Jarenlang steunde de Turkse president Erdogan het verzet van Hamas tegen de Israëlische bezetting. Nu omarmt hij een vredesplan dat verder verzet van Hamas onmogelijk moet maken. Het kan verkeren.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Weinig landen hebben zichzelf met hun steun aan het Trump-plan voor Gaza zo moeten verloochenen als Turkije. Meer dan welk Arabisch land ook heeft Turkije de afgelopen twee jaar de verontwaardiging verwoord over het optreden van Israël in de Gazastrook. Meer dan wie ook profileerde president Recep Tayyip Erdogan zich als pleitbezorger van de Palestijnse zaak.
Toch heeft Turkije, samen met Qatar, Egypte en vijf andere islamitische landen, een plan omarmd dat de nederlaag van Hamas in de Gazaoorlog formaliseert en de overwinning-op-punten van Israël bevestigt. De opzet van het nieuwe Gazabestuur moet garanderen dat van ‘verzet tegen de bezetting’ vanuit Gaza geen sprake meer zal zijn. De belofte van een Palestijnse staat is zo vaag dat Israël volop mogelijkheid heeft daar een stokje voor te steken. Waarom zijn de Turken bereid dat te accepteren?
Een rol speelt ongetwijfeld oprechte zorg over het lot van de bevolking van Gaza: de oorlog moet stoppen. Maar het bloed van de realpolitiek kruipt waar het niet gaan kan. Op meesterlijke wijze heeft team-Trump wereldwijde steun voor het Gazaplan weten bijeen te sprokkelen, en Turkije kon niet achterblijven. Erdogan is liever één van de groten der aarde dan een diplomatieke outcast.
Daaraan kleeft een transactioneel aspect, want het beginsel ‘voor wat hoort wat’ is een van de pijlers van Erdogans buitenlandpolitiek. Een week geleden was de Turkse president op bezoek in het Witte Huis. Ongetwijfeld zijn daar mogelijke tegenprestaties voor Turkijes steun voor het Gazaplan besproken, zoals de aanschaf door Ankara van het gevechtsvliegtuig F35 en de Turkse bemoeienis met Syrië. Erdogan zou graag zien dat Trump hem toestaat de Koerden daar te beteugelen.
Het resultaat was dat de Turkse president zijn instemming betuigde met een vredesvoorstel waaronder ook de handtekening staat van de door hem verfoeide ‘kindermoordenaar’ Benjamin Netanyahu, premier van Israël.
Toch heeft Erdogan niet altijd vijandig gestaan tegenover de Israëlische regering, noch is de staat Turkije van oudsher de aartsvijand van de staat Israël, integendeel. Het is geen Iran. Turkije was in 1949 het eerste moslimland dat het jonge Israël erkende. Sindsdien waren de betrekkingen altijd bijzonder goed.
Tot 2008. Een poging van Erdogan – die drie jaar eerder nog een krans had gelegd bij het Yad Vashem-monument in Jeruzalem – een vredesverdrag te bewerkstelligen tussen Israël en Syrië, liep spaak doordat Israël losging in Gaza. Erdogan voelde zich verraden door premier Netanyahu. Het kwam niet meer goed. Na het enteren in mei 2010 door Israëlische militairen van een hulpvloot voor Gaza en het doodschieten aan boord van negen Turkse activisten, waren de Turken des duivels.
Dat de onderlinge handel sindsdien stilletjes alleen maar bleef toenemen, kan mede worden toegeschreven aan Erdogans geopolitiek pragmatisme. Voor het oog van de wereld speelde hij met overtuiging de rol van peetoom van het Palestijnse volk. Kaderleden van Hamas kregen domicilie in Istanbul en konden daar allerlei activiteiten ontplooien, ook ter voorbereiding van gewelddadige acties.
Wat gebeurt er nu als Hamas het plan van Trump afwijst en Israël zijn militaire campagne in Gaza met volle kracht doorzet? Laat Erdogan zijn beschermelingen dan ijskoud vallen? ‘Dat denk ik niet’, zegt Gallia Lindenstrauss, Turkije-expert van de universiteit van Tel Aviv. ‘Als het vredesvoorstel mislukt, zal Turkije Hamas weer gaan steunen. Turkije blijft erbij dat Hamas onderdeel moet zijn van de Palestijnse politieke arena. Het zal niet leiden tot een breuk.’
Als het plan van Trump wél doorgaat, ligt er voor de Turken een kans voor het grijpen. Voor de Internationale Stabilisatiemacht (ISF), die in de Gazastrook de veiligheid moet gaan handhaven, zullen manschappen nodig zijn. Turkije heeft het op een na (na de VS) grootste leger binnen de Navo. Op diverse fronten (Libië, Syrië, Irak, Nagorno-Karabach) hebben de Turken laten zien wat ze militair gezien waard zijn. De Turkse defensie-industrie draait op volle toeren. Het Gazaplan biedt Erdogan de kans te bewijzen dat Turkije een onmisbare speler is in het Midden-Oosten.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant