Gaza Op het eerste gezicht stemt Hamas in met het plan van Donald Trump voor een staakt-het-vuren in Gaza. Maar de reactie van de groepering is vooral een openingsbod voor onderhandelingen. De kloof tussen de standpunten van de strijdende partijen is nog altijd diep.
Een inwoner van Gaza-Stad tussen de puinhopen van een woonwijk na een Israëlische aanval, zaterdag.
Heeft Hamas zijn jawoord gegeven? Te oordelen naar reacties van wereldleiders hangt er vrede in lucht, nu de militante groepering vrijdagavond in eerste instantie positief gereageerd heeft op het plan van Donald Trump voor een staakt-het-vuren. Zelf heeft de Amerikaanse president de reactie van Hamas onthaald als een belangrijke stap op weg naar vrede.
De Franse president Emmanuel Macron roept de partijen op om meteen vervolgstappen te zetten. Die lijken er ook te komen: Trumps gezant Steve Witkoff is onderweg naar Egypte om over vrede te onderhandelen. De Israëlische regering liet zaterdagochtend weten dat zij zich voorbereidde op „onmiddellijke implementatie” van de eerste fase van Trumps plannen om de gijzelaars vrij te krijgen.
Tegelijkertijd is er ook scepsis over wat Hamas nou precies toegezegd heeft. De reactie van de groepering „vraagt wel even wat verdere bestudering”, zei NAVO-topman Mark Rutte gisteren in Nieuwsuur. „Ik kan niet helemaal inschatten of dit nou genoeg is. Je moet wel even heel goed de kleine lettertjes lezen.” Hamas, aldus de oud-premier, bestaat uit „heel gehaaide jongens”.
Die kleine lettertjes worden ook in Jeruzalem goed bestudeerd. Trumps reactie zou Benjamin Netanyahu hebben verrast, melden verscheidene media: de Israëlische premier ziet het antwoord van Hamas als een afwijzing. Hamas gaat eigenlijk alleen akkoord met enkele van de eerste punten uit Trumps twintigpuntenplan.
De verklaring van Hamas is een ja – „zij het een zeer onvolledige en voorwaardelijke” ja, schrijft BBC-analist Lyse Doucet. In zijn statement schrijft Hamas dan wel onder voorwaarden akkoord te gaan met het overdragen van alle gijzelaars en de lichamen van overleden gijzelaars „volgens de uitruilformule in het voorstel van president Trump”, maar de rest van zijn reactie druist rechtstreeks tegen de andere punten van Trumps plan in.
Zo spreekt Hamas van het „volledige terugtrekken” van het Israëlische leger uit Gaza. Dat is een voorwaarde die nou net ontbrak in het plan van Trump, dat alleen in vage termen spreekt van een gefaseerde terugtrekking van Israël en bovendien voor onbepaalde tijd Israëlische aanwezigheid in bufferzones toelaat.
Hamas blijft daarbij stil over de Amerikaanse eis dat het zich ontwapent. Wél ziet het een rol voor zichzelf weggelegd in discussies over de toekomst van Gaza en de „rechten van het Palestijnse volk” – wat botst met het gebod in Trumps plan dat Hamas „geen enkele rol speelt, direct of indirect, bij het bestuur van Gaza”.
Op die manier spiegelt Hamas het optreden van Netanyahu in het Witte Huis aan het begin van de week. Toen ging de Israëlische premier akkoord met een plan dat er volgens ingewijden substantieel anders uitzag dan het voorstel dat er eerder op tafel lag – en waar Arabische landen in de dagen ervoor hun zegen aan hadden gegeven. Israël wist in de tussentijd verschillende punten – waaronder die over het terugtrekken van zijn leger – in zijn voordeel aan te passen.
Inwoners van Gaza evacueren een gewonde in Gaza-Stad na een Israëlische aanval. Foto Ebrahim Hajjaj/Reuters
Hamas lijkt nu hetzelfde te doen. Het gaat ‘akkoord’ met weer een andere – eigen – versie van de deal. De toezegging van Hamas om de gijzelaars vrij te laten is eerder een openingsbod voor verdere onderhandelingen. Het blijft onduidelijk wanneer de groep de gijzelaars zou vrijlaten en of ze dat ook al zullen doen als er nog geen overeenstemming is op de andere punten.
Eerder hintten ook Arabische landen erop dat ze nog invloed willen uitoefenen op de precieze voorwaarden. Het plan is zo bezien nog fluïde.
Trump kiest ervoor de reacties van beide zijden als doorbraak te onthalen. Tegelijkertijd maakt de reactie van Hamas duidelijk dat er nog steeds een kloof gaapt tussen de standpunten van de strijdende partijen. Bij het staakt-het-vuren van begin dit jaar ging Hamas ook al akkoord met een – getrapte – vrijlating van gijzelaars, maar liep het stuk op de Israëlische weigering om de strijd definitief te staken.
In zijn officiële reactie zegt Hamas niets over de eis tot ontwapening. Maar Hamas-functionaris Moussa Abu Marzouk zei vrijdag tegen Al Jazeera dat de groepering pas haar wapens neerlegt als Israël de bezetting van Palestijns gebied beëindigt, zoals het land dat ook van het Internationaal Gerechtshof opgedragen heeft gekregen. Dat is voor Netanyahu onbespreekbaar, en de bezetting van de Westelijke Jordaanoever komt überhaupt niet in het plan voor.
Anderzijds lijkt ook Israël op voorhand niet geneigd om zich aan de voorwaarden van het plan te houden. Trump had zijn bondgenoot opgeroepen om de gevechtshandelingen per direct te staken, maar afgelopen nacht meldde de Gazaanse burgerbescherming toch weer tientallen luchtaanvallen en artilleriebeschietingen, met zeker zes doden tot gevolg. Nieuwssite Axios meldt dat het Israëlische leger zegt dat het zich tot defensieve acties beperkt.
Trump lijkt welwillend om het gesprek met Hamas aan te gaan. Dat gesprek zal niet eenvoudig zijn. In zekere zin is de situatie niet veel anders dan begin dit jaar: nog altijd zijn de minimumeisen van de ene partij onbespreekbaar voor de ander.
Verschil is wel dat er zich een brede internationale coalitie achter het plan geschaard heeft. Bovendien oefenen de VS en de Arabische landen enorme druk uit op Israël en Hamas. Ook willen zowel de Israëlische bevolking als de Palestijnen in Gaza een einde aan de oorlog.
Het was voor Hamas daarom heel moeilijk te verkopen geweest als het het plan meteen afgewezen had. Niemand wil de partij zijn die de onderhandelingen laat klappen. De gesprekken met Trump moeten nu uitwijzen of de opstelling van Hamas meer is dan een beleefde afwijzing van de voorwaarden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC