Overbevissing Alleen drastisch lagere visquota voor makreel en blauwe wijting kunnen de populaties redden, zegt viswaakhond ICES.
Makrelen bij visrokerij S.H. Meij in IJmuiden
Van goedkoop en alomtegenwoordig basisvoedsel dreigt de makreel een dier op de rode lijst te worden. Volgens ICES, het wetenschappelijk agentschap dat wereldwijd visstanden bijhoudt, staat de makreelpopulatie door overbevissing nu zo onder druk dat ze te klein dreigt te worden om uit zichzelf te herstellen.
Dat het slecht gaat met Scomber scombrus, was al bekend. Het MSC-keurmerk voor verantwoorde vis is hij al sinds 2019 kwijt. En eerder dit jaar raadden de Britse Good Food Guide en de Nederlandse Viswijzer consumenten aan geen makreel meer te eten. Albert Heijn zoekt sindsdien naar alternatieven. „Als dat niet lukt, verdwijnt de makreel uit ons schap”, zei een woordvoerder.
Van ICES, de International Council for the Exploration of the Seas, kregen vissers enig respijt: in 2025 mochten ze nog steeds bijna 600.000 ton makreel vangen in de noordoostelijke Atlantische Oceaan. Maar de toestand is nu zo kritiek dat sinds deze week het advies geldt om voor 2026 slechts 174.000 ton te vangen, een ongekende verlaging met 70 procent.
Ook voor de blauwe wijting slaat de ICES alarm. Het vangstadvies voor die vis gaat van 1,5 miljoen ton naar 850.000 ton, een verlaging van ruim 40 procent. Blauwe wijting is een belangrijke consumptievis voor de Afrikaanse markt. In Europa is die vis grondstof voor surimi (kunstkrab) en vismeel. De belangrijkste markt voor Atlantische makreel is Europa, waar hij gerookt of vers wordt gegeten, of uit blik.
Cruciaal in de ICES-adviezen is de zogeheten maximum sustainable yield (maximale duurzame opbrengst). Daarbij blijft de paaipopulatie – het aantal vissen van een soort dat zichzelf kan voortplanten – groot genoeg en wordt alleen aanwas weggevangen. Volgens ICES wordt van makreel sinds 2010 echter gemiddeld elk jaar 39 procent meer gevangen dan het advies.
Bovendien is sprake van „onderrapportage”; niet alle landen geven alle vangsten op.
NAPA, een wereldwijde koepel van grote vishandelaars en -verwerkers, zei „niet verbaasd” te zijn over het „schokkende advies”, gegeven de overbevissing. „Het was onvermijdelijk dat er ernstige consequenties zouden zijn, niet alleen voor de soorten, maar ook voor al degenen die er voor hun levensonderhoud van afhankelijk zijn”, zei NAPA-voorzitter Aoife Martin.
De visconsumptiekoepel protesteert al langer tegen het feit dat de kuststaten steeds geen akkoord weten te sluiten over een duurzame quotaverdeling. De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hanteren hun eigen quotasysteem. Noorwegen, IJsland en de Faeröer hebben zichzelf een groter quotum toegekend dan in een eerdere verdeling, omdat de vis – mogelijk door klimaatverandering – op noordelijker breedtes in grotere aantallen voorkomt.
Guus Pastoor, voorzitter van de Visfederatie, waarin de Nederlandse vishandelaars en -verwerkers zijn verenigd, erkent dat het ICES-advies betekent dat vangstquota volgens het Europees visserijbeleid „omlaag moeten om het bestand weer te laten groeien”.
Ook hij wijt de slechte staat van de populatie aan noordelijke landen die een groter deel vangen dan hun toekomt, terwijl de EU-landen zich wel aan de afspraken houden. Pastoor: „Uiteindelijk wordt iedereen er slechter van; het bestand, de landen, de vissers en de verwerkers. Het is dus een politiek probleem dat ten grondslag ligt aan de verslechtering van het bestand.”
Lagere quota betekenen volgens hem echter niet dat er helemaal geen makreel meer gevangen kan worden. „Wij kunnen de oproep van organisaties om geen makreel meer te kopen daarom niet ondersteunen.” Geen makreel kopen treft juist vissers en anderen in de sector, zoals rokerijen, die zich wel aan de afspraken houden, zegt hij.
Blauwe wijting en makreel zijn, evenals haring, zogeheten pelagische soorten, die in scholen in de waterkolom zwemmen. Ze worden in het seizoen gevangen door trawlers met een trawlnet of een zogeheten purse-seine (‘ringzegen’), waarmee een school vis wordt omsingeld om vervolgens aan de onderkant te worden dichtgetrokken. Het is een relatief duurzame visserijtechniek met weinig bijvangst. Aan boord van vriestrawlers wordt de vis meteen na vangst gesorteerd en ingevroren voor verwerking aan de wal.
ICES zegt in 2025 dankzij nieuwe meetmethoden beter zicht te hebben op de ware omvang en visserijdruk op de makreelbestanden. Er werd vaker bemonsterd, en dankzij met RF-chips gemerkte vissen is er nu een beter zicht op migratiepatronen en natuurlijke sterfte. De populatie zou een fractie groter zijn en de totale vissterfte iets lager dan eerst geschat, maar ze bevindt zich volgens ICES wel degelijk op het punt dat van natuurlijk herstel geen sprake meer is.
Pelagische vissers in Schotland verwerpen het jongste ICES-advies. Ian Gatt, directeur van de Scottisch Pelagic Fisherman’s Association (SPFA) zei tegen branchekrant The Fishing Daily dat ICES „absurd voorzichtige aannames [heeft laten] prevaleren boven hard bewijs”, waardoor het voortbestaan van zijn sector in gevaar komt. Volgens de Schotten is het makreelbestand er juist beter aan toe dan twee jaar geleden. Ze zeggen zichzelf als „beheerders van de zee te beschouwen” en juist geen belang bij overbevissing te hebben.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC