Palestinaprotest De derde Rode Lijn-demonstratie wordt bewust in verkiezingstijd gehouden. „Hoe kan dit niet het belangrijkste onderwerp zijn?”
Ook op 15 juni was er een Rode Lijn-demonstratie, in Den Haag, tegen het uitblijven van een Nederlandse veroordeling van de schendingen van het internationaal recht door Israël. Foto Hedayatullah Amid
Haar diadeem, haar jas, haar sandalen, haar tas: alles aan Sonja Hauet is rood, verwijzend naar het derde ‘Rode Lijn-protest’ van zondag. De 74-jarige oud-docent Nederlands demonstreert donderdag met een tiental anderen voor het station van Zaandam – zoals al twee jaar iedere week. Ze zwaaien met Palestijnse vlaggen, trommelen op meegebrachte kookpotten en tonen foto’s van uitgemergelde kinderen aan voorbijgangers.
Verontwaardiging over de genocide blijft nodig, vindt Hauet. Ze heft haar handen: „Gaza is de grootste morele kwestie van onze tijd! Natuurlijk zijn uitkeringen en de prijs van het gas ook belangrijk, maar hier worden baby’s vermoord. Hoe kan dit in de verkiezingscampagne nou niet het belangrijkste onderwerp zijn?” En ja, dat verwijt Hauet óók de PvdA, de partij waarvan ze al decennia „in hart en nieren” lid is, momenteel ook bestuurslid bij PvdA Zaanstad. Bij het Rode Lijn-protest verwacht ze aanwezigheid van „alle fatsoenlijke partijen”.
De Rode Lijn-demonstratie van zondag is een mars dwars door Amsterdam, vanaf het Museumplein. Middenin de verkiezingscampagne hopen de tientallen maatschappelijke- en hulporganisaties achter het protest op een nog hogere opkomst dan bij de twee eerdere edities, die respectievelijk zo’n 100.000 en 150.000 deelnemers trokken. Heeft dit soort massaal protest zin? Wat kan Nederland tegen Israël ondernemen? En hoe zijn de opvattingen van burgers de afgelopen maanden verschoven?
Steeds meer Nederlanders keuren de houding van het kabinet ten aanzien van Israël af: in april nog 59 procent, in september 65 procent. Dat blijkt uit Ipsos I&O-onderzoek. Ook stijgt het aantal Nederlanders dat zich „betrokken” voelt bij het conflict. „Het kabinet doet alsof het iets met dat gevoel in de samenleving doet”, zegt Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes, een van de Rode Lijn-organisatoren. „Er staan twee Israëlische ministers op een sanctielijst. Maar dat zijn kleine stapjes, eigenlijk is er niks veranderd. Nederland koopt nog steeds massaal wapens in Israël en sluit zich niet aan bij de groeiende groep landen die Palestina erkent.”
De grote demonstratie is bewust georganiseerd op de eerste zondag van het verkiezingsreces van de Tweede Kamer, zegt Servaes. „Zo voeren we de druk op partijen op. Dit thema moet in de campagne op de agenda blijven staan.” Verandert de inzet van het protest, nu het kabinet de steun voor delen van het EU-associatieverdrag met Israël opschort en nadenkt over een handelsverbod met illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever? En heeft het vredesplan van Trump effect op de demonstratie? „Ik geloof niet dat Hamas en Israël zich hieraan zullen houden”, zegt Servaes. „En als je denkt dat een soort koloniaal bestuur waarin Palestijnen geen rol spelen de oplossing is, heb je het niet begrepen.”
Eigenlijk heeft de Gaza-oorlog de houding van Nederlanders ten opzichte van Israël niet fundamenteel veranderd, stelt Israël-Palestina-expert Peter Malcontent van de Universiteit Utrecht. „Rond de Zesdaagse Oorlog in 1967 droeg een groot deel van de Nederlandse bevolking Israël op handen vanwege schuldgevoelens over de Holocaust, maar al sinds de jaren zeventig daalt de populariteit van het land door toenemende aandacht voor de onderdrukking van Palestijnen.” Wat Malcontent wel ziet veranderen: de bereidheid van mensen om zich uit te spreken is „van een totaal andere orde dan we ooit hebben meegemaakt”. „De aversie tegen het Israëlische geweld heeft de haarvaten van de samenleving bereikt, hele gezinnen met kinderen komen de straat op.”
Grootschalig protest werkt laagdrempeliger dan ‘kleinere’ acties zoals bezettingen of sit-ins, ziet politiek socioloog aan de Universiteit van Amsterdam Hilla Dayan. Zij is verbonden aan Gate 48, een stichting van kritische Israëliërs in Nederland. „Het kan gewone burgers rust geven om te weten dat ze opgaan in een massa.”
„In een democratische samenleving hoort een wederzijds bindend overleg te zijn tussen de burgers en de staat. Massademonstraties dienen precies dat doel”, zegt Dayan. „Dat de politieke elite niet luistert naar de massale roep om nu actie te ondernemen tegen de genocide, schaadt onze democratie.”
„Hoewel de meeste Nederlanders vinden dat de politiek te weinig doet, gaat het huidige kabinet verder dan alle voorgaande kabinetten”, tekent historicus Malcontent aan, „bijvoorbeeld door het handelsverdrag met Israël gedeeltelijk te willen opschorten.” Buitenlandministers hebben volgens Malcontent doorgaans weinig bewegingsruimte door een gebrek aan Europese consensus en een door de bank genomen pro-Israëlische Kamermeerderheid. „Tegelijk blijkt wel duidelijk, als je het internationaal recht, de grondwet en het Nederlandse mensenrechtenbeleid als maatstaf neemt, dat we veel te weinig doen.”
Hoewel uit een peiling van Motivaction blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders ‘Gaza’ laat meewegen bij het bepalen van hun stem, geven respondenten van Ipsos I&O-onderzoek keer op keer binnenlandse onderwerpen als de economie of de woningmarkt prioriteit. „Alleen bij Denk- en SGP-stemmers, en in mindere mate bij GroenLinks-Pvda-kiezers, speelt Gaza echt een rol in het stemgedrag”, zegt Ipsos I&O-onderzoeker Peter Kanne.
„Doorgaans zijn Nederlanders erg met zichzelf bezig”, zegt Kanne. Hij wijst ook op de rol van media en de politiek zelf – kiezers geven in onderzoek de onderwerpen „terug” waarover ze op tv horen. „Veel partijen maken prioriteit van onderwerpen als wonen of migratie. Het is aan politiek leiders om internationale onderwerpen niet alleen bij Buitenlandse Zaken te houden, maar politiek te maken.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC