Overname Een groep investeerders, waaronder het Saoedische staatsfonds en Jared Kushner, schoonzoon van Donald Trump, koopt gamemaker EA. Wat wil Saoedi-Arabië met de maker van Battlefield, Fifa en The Sims? Het ging toch slecht met de sector?
Spelers van EA-spel Battlefield 6 in Tokio, Japan.
Het leek maandag bijna het begin van een mop. De schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump en het investeringsfonds van de Saoedische regering kloppen samen aan bij een bank – en kopen een gamebedrijf voor 55 miljard dollar.
Een gamebedrijf? Niet zomaar een gamebedrijf: Electronic Arts (EA) is een Amerikaanse cultuurfabriek, een van de grootste en invloedrijkste game-uitgevers op aarde, met duizenden gamemakers in dienst. Het bedrijf is onder andere verantwoordelijk voor de extreem populaire poppenhuisserie The Sims en voetbalgame FC Sports (voorheen FIFA). De aankoop, zegt de Nederlands-Amerikaanse Joost van Dreunen, die lesgeeft over game-economie aan de Stern School of Business van de Universiteit van New York, is net zoiets als wanneer „een Saoedisch staatsfonds ineens een grote Amerikaanse filmstudio zou kopen of een krant als NRC”.
De deal is opmerkelijk, zeggen experts uit de game-industrie, zeker omdat EA volledig van de beurs gehaald wordt én omdat de enorme deal in slechts een maand tijd beklonken is. Waarom EA? Wat betekent dit eigenlijk over de status van de game-industrie in de geopolitiek?
Electronic Arts is in 1982 opgericht in Redwood City, Californië, door ex-Apple-medewerker Trip Hawkins. Hij wilde games maken en distribueren. Hawkins was dol op sport: op jonge leeftijd ontwierp hij al een American football-game, met pen en papier. In de vroege jaren investeerde EA veel in creatieve, meer experimentele titels, maar Hawkins bleef lonken naar sport. Met footballgame Madden NFL schiep Hawkins in 1988 de motor voor zijn game-imperium.
De focus op sport was echter niet genoeg in de jaren tachtig en negentig, de vroege dagen van de game-industrie. Op zoek naar prestige kocht EA markante gamestudio’s op met interessante ideeën, zoals Bullfrog, dat spellen maakte waarin gamers ziekenhuizen (Theme Hospital) en attractieparken (Theme Park) konden bouwen. Soms bracht zo’n aankoop enorme successen voort, zoals Maxis, de maker van stadsbouwgame Sim City en het digitale poppenhuis The Sims, dat een generatie vrouwelijke gamers aan EA bond.
Vaker liepen deze overnames op een catastrofe uit. Zo ging de kwaliteit van de games van Bullfrog zo hard achteruit na de aankoop ervan, dat EA de stekker er maar uit trok. Gamers doopten EA dan ook om tot Magere Hein met de zeis.
Intussen spoorde EA zelf naar commerciële innovaties om stabieler te worden, in een sector die financieel wispelturig is. Het bedrijf slaagde erin gamers ervan te overtuigen de portemonnee te trekken voor kleine toevoegingen in games, zoals nieuwe digitale kleding of meubilair. Ook dat maakte het bedrijf niet populair: het werd dankzij gamercampagnes tweemaal in zijn bestaan verkozen tot ‘slechtste Amerikaanse bedrijf van het jaar’ op de consumentenrechtenwebsite The Consumerist.
Toch blijven gamers betalen. In 2024 had het bedrijf een omzet van 7,5 miljard dollar (6,4 miljard euro) en 1,2 miljard dollar winst (1 miljard euro). De afgelopen jaren stagneerde de omzet echter onder druk van de economische tegenwind die sinds 2023 door de sector waait. Door het verslechterde investeringsklimaat sinds de coronalockdowns durven grote gamebedrijven geen risico’s meer te nemen. Dankzij behoudende keuzes rennen gamers niet massaal weg, maar komen er ook geen nieuwe gamers bij. De top van EA zal op zoek zijn gegaan naar een oplossing om het tij te keren, denkt Van Dreunen.
De sportgames vormen nog altijd het hart van het EA-imperium – zeker voetbalgame FC Sports, dat jaarlijks door tientallen tot honderden miljoenen mensen wereldwijd wordt gespeeld. De financiële stabiliteit komt door de verkoop van pakjes met virtuele sporters (en andere kleine digitale aankopen) in deze games. Zo’n 75 procent van de omzet komt voort uit dat soort kleine aankopen en het leeuwendeel van de winst.
Insiders uit de game-industrie vermoeden dat het zeker bij het Public Investment Fund (PIF) van Saoedi-Arabië en bij de derde investeerder, techfonds Silver Lake, vooral draait om de sportgames, verzameld onder het label EA Sports. „In Saoedi-Arabië is veel animo om te investeren in de game- en e-sportssector [competitief gamen]”, zegt René Otto, oprichter van advocatenkantoor Deviant Legal, dat zich specialiseert in de gamesector. Hij noemt recente gametoernooien die in het land zijn georganiseerd en de investeringen die het PIF deed in gamebedrijven als Nintendo en Take Two (van Grand Theft Auto). Sportspellen als FC Sports, Madden NFL en F1 passen prima binnen de strategie.
Het PIF heeft tien jaar geleden de opdracht gekregen om de Saoedische economie minder afhankelijk te maken van olie-inkomsten. Het fonds richt zich onder meer op techbedrijven, waaronder game-makers. Zo kocht het PIF twee jaar geleden al het relatief kleine smartphonegamebedrijf Scopely voor 4,9 miljard dollar. Een deal die in eerste instantie nog werd bespot, vertelt Van Dreunen. Inmiddels heeft Scopely de populaire wandelgame Pokémon Go aangekocht en verdient het goed aan Monopoly Go!, een digitaal spel op basis van Monopoly. „De Saoediërs letten niet zo op het prijskaartje of het financiële klimaat. Ze zien een bedrijf dat gewaardeerd wordt.”
Bovendien lijkt het erop dat EA ondergewaardeerd werd op de beurs, zegt René Otto. „Diverse analisten geven nu aan dat ze de prijs van de aandelen te laag vinden, gezien de intrinsieke waarde van Electronic Arts en zijn merken.” Zo zijn de verwachtingen hoog voor de schietgame Battlefield 6, dat EA over enkele weken uitbrengt.
Maar waarom kiest Saoedi-Arabië nu juist games voor zijn diversificatieplan? Experts denken dat prestige een rol speelt. Wereldwijd hoopt de regering met sport en games een positiever beeld van Saoedi-Arabië neer te zetten. Bovendien gamet de jonge bevolking van het land graag, net als Mohammed bin Salman (40) zelf. Vooral FC Sports is populair.
Joost van Dreunen spreekt van een nieuw geopolitiek front op het terrein van de cultuur. Hij ziet een land dat zich inkoopt in de Amerikaanse cultuur en er mogelijk van profiteert dat de game-industrie als sector niet zo serieus wordt genomen, ook niet door overheden. Hij wijst op de Franse gamegigant Ubisoft, een andere grote game-uitgever. Ubisoft kampt al jaren met financiële tegenslagen, maar blijft ondanks grote investeringen van het Chinese Tencent voorlopig onafhankelijk. Van Dreunen: „Ubisoft kan zichzelf niet zomaar verkopen aan Tencent, want Frankrijk erkent dat het een belangrijk bedrijf is voor de Franse cultuurindustrie.” De Franse overheid hield pogingen van buitenlandse bedrijven om Ubisoft aan te kopen in het verleden scherp in de gaten.
De overname van zo’n groot gamebedrijf is daarom een „politieke kwestie”, zegt Van Dreunen, ook omdat EA zo’n zevenhonderd miljoen spelers wereldwijd bedient – en daardoor veel toegang heeft tot persoonlijke data. Het is mogelijk dat het land op een of andere wijze gebruik wil maken van die data. Toch denkt hij dat de belangrijkste reden achter de aankoop op het terrein ligt van ‘brood en spelen’. „Oligarchen kopen ook voetbalclubs op.”
Of de aankoop problemen oplevert bij de Amerikaanse mededingingsautoriteiten, is onduidelijk. Een grote aankoop door een buitenlands staatsfonds zou logischerwijs streng onderzocht moeten worden. Insiders zetten daarom vraagtekens bij de rol die Jared Kushner en zijn Affinity Partners spelen bij de deal. „Welke autoriteit gaat er nee zeggen tegen de schoonzoon van de Amerikaanse president?” zei een bron over de deal tegen de Financial Times. Kushner, die tijdens de eerste termijn van Donald Trump nauw contact had met de Saoediërs, zou volgens de krant zijn banden met het land hebben benut om de deal rond te krijgen.
Als onderdeel van de deal wordt EA van de beurs gehaald. Dat is een lichtpuntje, vinden René Otto en Joost van Dreunen. De verplichting steeds kwartaalcijfers te presenteren past niet goed bij de game-industrie, waar vaak jarenlang in een game moet worden geïnvesteerd voordat die winst maakt (wat ‘slechte’ kwartaalreportages oplevert). Slechts eens in de zoveel tijd heeft zo’n bedrijf een zeer sterk kwartaal of halfjaar, wanneer de game eindelijk uitkomt. Door ‘privaat’ te gaan, kan EA mogelijk weer langetermijnrisico’s nemen die tot creatieve successen kunnen leiden.
Daartegenover staat dat de fondsen 20 miljard dollar hebben geleend om de overname te betalen, een schuld die op de balans van EA komt te staan. De rente kan oplopen tot 1 miljard dollar per jaar. Dat leidt vermoedelijk tot saneringen en de verkoop van bedrijfsonderdelen.
Gamers maken zich daarom zorgen over de toekomst van hun favoriete games, zeker als die buiten het sportsegment vallen. Veel historisch belangrijke merken, zoals de strategiereeks Command & Conquer, vergaren al jaren stof in het EA-archief, zonder dat ze voor nieuwe games worden gebruikt. Enkele gamemakers die in het verleden belangrijk waren maar wier laatste games flopten, mochten onder het huidige bewind doorgaan, maar straks mogelijk niet meer.
In de conservatieve fase waarin de game-industrie is beland, zijn herkenbare merken – voor opvolgers en remakes – echter cruciaal. De overname van EA zou daarom ook juist positief kunnen uitpakken voor gamers en studio’s, zei ex-EA-werknemer Mark Darrah deze week in een YouTube-video. Topmannen van EA durfden ‘gepensioneerde’ merken nooit te verkopen. Wat als iemand anders er een succes van zou maken? Als door de verwachte saneringen sommige gameseries toch in de etalage worden gezet, kan dat ze doen herleven.
Of de deal goed of slecht is voor de toekomst van EA en zijn stal aan games is voorlopig nog onduidelijk. De gamewereld kijkt zenuwachtig naar wat er in Redwood City gaat gebeuren. Volgen er ontslagen en gesloten studio’s, of komt er een wederopstanding? En wat zal de Saoedische overheid doen met de controle die zij over het bedrijf krijgt? Joost van Dreunen: „Ik denk dat we aan het begin staan van een discussie over de rol van nationale overheden in de gamesector.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC