder kunnen reageren, maar militair kunnen we niet zonder de VS. Bovendien zitten diverse landen met een slechtere uitkomst. Misschien was de Europese deal wel de beste van slechte deals. En de EU is niet al zijn durf kwijt: Brussel legt de Amerikaanse techreuzen nog steeds boetes op.
De grote vraag is nu: hoe voorkomen dat we over een, twee of vier jaar wéér op de knieën moeten? Ik hoop hartstochtelijk dat iedereen in het Europese openbare bestuur hard bezig is Europa minder afhankelijk te maken en minder makkelijk te intimideren. Dat is een enorme klus. We moeten onszelf kunnen verdedigen zonder de Amerikanen. We moeten de Europese defensie-industrie stimuleren. We moeten niet meer het gros van onze belangrijke overheidsdata in de VS stallen.
Nu de VS onze afhankelijkheid inzetten als wapen tegen onszelf, moet Europa grotere onafhankelijkheid van de VS zien als schild.
In dit rauwe machtsspel wordt één afhankelijkheid naar mijn idee te weinig bediscussieerd: die van het Amerikaanse financiële systeem. De EU is een enorm handelsblok en een economische macht van jewelste. Toch leunt ook het Europese financiële systeem nog steeds op de dollar en de Amerikaanse centrale bank. De dollar is de reservemunt van de wereld, spil in het internationale financiële systeem. Veel internationale handel wordt afgerekend in dollars. Amerikaans schatkistpapier is de veilige haven waar landen, centrale banken en bedrijven hun geld stallen, en naartoe vluchten tijdens crises en stress.
En als niemand meer aan iemand geld wil lenen, als paniek het financiële systeem bevriest, zet de Amerikaanse centrale bank de geldkraan open. Tijdens de drie recente crises hing ook Europa aan het infuus van de Fed. In de financiële crisis van 2008, de eurocrisis van 2010 en de coronacrisis van 2020 leende de Fed honderden miljarden dollars uit om de stress en bevriezing in het Europese banksysteem te verhelpen. Er is nu bezorgdheid of deze ‘swap lines’ onder Trump nog wel openstaan.
Wie geopolitiek zijn mannetje wil staan, moet dus ook minder op de dollar leunen. Dat kan door van de euro een alternatieve reservemunt te maken, een munt waarin je tegoeden veilig kan stallen. Zo’n status als reservemunt heeft meer voordelen, blijkt uit berekeningen van economen: de VS kunnen er goedkoper door lenen, net als Amerikaanse bedrijven. Er ligt een enorme kans voor de euro nu veel landen een alternatief zoeken voor de machtspolitiek van de VS.
Europese regeringsleiders zeggen de euro machtiger te willen maken, maar dat gebeurt niet vanzelf. Dat moet de EU net als de VS actief nastreven. De EU zou moeten promoten dat de euro in internationale handel vaker wordt gebruikt als betaalmiddel. En we hebben net als de VS een grote, goed gevulde kapitaalmarkt nodig met kredietwaardig schuldpapier van overheden, dat makkelijk te verhandelen is. Niet de versnipperde kapitaalmarkt van nu. Dat betekent gezamenlijke regels, meer integratie.
Maar we moeten ook schuldpapier hebben waarin mensen met een gerust hart kunnen beleggen. Dat kan door als eurozone gezamenlijke schulden uit te geven: euro-obligaties. Daar gaat een krachtig politiek en economisch signaal vanuit: we doen het samen.
Wacht even, meer schuld? Samen schuld uitgeven? Sommige eurolanden hebben al veel schuld en de Franse regering worstelt al met begrotingsproblemen! Economen hebben hier tal van ideeën voor: je zou een klein deel van de bestaande schulden van eurolanden kunnen omzetten in euro-obligaties. Zo voorkom je extra schulden. Je zou de euro-obligaties een andere status kunnen geven dan gewone schuld van eurolanden. Je zou slimmere afspraken kunnen maken over het terugdringen van schulden.
Ideeën genoeg, maar we praten er niet over omdat VVD-minister van Financiën Eelco Heinen heel erg tégen euro-obligaties is. Net als een meerderheid in de Tweede Kamer.
Ik vind het kortzichtig. Want terwijl zij bezig zijn hun afgrijzen te etaleren, werkt Trump aan méér macht voor de dollar: door stablecoins, cryptomunten die gekoppeld zijn aan de dollar, alle ruimte te geven en te promoten. Als die dollar-stablecoins populair worden, kan de dollar een nog grotere rol gaan spelen binnen Europa, vreest de Europese Centrale Bank. Dat zou het Europese monetaire beleid ondermijnen.
We kunnen er werkloos naar kijken en tevreden zijn dat we euro-obligaties tegenhouden, want zo houden we de Fransen in toom, maar dan mis je volgens mij het grotere plaatje. Hier wordt een machtsspel gespeeld voor wereldoverheersing en onze voormalige bondgenoot ziet Europa nu als vazal. Wil je in die wereld wat meer risico’s delen met eurolanden of speelbal blijven van Trump?
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC