Parlementskiezingen Andrej Babiš keert mogelijk terug als premier van Tsjechië waar vrijdag en zaterdag parlementsverkiezingen plaatsvinden. „Het zijn leugens dat ik pro-Russisch ben.”
Andrej Babiš, de voormalige Tsjechische premier en leider van de ANO-partij, op verkiezingscampagne.
Nog geen honderd mensen zijn in Slany, een voorstad van Praag, op komen dagen voor de man die goede kans maakt de volgende premier van Tsjechië te worden. Buiten het zicht van de toehoorders begint hij al in de microfoon te praten, de 71-jarige Andrej Babiš. Net gekleed in een strakblauw pak, stropdas en manteljas – een contrast met zijn toehoorders die in werk- en vrijetijdskleding voor hem staan met op hun hoofden rode „Sterk Tsjechië”-petjes.
Babiš houdt een monotoon betoog, leest voor uit het programmaboekje van zijn partij, beantwoordt vragen en gaat uitgebreid op de foto met zijn toehoorders. Oudere vrouwen knuffelen hem, strelen zijn armen en poseren met een grote glimlach naast hem.
Robert Jung (90) zat al een halfuur voor aanvang klaar in zijn rollator, pal voor de caravan van Babiš’ campagneteam. „Hij is de grootste fan van Babiš, omdat hij onze pensioenen heeft verhoogd”, zegt zijn vrouw Vera Jungova (76) over de vorige periode dat Babiš premier was van Tsjechië (2017-2021). „Mijn man kijkt van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat naar Babiš op de televisie.”
Ook Ladislava Matzekova glundert als ze Babiš ziet. „Ik wist niet dat hij hier vandaag zou zijn, maar het kan geen toeval zijn. Ik voel me zo aangetrokken tot meneer Babiš”, zegt Matzekova. Tijdens de covid-periode was Babiš premier, toen hielp de regering het autolakbedrijf van haar man financieel. Matzekova: „Babiš is de man die ons altijd zal helpen.”
Babiš’ partij, het rechts-conservatieve ANO (Actie van Ontevreden Burgers) zal naar verwachting de parlementsverkiezingen, die deze vrijdag en zaterdag in Tsjechië plaatsvinden, winnen. ANO staat in de peilingen met zo’n 30 procent van de stemmen ruim op kop. Een onbedreigde verkiezingsoverwinning ligt in het verschiet.
Als NRC hem na afloop naar zijn standpunten vraagt, raakt Babiš geagiteerd. Zijn vriendelijke glimlach verdwijnt en zonder een antwoord op de vraag te geven, zegt hij: „Het zijn leugens dat ik pro-Russisch ben.”
In Strancice, een gemeente in Tsjechië, hangt een verkiezingsposter van ANO, de partij van Andrej Babiš.
Babiš, een van de rijkste mensen van Tsjechië dankzij agro- en voedingsconglomeraat Agrofert, kan niet de campagne voeren die hij wil: vol in de aanval tegen de coalitiepartijen over de economie in het land. Hoewel er in Tsjechië grote onvrede is over de economische situatie, hebben de coalitiepartijen de campagne gekanteld door Babiš af te schilderen als een gevaar voor Tsjechië, die het land richting Rusland zal bewegen. Maar Babiš ontkent elke sympathie voor Rusland.
De inzet voor deze verkiezingen is duidelijk: blijft Tsjechië de partner van Oekraïne en trouwe bondgenoot van de NAVO en de EU, die het land onder de huidige centrumrechtse regering van Petr Fiala is? Of krijgen Brussel en de NAVO na de verkiezingen te maken met een blokkerende gevarendriehoek bestaande uit Hongarije, Slowakije én het Tsjechië van Babiš?
De economie is tijdens de verkiezingen altijd het belangrijkste onderwerp, zegt politicoloog Petr Just van de Karelsuniversiteit in Praag. „Maar deze parlementsverkiezingen zijn de eerste sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne en gaan ook over defensie en veiligheid”, aldus Just. „De huidige regeringspartijen zien Rusland als een bedreiging voor de regio, terwijl oppositiepartijen de Russische dreiging bagatelliseren.”
Het ANO van Babiš wordt gedwongen een defensieve campagne te voeren. Andere partijen vallen de oud-premier aan door hem neer te zetten als een keuze voor Rusland. „Hij spreekt zich de laatste dagen zeer krachtig uit tegen Rusland en heeft een zeer sterke pro-EU en pro-NAVO boodschap”, zegt Just. „Maar zijn potentiële coalitiepartners zijn pro-Russisch en willen een referendum houden om uit de EU en de NAVO te stappen. Dat gaat leiden tot botsingen.”
ANO zal waarschijnlijk niet genoeg stemmen krijgen om alleen te kunnen regeren. Daarvoor heeft de partij de steun nodig van ten minste een van de drie andere partijen die nu in de oppositie zitten. Het radicaalrechtse SPD zal de kiesdrempel waarschijnlijk halen – maar is volgens politicoloog Just niet de favoriete coalitiepartner van Babiš. Dan blijven de communisten van Stacilo! over en de nieuwe radicaalrechtse partij AUTO die tegen alles is wat met verduurzaming te maken heeft. Alleen is het de vraag of deze twee partijen de kiesdrempel van vijf procent halen. Beide zijn anti-EU en anti-NAVO en zullen hoge eisen stellen voor hun eventuele regeringsdeelname.
Andrej Babiš, leider van de ANO-partij, poseert voor de camera voorafgaand aan een verkiezingsdebat op CNN Prima News in Praag.
Babiš gaat deels mee in de anti-westerse koers. Hij is kritisch over de Tsjechische steun aan Oekraïne. Een jaar geleden nam Tsjechië het initiatief om met andere landen een miljoen artilleriegranaten aan te kopen voor Oekraïne. Babiš vindt dat Tsjechië die granaten niet zelf moet aankopen. „Dat moet via de NAVO gaan”, zegt Babiš, die het te duur vindt als landen zelf wapens kopen voor Oekraïne.
Ook over de nieuwe NAVO-norm van 5 procent van het bpp voor defensie is Babiš kritisch. Hij heeft aangekondigd die te negeren. „Als Trump zegt dat ik uit het raam moet springen, zal ik niet springen”, zei Babiš eerder tegen de Britse krant FT.
Op de vraag van NRC of Babiš als premier sanctiepakketten van de EU tegen Rusland zal blokkeren of vertragen, zoals Slowakije en Hongarije regelmatig doen, antwoordt Babiš niet. Hij zegt dat hij in zijn vorige periode als premier „zeventig Russische diplomaten” het land uit heeft gezet en als politicus nooit Rusland heeft bezocht. „Het is onzin dat ik pro-Russisch ben.”
Die dubbele boodschap, het ontkennen van enige pro-Russische sentimenten, maar het tegenwerken van de westerse eensgezindheid, maken Babiš tot een onbetrouwbare politicus, zeggen zijn tegenstanders. „Babiš is als een slang”, zegt parlementslid Pavel Zacek van de regerende Stolu-partij, terwijl hij flyers uitdeelt bij een metrostation in Praag. „Hij beweegt alle kanten op.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC