20-puntenplan voor GAZA
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het 20-puntenplan voor Gaza van de Amerikaanse president Donald Trump maakte deze week een ongebruikelijke golf aan internationaal enthousiasme los. Van de Franse president Macron tot de Turkse president Erdogan en van EU-Raadsvoorzitter Costa tot de woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken: allemaal schaarden ze zich achter Trump. Ook belangrijke landen in het Midden-Oosten zeiden het initiatief te steunen. Zoveel mondiale eensgezindheid zie je nog maar zelden.
Er was een aantal redenen om rond Trump te gaan staan. Een vredesplan draagt, in theorie, de belofte in zich dat aan het immense lijden in Gaza een einde komt. Er is na twee jaar belegering, 66.000 doden, hongersnood, de ontheemding van honderdduizenden in een afgegrendelde en onbewoonbare kuststrook voor het eerst een kleine kans op verlichting van het leed, op een einde aan de genocide.
Een belangrijke reden voor positieve reacties is Trump zelf. Er is maar één leider in de wereld die invloed heeft op de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Tot nu toe gaf Trump de Israëlische regering carte blanche in Gaza én om vijanden in de regio aan te vallen.
Vorige week leek Trump voor het eerst terug te duwen. Hij dwong Netanyahu zich in Doha te verontschuldigen voor het bombardement op een onderkomen van Hamas-kopstukken. Trump wees annexatie van de Westelijke Jordaanoever, waar Netanyahu’s coalitiepartners mee dreigden, af. Hij zocht in onderhandelingen met Netanyahu en in samenspraak met Arabische landen een weg om de belegering van Gaza te beëindigen.
Elk initiatief dat een genocide poogt stil te leggen is de moeite van het bestuderen waard. Kan dit plan zijn beloften waarmaken? Of zal het uitdraaien op een vrijbrief voor Netanyahu om „de klus” af te maken als Hamas het plan afwijst? Trump heeft hem die vrijbrief met zoveel woorden al in het vooruitzicht gesteld. Als Hamas het plan torpedeert kan Netanyahu zijn handen ervan af trekken en tegen de wereld zeggen: ziet u wel, Hamas wil helemaal geen vrede.
Het 20-puntenplan van Trump is geen uitgewerkt vredesplan. Het is op zijn best een poging tot staakt-het-vuren, gevolgd door een aantal harde eisen aan Hamas en zachte verplichtingen voor Israël.
Door de ogen van Palestijnen bezien is het plan een dictaat van een overwinnaar. De Palestijnen mochten vooralsnog niet meepraten over hun toekomst. Hamas moet de twintig nog levende gijzelaars vrijlaten en de stoffelijke resten van een aantal andere gijzelaars teruggeven. Hamas moet ontwapenen en mag nooit meer een rol spelen in Gaza. De Palestijnse Autoriteit, het Palestijnse bestuur op de Westelijke Jordaanoever, krijgt mogelijk pas op den duur en na hervorming een rol. Er wordt onderkend dat de Palestijnen een eigen staat willen, maar met zo’n vage formulering is een tweestatenoplossing nog ver weg.
Het had erger gekund. Gaza wordt niet geannexeerd en Palestijnen mogen in het gebied blijven: het krankzinnige Amerikaanse plan om van Gaza één groot resort te maken voor niet-Palestijnen is van de baan. In ruil voor de gijzelaars worden Palestijnse gevangen vrijgelaten en door de VN gecoördineerde hulp kan weer op grote schaal Gaza in.
Het dagelijks bestuur van de kuststrook moet in handen komen van een Palestijns comité dat onder toezicht komt van een internationaal orgaan, de ‘Raad van Vrede’ onder leiding van Trump. De voormalige Britse premier Tony Blair, die in het Midden-Oosten te boek staat als oorlogsmisdadiger door zijn rol in de Irak-oorlog, moet ook lid worden van deze raad van toezicht. Een internationale troepenmacht, waar ook de VS en Arabische landen aan zullen bijdragen, moet de vrede handhaven en een Palestijnse politie opleiden.
Israël wordt niet ter verantwoording geroepen. Niet voor genocide. Niet voor schending van mensenrechten. Niet voor het gebruik van honger als wapen. Dat moet voor Palestijnen onverteerbaar zijn, evenals voor iedereen die nog een restje geloof had in het idee dat internationaal recht de zwakkeren beschermt. Het plan roept heel veel vragen op over de toekomst van de Palestijnen, maar ook over de toekomst van de liberale wereldorde waarin regels en democratische waarden een waarborg tegen willekeur van de grootmachten zouden moeten zijn. Internationaal recht biedt een kader om het gedrag van Israël en Hamas te toetsen. In het puntenplan is het afwezig. Trumps plan is een schoolvoorbeeld van het recht van de sterkste.
Er zijn talloze manieren waarop dit plan kan ontsporen. Hamas kan het voorstel afwijzen. Netanyahu en Hamas kunnen ook voor de vorm instemmen om later de deal alsnog een keer te saboteren. Uitvoering van het plan is gecompliceerd, kostbaar en een proces van heel lange adem. Krijgt Trump het wel voor elkaar om zo lang bij de les te blijven?
Israëliërs en Palestijnen zijn gebaat bij beëindiging van het geweld, maar noch Palestijnen noch Israëliërs zien veel heil in een tweestatenoplossing. Verzoening, duurzame vrede, is daarom nog héél ver weg.
De obstakels die overwonnen moeten worden zijn legio en het is daarom eenvoudig om het plan cynisch af te doen als een poging van Trump om een wit voetje te halen in de regio en bij het comité voor de Nobelprijs. Trump wil inderdaad goede relaties met de regio – hij sloot met Qatar een verdrag dat de VS verplicht Doha bij te staan als het wordt aangevallen. En hij houdt maar niet op te bedelen om die Nobelprijs. Maar als dit plan een opmaat kan zijn naar een staakt-het-vuren dan is dat winst.
Trumps plan is niet het laatste vredesplan dat voor de regio geschreven zal worden. Het is een illusie te verwachten dat met één vaag plan een conflict dat al tachtig jaar duurt uit de wereld geholpen kan worden. Het plan voldoet niet als blauwdruk voor een duurzame vrede. Het is niet de weg naar verzoening en gerechtigheid. Het brengt mogelijk wel verlichting in de humanitaire catastrofe in Gaza.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC