Hamas is bereid de Israëlische gijzelaars vrij te laten. Wel wil het verder praten over enkele punten, maar de positieve reactie van Donald Trump duidt erop dat dat geen onoverkomelijk bezwaar is. Een staakt-het-vuren lijkt nabij.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Hamas heeft laten weten akkoord te zijn met de overdracht van alle Israëlische gijzelaars, levend en dood, volgens het plan van de Amerikaanse president Donald Trump over de toekomst van Gaza. Dat zegt de beweging in een verklaring op Telegram. Wel moet er volgens Hamas nog verder worden gepraat over een aantal details. Daarover zouden ogenblikkelijk onderhandelingen kunnen beginnen.
Tot vrijdagavond, toen Hamas met zijn verklaring kwam, leek het nog zeer onzeker of Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu akkoord zouden kunnen gaan met een nieuwe ronde van onderhandelingen. De tekst van het Gazaplan en de toon van hun presentatie maandag in het Witte Huis maakten duidelijk dat het de bedoeling was Hamas finaal voor het blok te zetten: teken bij het kruisje of ‘de hel zal losbreken’, zoals Trump zei.
Het risico was dus dat een ‘ja, mits’ van Hamas (zoals dat vrijdagavond inderdaad kwam) door Trump en Netanyahu zou worden opgevat als een ‘nee’, en dat ze daarnaar zouden handelen. De eerste reactie van Trump duidt er echter op dat dit niet het geval zal zijn. ‘Ik geloof dat zij klaar zijn voor een duurzame VREDE’, schreef hij op platform Truth Social. ‘Israël moet onmiddellijk stoppen met het bombarderen van Gaza, zodat we de gijzelaars veilig en snel kunnen bevrijden!’
Ook andere internationale reacties waren positief. VN-chef António Guterres zei ‘bemoedigd’ te zijn door de verklaring van Hamas. Hij riep alle partijen op ‘de kans te grijpen om het tragische conflict in Gaza te beëindigen’. Ook Qatar, bemiddelaar in het conflict, verwelkomt wat in een verklaring het ‘akkoord’ van Hamas werd genoemd. De Qatari’s willen opnieuw bemiddelen, nu over de uitvoering van een staakt-het-vuren. De Franse president Emmanuel Macron noemde een staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars ‘binnen handbereik’.
Hamas reageerde op zijn beurt positief op de oproep van Trump aan Israël. ‘De uitspraken van president Trump over het onmiddellijk stopzetten van de Israëlische bombardementen in de Gazastrook zijn bemoedigend’, zei Hamas-woordvoerder Taher al-Nounou tegen AFP. ‘Hamas is klaar om onmiddellijk te beginnen met onderhandelingen om een gevangenenruil te realiseren, de oorlog te beëindigen en de terugtrekking van het Israëlische leger uit Gaza te verzekeren.’ Niet duidelijk is waarover Hamas verder wil praten.
Met de aankondiging van vrijdag lijkt Hamas eieren voor zijn geld te hebben gekozen. Als de beweging het plan had afgewezen, zou Israël de vrije hand hebben gekregen de oorlog in Gaza nog heviger voort te zetten. Trump herhaalde dat vrijdag eerder op de dag nog eens, toen hij op Truth Social liet weten dat Hamas iets meer tijd kreeg om met een reactie te komen; hij verschoof de deadline naar zondagavond 12 uur Nederlandse tijd. ‘Als deze laatste kans niet wordt benut’, schreef hij met veel hoofdletters, ‘zal tegen Hamas de hel losbreken als nooit tevoren.’
Hamas heeft zich dat ter harte genomen. De beweging voegt zich nu in de wereldwijde consensus die bestaat over het plan van Trump. Niet alleen de Europese leiders, het Kremlin en VN-chef Guterres hebben het omarmd, ook acht islamitische landen spraken in een gezamenlijke verklaring hun steun uit, waaronder Saoedi-Arabië, Turkije en Qatar, de primaire steunpilaar van Hamas in de Arabische wereld. Ongetwijfeld hebben deze landen kolossale druk uitgeoefend op de Hamasleiders om akkoord te gaan.
Niettemin volgt nu een periode van onzekerheid. Niet alleen omdat het plan tal van vaagheden bevat, ook omdat elk van de twee partijen zand in de machine kan strooien, waardoor het hele proces op losse schroeven komt te staan. Dit geldt met name voor Netanyahu. Het plan is hem door Trump opgedrongen; waarschijnlijk zou hij liever de keiharde militaire aanpak van Hamas hebben voortgezet. De komende tijd zal hij voldoende aanleidingen kunnen vinden om dat alsnog te doen.
Voorlopig echter krijgt optimisme een kans. Als de wapens inderdaad zwijgen, krijgen de inwoners van Gaza zicht op een eind aan de vernietigende campagne van het Israëlische leger (IDF) en aan de humanitaire catastrofe. Ze kunnen terugkeren naar hun huizen, voor zover die nog overeind staan. Hulpverlening kan op gang komen. Ook komt een eind aan de beproeving van de Israëlische gijzelaars en hun familieleden.
Vervolgens kan een begin worden gemaakt met het opzetten van een tijdelijk internationaal bestuur voor Gaza, bestaand uit internationale en Palestijnse technocraten, en met de vorming van een Internationale Stabilisatiemacht (ISF), om de orde en veiligheid in het gebied te garanderen. Arabische landen zullen aan deze troepenmacht bijdragen. Naarmate de IDF zich terugtrekt, krijgt de ISF meer zeggenschap.
In de fase daarna kan de wederopbouw beginnen. In de passages hierover in het Trump-plan is de hand van de voormalige onroerend-goedbaas te herkennen. Als voorbeeld wordt verwezen naar ‘de bloeiende moderne wondersteden in het Midden-Oosten’ (te denken valt aan Dubai). Er komt een speciale economische zone en buitenlandse investeringen moeten ‘banen, kansen en hoop creëren voor de toekomst van Gaza’.
Dat is echter de rooskleurige benadering. Er kan van alles spaak lopen, om te beginnen als gevolg van de onwil van Netanyahu (als de gijzelaars eenmaal vrij zijn heeft Hamas minder mogelijkheden om te traineren). De Israëlische krant Haaretz somde donderdag mogelijke incidenten op die de premier kan aangrijpen om de wapens weer op te vatten of op z’n minst de terugtrekking van Israëlische troepen te vertragen (het plan bevat daarvoor geen tijdschema).
Dat kan gebeuren als Hamas niet alle gijzelaars kan terugbrengen, bijvoorbeeld doordat sommigen in handen zijn van de Islamitische Jihad, of als Hamasleden wapens achterhouden, al was het maar uit zelfbescherming. Israël kan weigeren prominente Palestijnse gevangenen vrij te laten. Ook bepaalt het plan niet wie straks moet vaststellen of de demilitarisering van Gaza is geslaagd. Daar kan Netanyahu zo zijn eigen gedachten over hebben.
Op langere termijn is het voor Netanyahu misschien niet eens nodig obstructie te plegen, aangezien delen van het plan zo vaag of onrealistisch zijn dat ze toch nooit zullen worden uitgevoerd. Dat geldt in het bijzonder voor het met veel voorbehoud geschetste perspectief van een Palestijnse staat en voor de overdracht op termijn van het bestuur van Gaza aan de Palestijnse Autoriteit.
Bij tegenwerking door een van beide partijen zal het plan-Trump mogelijk toch deels worden uitgevoerd, zelfs als Israël de strijd weer hervat. In het twintig punten tellende plan wordt iets dergelijks gesuggereerd. Mocht Hamas het voorstel ‘vertragen of afwijzen’, zo staat er, dan zal ‘het bovenstaande’, inclusief de grootschalige hulpactie, doorgaan in de delen van Gaza die door het Israëlische leger aan de ISF zijn overgedragen.
Het is echter moeilijk voorstelbaar hoe een, waarschijnlijk licht bewapende, internationale troepenmacht kan opereren in een gebied waar nog een verwoestende strijd plaatsvindt met een stedelijk guerrillaleger. De vraag is ook of Arabische landen zich willen committeren aan de wederopbouw van Gaza terwijl de oorlog niet is afgelopen.
Volgens het Trump-plan moet de Gazastrook een ‘terreurvrije zone’ worden. In het tijdelijk bestuur van technocraten zal de Britse oud-premier Tony Blair een belangrijke rol spelen. Trump zelf wordt voorzitter van de toezichthoudende raad. De inwoners van Gaza kunnen allemaal blijven; Israël zal de strook niet annexeren. Wel houdt Israël langdurig een veiligheidsstrook onder controle.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant