Koningshuis De prinsessen zijn volwassen, aan het daten en dat in het tijdperk van sociale media. Foto’s van prinses Alexia in tijdschrift Privé zorgden deze week voor ophef. Willem-Alexander zei tijdens een ontmoeting met journalistiekstudenten dat persvrijheid niet misbruikt moet worden om iemands privacy te schenden.
Koning Willem-Alexander tijdens zijn bezoek aan de opleiding journalistiek bij Fontys Hogeschool met in het midden student Yessin.
Alexia (20) die in de auto van de populaire zanger Antoon stapt, op de voorpagina van tijdschrift Privé. Amalia (21) op het Oktoberfest in München met de arm van een Duitse techondernemer om haar heen, op de voorpagina van het Duitse blad Bunte.
Is het nieuwswaardig of bevredigt het louter de nieuwsgierigheid? Zegt het iets over de monarchie of is het een inbreuk op het privéleven van de prinsessen?
Tijdens een bezoek aan Fontys in Tilburg, aan de hbo-opleiding journalistiek, stelt student Yessin de koning er donderdagmiddag een vraag over. Willem-Alexander is daar om het belang van de journalistiek te onderstrepen, het afgelopen jaar bezocht hij lokale omroepen, het jarige Brabants Dagblad en opende hij het nieuwe gebouw van uitgever DPG.
Yessin zegt: „Er was afgelopen week een beetje beweging omtrent een bericht in de Privé.” Hij vraagt de koning: „Gaat u een rechtszaak beginnen?”
Woensdagavond ging het hier ook over in alle talkshows. Met als vraag daar of Privé – en ook Bunte – de Mediacode hadden geschonden. Die gedragsregel werd in 2005 opgesteld door de koning en de Rijksvoorlichtingsdienst, en veronderstelt dat fotografen de Oranjes in privétijd met rust laten. In ruil daarvoor mogen zij een paar keer per jaar het gezin fotograferen. Wie zich niet aan die – eenzijdig opgestelde – Mediacode houdt, kan worden uitgesloten van die fotosessies.
Maar eigenlijk is relevanter of een réchter zou vinden of de bladen de privacy van de prinsessen hebben geschonden. Daarbij wordt dan gekeken naar een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens uit 2004, in een zaak die werd aangespannen door Caroline van Hannover, prinses van Monaco. Zij werd gefotografeerd in badkleding. Het Hof oordeelde toen dat uit bekendheid niet voortvloeit dat je vogelvrij bent. Privébeelden zijn alleen toelaatbaar als ze nieuwswaardig zijn.
Elk medium maakt daarbij zijn eigen afweging. Zo werd in 2020 een foto van koning Willem-Alexander en koningin Máxima naast een Griekse restauranthouder door de meeste Nederlandse media gezien als maatschappelijk relevant. Immers, de coronaregels schreven voor dat je afstand moest houden. Een foto deze zomer van de koning in een Rotterdams shoarmarestaurant, waar hij de beroemde kapsalon bestelde, werd door kranten en televisieprogramma’s niet getoond – hoewel beelden op sociale media wel de ronde deden. Toen was de afweging duidelijk dat dit een privébezoek was.
Evert Santegoeds, hoofdredacteur van Privé, vindt de foto van Alexia en Antoon (echte naam Valentijn Verkerk) „gewoon nieuws”, omdat het om „de reserve-koningin” gaat, zei hij woensdag in de podcast Strikt Privé van De Telegraaf. Alexia is tweede in lijn voor de troon, Amalia eerste.
Santegoeds twijfelde een week over publiceren, maar „Nederland vroeg er om”, zei hij. Hij kreeg de foto van een derde die de prinses op een terras om de hoek van paleis Noordeinde spotte op Prinsjesdag. Er was „niet in bosjes gelegen, niet racend erachter aan”. En, zei hij: „Als het wat wordt zijn het historische beelden.”
Willem-Alexander vindt, zo zei hij eerder, dat zijn dochters buiten het zicht van iedereen fouten moeten kunnen maken. Dat betekent dat ze zo veel mogelijk een privéleven moeten kunnen hebben. Eerder klaagde hij succesvol media aan, onder meer toen foto’s van Amalia (toen 9 jaar) op een hockeyveld verschenen.
Hij ergerde zich in zijn datingjaren zelf ook aan de manier waarop media in zijn ogen schreven over vriendinnetjes en vriendinnen, en vond dat zijn privacy zo werd geschonden. De toenmalige kroonprins vond zijn liefdesleven pas een publieke zaak als hij zich zou verloven – dan ging het immers over de toekomst van de monarchie, en zou hij toestemming voor een huwelijk moeten vragen aan de Staten-Generaal.
Koning Willem-Alexander tijdens zijn bezoek aan de opleiding journalistiek bij Fontys Hogeschool.
En Willem-Alexander vindt dat journalisten te makkelijk zaken over hem en zijn familie als waar aannemen. Als hij zelf journalist was geweest, was hij onderzoeksjournalist geweest, zegt hij. De hele middag is de koning vooral degene die vragen stelt. Van een groepje studenten wil hij bijvoorbeeld weten hoe ze bij het factchecken zéker weten of een bron betrouwbaar is. „Eén bron is geen bron”, antwoordt een van hen.
Maar op de vraag van Yessin of hij nu naar de rechter stapt, geeft de koning géén antwoord. Wel zegt hij: „Persvrijheid en vrijheid van meningsuiting zijn dermate belangrijk om misstanden in de maatschappij aan de kaak te stellen. Die dan misbruiken om iemands privacy te schenden en geld te verdienen, daar zijn ze te belangrijk voor.”
Noch beantwoordt hij aan het eind van het bezoek de vraag van De Telegraaf of hij de Mediacode nog van deze tijd vindt. Die werd immers opgesteld toen de prinsessen minderjarig waren en veel minder mensen continu een camera op zak hadden. Nu zijn ze alle drie volwassen – Amalia gaat ook steeds vaker mee met officiële bezoeken – en aan het daten. Als hem gevraagd wordt wat hij van zijn eventuele toekomstige schoonzoon vindt, draait de koning zich om. Dat is het antwoord waarmee journalisten en toekomstige journalisten het moeten doen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC