Alle ogen zijn gericht op de leiders van Hamas. Trump verwacht dat ze snel komen met een reactie op zijn vredesplan. Een afwijzing zou de Israëlische premier Netanyahu niet slecht uitkomen. Maar voor de inwoners van Gaza betekent het een nog langere lijdensweg.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Gespannen wacht de wereld af: gaat Hamas instemmen met het plan voor Gaza van de Amerikaanse president Donald Trump? Een onvoorwaardelijk ‘ja’ betekent dat de islamistische verzetsbeweging zich voegt in een mondiale consensus. Niet alleen Europa, het Kremlin en VN-chef António Guterres hebben het plan omarmd, ook moslimlanden als Turkije, Saoedi-Arabië en Qatar, de belangrijkste begunstiger van Hamas in de Arabische regio.
De Hamasleiders kiezen in dat geval eieren voor hun geld. Zou de beweging het plan afwijzen, dan krijgt Israël de vrije hand om de oorlog in Gaza nog heviger voort te zetten. ‘De hel zal losbreken’, zei Trump maandag bij de presentatie van zijn plan, voorspellend wat er zou gebeuren bij een ‘nee’ van Hamas. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die naast hem stond, voegde daar met grimmige blik aan toe: ‘Zo niet goedschiks, dan kwaadschiks.’
Een weigering van Hamas zou gezichtsverlies betekenen voor de Qatari’s. Zij hebben zich uit de sloffen gelopen voor een bestand. Indirecte gesprekken tussen Israël en Hamas vonden vaak plaats in de Qatarese hoofdstad Doha. Ook de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zou iets moeten wegslikken. Of Qatar en Turkije Hamas in dat geval zouden laten vallen, is echter de vraag. Daarvoor zijn de banden te sterk.
Buiten het Midden-Oosten zal strenger worden geoordeeld over de suïcidale onverzettelijkheid van Hamas. Er zal geen enkel begrip zijn voor het feit dat de Hamasleiders, die zelf voor een deel hoog en droog in de diaspora leven, niet de kans hebben aangegrepen de burgers van Gaza te verlossen uit de hel. Netanyahu daarentegen zal alleen maar op méér begrip kunnen rekenen voor zijn rücksichtsloze aanpak van Hamas: rook die gasten dan maar uit.
Er zijn echter nog een of twee scenario’s denkbaar. Hamas kan reageren met een ‘ja, mits’, of een ‘nee, tenzij’. Vermoedelijk is dat wat gaat gebeuren. Diverse internationale media citeerden de afgelopen dagen niet bij naam genoemde Hamas-prominenten die daarop zinspeelden. De leiders van de beweging zien wel in dat ze, met zoveel internationale druk, eigenlijk niet anders kunnen dan instemmen, maar ze hebben onoverkomelijke bezwaren tegen enkele elementen van het plan.
Dat betreft vooral de fasering van de terugtrekking van de Israëlische troepen. Daarover is geen concrete bepaling opgenomen, anders dan over de cruciale concessie die Hamas moet doen: het overdragen van alle Israëlische gijzelaars, dood dan wel levend. Dat moet binnen enkele dagen (de ‘72 uur’ van Trump worden iets ruimer opgevat) plaatsvinden. Is dat eenmaal gebeurd, dan is de voornaamste troefkaart van Hamas in de onderhandelingen uitgespeeld.
Maar onderhandelingen? Trump en Netanyahu wekten maandag, tijdens hun duopresentatie van het Gazaplan in het Witte Huis, stellig de indruk er niet over te peinzen nog maar één komma in het dictaat te wijzigen. Verder onderhandelen lijkt een gepasseerd station. Het is daarom zeer wel mogelijk dat een ‘nee, tenzij’ of de inschikkelijker variant ervan, een ‘ja, mits’, door beide leiders zal worden geïnterpreteerd opgevat als een feitelijk ‘nee’, en dat ze daarnaar zullen handelen.
Vermoedelijk is dat wat Netanyahu wil, liever dan een rimpelloze start van het Trump-traject. In dat geval kan hij doorzetten waarmee hij na 7 oktober 2023 was begonnen: korte metten maken met Hamas. Als dat dan – wat lang niet zeker is – betekent dat het hele plan van Trump in de kliko verdwijnt, is hij meteen verlost van de voor hem onaangename elementen daarvan.
Overigens blijft ook bij een ongeclausuleerd ‘ja’ van Hamas de toestand uiterst ongewis. Niet alleen vanwege de vele gebreken van het Gazaplan, ook omdat elk van de twee partijen zand in de machine kan strooien, zodat het hele proces op losse schroeven komt te staan. Dit geldt met name voor Netanyahu (als de gijzelaars eenmaal vrij zijn, heeft Hamas minder mogelijkheden om te traineren).
Voorlopig echter krijgt in dat geval humanitair optimisme een kans. Als de wapens inderdaad zwijgen, krijgen de inwoners van Gaza zicht op een eind aan de vernietigende campagne van het Israëlische leger en aan de humanitaire catastrofe. Ze kunnen terugkeren naar hun huizen, voor zover die nog overeind staan. Hulpverlening kan op gang komen. Ook komt een eind aan de beproeving van de Israëlische gijzelaars en hun familieleden.
Maar of er dan ook zicht komt op een einde aan de Israëlische bezetting van wat een steeds groter deel van de wereld inmiddels ‘Palestina’ noemt, dat is een ander verhaal. Al zegt Hamas nog zo hard ‘ja’ tegen het plan van Trump, dát probleem blijft onopgelost.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant