Luchtvervuiling Eindhoven voert als een van de eerste gemeenten een houtstookverbod in. Houtstook is een van de grootste uitstoters van fijnstof en het veroorzaakt naar schatting jaarlijks 900 tot 2.700 vroegtijdige sterfgevallen in Nederland. „Elke keer als ik rook binnenkrijg, ben ik direct in levensgevaar.”
Viola van Alphen heeft last van rook van houtkachels en heeft daarom een luchtfiltersysteem in huis.
Rob van Lieshout (67), woonachtig in de Eindhovense wijk Doornakkers, stookt met ovengedroogd hout. Daarbij komt minder fijnstof vrij dan bij hout met een hoger vochtgehalte. Moet ook wel, want Robs vrouw heeft astma. „Happy wife, happy life”, lacht Van Lieshout.
Zijn matzwarte kachel is een moderne variant, die volgens Van Lieshout „efficiënt stookt”. Op de dag dat het stookverbod in Eindhoven ingaat, ligt de kachel bij de fabrikant voor onderhoud. Er lekte wat rook en een vuurvaste steen in de kachel was gebarsten. Vanaf volgende week hoopt Van Lieshout, die ook een warmtepomp heeft, weer te kunnen stoken.
Sinds woensdag mogen inwoners van Eindhoven niet meer binnen stoken, heeft de gemeente bepaald. Althans, bij code oranje of rood volgens de stookwijzer van het RIVM. Windkracht 2 of lager betekent code rood en te veel fijnstof in de lucht resulteert in code oranje.
Een uitzondering op het verbod: de huishoudens die geen andere warmtebron hebben. Die moeten eind 2029 de overstap hebben gemaakt. Zo hoopt de gemeente omwonenden van houtstokers te beschermen, astma- en longpatiënten in het bijzonder.
Eindhoven is een van de eerste gemeenten die zulke vergaande maatregelen treffen. In Voorst en Zoeterwoude geldt alleen een verbod op stoken bij code rood. Een jaar geleden koos Amersfoort voor dezelfde maatregel als Eindhoven. Andere gemeenten, zoals Utrecht en Amsterdam, onderzoeken volledige stookverboden.
In Nederland draagt houtstook relatief gezien steeds meer bij aan luchtverontreiniging. Huishoudens waren volgens cijfers van het CBS in 2024 de grootste bron van fijnstof, met een uitstoot van 5,7 miljoen kilogram, vooral door kachels en open haarden.
Houtstook veroorzaakt jaarlijks 900 tot 2.700 vroegtijdige sterfgevallen in Nederland, schat een onderzoeker van Wageningen University. Door luchtverontreiniging leven mensen in Nederland gemiddelde acht maanden korter, becijferde het RIVM in 2016. In de gemeente Eindhoven lag het gemiddelde op tien maanden. Dat levensduurverlies moet in 2030 zijn gehalveerd, zo hebben gemeenten met provincies en het kabinet afgesproken.
Viola van Alphen (45) kent de cijfers. Ze woont in de Eindhovense volksbuurt Bennekel en was altijd „gek op een kampvuurtje”. En met Kerst stak ze haar houtkachel aan, voor de gezelligheid. Van houtstook had ze nooit last, ondanks haar „normale” astmaklachten. Natuurlijk, haar luchtpijp trok weleens dicht, dat voelde alsof ze door een rietje moest ademen. Maar met één astmaspraytje ging die pijp wel weer open.
Rob van Lieshout uit Eindhoven stookt graag hout.
Totdat Van Alphens buren een pelletkachel gingen stoken, drie jaar geleden. Wanneer ze dan in haar tuin zat, werd ze blootgesteld aan de rook uit de schoorsteen. Ze ontwikkelde ernstige astmaklachten en onderging een hartoperatie vanwege bijwerkingen van de astmaspray, dat schreef haar huisarts in een verzoek aan de gemeente om de rookoverlast te beperken. Ambtenaren constateerden na elf controles geen rookoverlast, waarna Van Alphen de gemeente in een rechtszaak verantwoordelijk stelde voor haar gezondheidsschade. Ze verloor, maar gaat in beroep.
Deze donderdag heeft Van Alphen een hartonderzoek, een dag nadat het houtstookverbod in Eindhoven is ingegaan. Ook haar ernstige luchtwegklachten bleven, vertelt ze. De spray werkt niet. „Elke keer als ik rook binnenkrijg, ben ik direct in levensgevaar.” Ze is geen uitzondering, denkt Van Alphen, die via antihoutstookgroepen in contact staat met andere longpatiënten. De meerderheid spreekt zich alleen niet uit in het openbaar, zegt ze.
Het verbod in Eindhoven noemt Van Alphen „een goede eerste stap”, maar ook „te laat”. Zonder handhaving gaat het verbod sowieso niet werken, denkt ze. In haar ervaring valt over houtstook met buren geen gesprek te voeren, iets wat de gemeente Eindhoven juist wil stimuleren door het verbod.
Handhaven gaat Eindhoven minimaal doen, schreef wethouder Rik Thijs (GroenLinks, Klimaat en Energie) in een brief aan de gemeenteraad. Alleen wanneer een formeel handhavingsverzoek binnenkomt en het RIVM code rood geeft, zullen ambtenaren het gesprek aangaan met stokers. Want de manier waarop het verbod in Eindhoven is ingestoken, is nog niet getoetst door een rechter.
Viola van Alphen uit Eindhoven vindt het stookverbod in haar stad een „goede eerste stap”.
Van Lieshout checkt de RIVM-codes naar eigen zeggen al, voordat hij gaat stoken. Het verbod van de gemeente gaat hem te ver. „Ik heb het gevoel dat ze de krenten uit de pap halen; er zijn bovendien genoeg andere bronnen van vervuiling.” Hij wijst naar de rondweg, waar zijn huis vijftig meter vandaan ligt. Zijn tafel in de tuin neemt hij af met een doekje, voordat hij plaatsneemt, vanwege het roet dat volgens hem door het vele verkeer wordt veroorzaakt.
De fijnstofuitstoot van verkeer daalt veel harder dan die van huishoudens, laten cijfers van het CBS zien. Voertuigen werden steeds zuiniger. In 2005 was het verkeer met een uitstoot van 8,5 kilogram nog de grootste bron van fijnstof, in 2024 was dat 2,2 kilogram – minder dan de helft van de uitstoot waarvoor huishoudens verantwoordelijk waren.
Nederland voldoet nu al aan de Europese normen voor fijnstofuitstoot die vanaf 2030 strenger zullen zijn, maar niet aan de strengere WHO-regels. Het terugdringen van luchtvervuiling is een van de weinige klimaatdoelen die Europa op dit moment haalt, bleek deze week uit een onderzoek naar de staat van het milieu in Europa. Bijna de helft minder mensen overlijden vroegtijdig aan luchtvervuiling ten opzichte van twintig jaar geleden, concludeerde het Europees Milieuagentschap in het onderzoek.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC