In Syrië vinden dit weekend parlementsverkiezingen plaats, de eerste na de decennialange dictatuur van de familie Assad. Maar het zijn geen directe verkiezingen en de president heeft een grote stem in de samenstelling van het parlement.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Deze zomer kondigde de Syrische regering vrij plotseling parlementsverkiezingen aan. Het zijn de eerste verkiezingen in het nieuwe Syrië en dus een belangrijke test voor de nieuwe machthebbers. President Ahmad al-Sharaa moet bewijzen dat de Syrische politiek inclusiever wordt.
Toch leven de verkiezingen onder de meeste Syriërs niet zo sterk. Er is veel onduidelijkheid over het kiesproces. Bovendien zijn het geen directe, maar getrapte verkiezingen, wat betekent de bevolking niet naar de stembus gaat. Hogeropgeleiden en notabelen konden zich wel aanmelden als kandidaat voor hun regionale kiescollege.
Het nieuwe Syrische parlement krijgt 210 zetels. De verkiezingen gaan over 140 zetels die naar bevolkingsaantal zijn verdeeld over de verschillende gouvernementen en de kiesdistricten. Zo kiezen de kiescolleges in het gouvernement Aleppo in totaal 32 vertegenwoordigers en de kiescolleges in Idlib 12. De overige 70 parlementsleden worden direct aangewezen door de president.
De verkiezingen bestaan uit meerdere fasen. In juni heeft Sharaa de nationale kiescommissie aangewezen die een tijdelijke kieswet heeft opgesteld en vervolgens in alle 62 kiesdistricten een regionale kiescommissie heeft aangewezen. Die regionale commissies moesten kiescolleges vormen van tussen de 30 en 50 leden. Zij zullen op 5 oktober uit hun midden de nieuwe parlementsleden verkiezen.
De verkiezingen kunnen een belangrijke stap zijn naar een meer democratische en inclusieve overheid. Nadat rebellen onder leiding van de islamitische groepering Hayat Tahrir al-Sham (HTS) in december 2024 Assad ten val hadden gebracht, hief Sharaa het parlement op. Sindsdien heeft Syrië geen volksvertegenwoordiging, terwijl de belangrijkste ministersposten door vertrouwelingen van Sharaa worden bekleed.
Zoals in de voorlopige grondwet is vastgelegd, krijgt het nieuwe parlement de macht om wetten te maken en te wijzigen, internationale verdragen te ratificeren en de staatsbegroting goed te keuren. Daarmee speelt het parlement een steutelrol bij het hervormen en versterken van democratische instituties. De controlerende rol van het parlement is iets beperkter. Zo kunnen presidentiële decreten alleen worden tegengehouden met een tweederdemeerderheid.
De verkiezingen komen op een cruciaal moment voor Sharaa. Vorige week sprak hij als eerste Syrische leider sinds 1967 de Algemene Vergadering van de VN toe. Hij zoekt internationale steun voor de wederopbouw van het land en werkt aan een akkoord met Israël. De verkiezingen zijn een kans om de legitimiteit van zijn regering te versterken na de hevige gevechten in het Druzische Suwayda die in juli aan meer dan duizend mensen het leven kostten.
De verkiezingen hebben flinke vertraging opgelopen. Eigenlijk moest het nieuwe parlement twee weken geleden al worden gevormd, maar toen werden pas de voorlopige ledenlijsten van de regionale kiescolleges gepubliceerd. Volgens de nationale kiescommissie kwam dat vanwege de grote hoeveelheid aanmeldingen die ze binnen hadden gekregen.
De nationale kiescommissie heeft de ruim 24.000 aanmeldingen uitgebreid onder de loep genomen, naar eigen zeggen om te voorkomen dat er aanhangers van het oude regime tussen zitten. Vervolgens mocht iedereen die dat wilde ook nog bezwaar maken tegen geselecteerde kandidaten. ‘Wij roepen de Syrische burgers op om eventuele fouten in de selectie aan het licht te brengen’, schreef woordvoerder Nawar Najma op X.
De mensen die definitief tot lid van de kiescolleges zijn benoemd konden zich afgelopen weekend aanmelden als kandidaat-parlementslid. Daarop volgde een laatste screeningsronde.
Dat gewone Syriërs niet mogen stemmen, is eigenlijk geen verrassing. Het land ligt in puin, veel burgers zijn ontheemd of hebben geen identiteitsbewijs en de bevolkingsregisters zijn niet op orde. Maar critici vragen zich af of het parlement straks wel een volksvertegenwoordiging genoemd kan worden.
Veertien Syrische mensenrechtenorganisaties hebben een gezamenlijk document gepubliceerd met een reeks eisen en aanbevelingen. Hun belangrijkste zorg is de enorme invloed die Sharaa heeft op de vorming van het nieuwe parlement. Hij bepaalt een derde van de zetels direct en heeft via de nationale kiescommissie ook invloed op de overige zetels.
Bovendien is het selectieproces grotendeels in nevelen gehuld. Officieel moeten de kiescommissies overleggen met de lokale gemeenschap, maar het is de vraag in hoeverre dat is gebeurd. Volgens Syrië-expert Haid Haid is het voor het vertrouwen van de bevolking cruciaal dat de leden van de kiescolleges populair zijn en de verschillende bevolkingsgroepen in de betreffende regio weerspiegelen.
De nationale kiescommissie is met twee vrouwen en vertegenwoordigers van verschillende regio’s en religies wel een stuk diverser dan de huidige regering. Van de elf leden zijn er maar twee met HTS-banden. De wet schrijft ook voor dat 20 procent van de lokale kiescolleges vrouw moet zijn en 3 procent personen met een beperking. Het is onduidelijk of dat quotum ook geldt voor het parlement.
Dat is het grootste probleem. De meeste kiesdistricten in de Druzische en Koerdische gouvernementen doen om veiligheidsredenen niet mee aan de verkiezingen. Daar is wat voor te zeggen, want het lokale bestuur laat geen regeringsvertegenwoordigers toe. Maar hen buiten het parlement houden, zal de moeizame integratie van deze regio’s niet ten goede komen.
Voorlopig blijven de parlementszetels uit deze kiesdistricten vacant. Om toch een inclusief parlement te vormen en als teken van goede wil zou Sharaa een aantal van de door hem te verdelen zetels kunnen toewijzen aan vertegenwoordigers van deze bevolkingsgroepen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant