Protesten In Marokko gaan jongeren al vijf dagen op rij de straat op, uit protest tegen de slechte staat van het onderwijs en de zorg. De politie slaat hard terug. Woensdagavond vielen daarbij twee doden.
In Salé zijn twee voertuigen in brand gestoken tijdens de anti-overheidsprotesten.
Auto’s op de kop, omringd door glasscherven. Rennende menigtes. Politieagenten, bewapend met wapenstokken en schilden, die met geweld een groep mensen uiteen drijven. Een selfie uit een politiebusje. Betogers die stenen naar de politie gooien. Op sociale media circuleren honderden filmpjes van de demonstraties die Marokko al dagen in hun greep houden en waarbij woensdagavond twee mensen om het leven kwamen, zo bevestigen de lokale autoriteiten. Honderden mensen zijn de afgelopen vijf dagen gearresteerd bij demonstraties in steden door heel het land.
Het initiatief voor de protesten komt van ‘GenZ 212’, een anonieme groep of organisatie die actief is op platforms Discord, Instagram en TikTok. De naam van de groep staat voor ‘de jongeren van Marokko’: GenZ staat voor generatie Z, waartoe mensen behoren die ongeveer tussen 1995 en 2015 geboren zijn, 212 verwijst naar de landcode van Marokko. Mogelijk is de groep geïnspireerd door jongerenbewegingen op andere plekken in de wereld: in onder meer Nepal, Peru en Madagascar hebben jongeren via sociale media recent grootschalige anti-regeringsdemonstraties opgezet. De demonstranten in Marokko eisen beter onderwijs, betere gezondheidszorg en minder corruptie, sommigen roepen ook om het vertrek van premier Aziz Akhannouch.
GenZ 212 heeft zijn volgers opgeroepen geen geweld te gebruiken en uitsluitend vreedzaam te demonstreren. De aanhang groeit fors: op Discord nam de volgersschare binnen een week toe van 3.000 naar 130.000, schrijft Reuters.
De directe aanleiding voor de protesten lijkt de ophef over de dood van acht vrouwen na een keizersnede in een ziekenhuis in kustplaats Agadir, halverwege september, zegt Jan Hoogland telefonisch. Hij is Marokkodeskundige en woonde als oud-directeur van het Nederlands Instituut in Marokko (NIMAR) jarenlang in Rabat. „Dat is een uitwas, maar het is ook een voorbeeld dat aangeeft dat de gezondheidszorg in Marokko op sommige terreinen en in sommige gebieden ernstig tekortschiet.”
Hetzelfde geldt voor onderwijs in Marokko, zegt Hoogland. „De kwaliteit van het openbare onderwijs is slecht tot heel slecht. Er zijn weinig voorzieningen, veel schoolgebouwen zijn van slechte kwaliteit, en er zijn gebieden in Marokko waar kinderen maar halve dagen naar school gaan vanwege een gebrek aan faciliteiten.” Bovendien sluit het onderwijs niet goed aan op de arbeidsmarkt, waardoor veel afgestudeerden er niet in slagen een baan te vinden. Ongeveer 13 procent van Marokko’s beroepsbevolking is werkloos, maar onder jongeren is dat percentage veel hoger: bijna 36 procent. Ook dat drijft hen de straat op, zegt Hoogland.
Ook in Salé gingen vooral jongeren de straat op, aangespoord door het sociale media account ‘GenZ 212’. Foto Abdel Majid Bziouat/AFP
Zondagavond greep de politie ook in bij de protesten in hoofdstad Rabat. Foto Jalal Morchidi/EPA
Veiligheidstroepen maandag tijdens de arrestatie van een demonstrant in Rabat.Foto Abdel Majid Bziouat/AFP
De veiligheidstroepen dragen schilden en wapenstokken. In Lqliaa schoten ze ook met scherp, twee demonstranten werden daarbij gedood.Foto Jalal Morchidi/EPA
De protesten begonnen afgelopen zaterdag en hebben zich sindsdien over steeds meer plaatsen in het land verspreid. Sindsdien is er elke avond gedemonstreerd. „De reactie van de autoriteiten was meteen: heel veel mensen oppakken, ondanks het vreedzame protest”, zegt Hoogland. Dat is in Marokko niet ongewoon, legt hij uit. „Je mag alleen demonstreren als je een vergunning hebt, maar dat is nu niet het geval. Het gaat om een redelijk spontane beweging van jongeren die elkaar via sociale media op de hoogte houden. Dan kunnen de autoriteiten zeggen: dit is een illegale demonstratie, en dat doen ze ook.”
Daarmee lijken ze de woede van de jongeren alleen maar verder op te stoken, zegt Hoogland. Dinsdagavond ontstonden op sommige plaatsen al confrontaties met de politie, woensdag liep het in enkele steden verder uit de hand. In Lqliaa, een plaats in de buurt van Agadir, zetten agenten woensdagavond in tegen de betogers. Daarbij doodden ze twee demonstranten. Volgens de lokale autoriteiten was het geweld nodig omdat de betogers een gebouw van de gendarmerie wilden bestormen – mogelijk om wapens te stelen – en de agenten ze met traangas niet konden stoppen, schrijft persbureau Reuters.
In Tanger gooiden betogers stenen naar de veiligheidstroepen, in Salé, in de buurt van hoofdstad Rabat, zijn winkels geplunderd en politieauto’s in brand gestoken. Op andere plekken, zoals in Casablanca en de oostelijke plaatsen Oujda en Taza, bleven de protesten wel vreedzaam. Volgens het Marokkaanse ministerie van Binnenlandse Zaken raakten dinsdag 263 leden van de veiligheidstroepen gewond, net als 23 betogers. Inmiddels zijn zeker vierhonderd mensen opgepakt.
Veiligheidstroepen proberen een groep demonstranten in Salé uiteen te drijven met een waterkanon.
Een deel van de onvrede van de jongeren – en ook mensen van andere generaties die zich erbij hebben aangesloten – richt zich op de naderende Africa Cup, die in december en januari in Marokko wordt georganiseerd, en de voorbereidingen voor het WK voetbal in 2030. Waarom zijn er wel gloednieuwe stadions, maar onvoldoende ziekenhuizen, vragen zij zich af.
Hoogland zag tijdens een bezoek aan Rabat twee weken geleden zo’n nieuw voetbalstadion. „Er wordt ook keihard gewerkt aan snelwegen, bijvoorbeeld tussen Casablanca en Rabat, en aan andere infrastructurele projecten. Daarvan kun je je afvragen: is dat allemaal nodig als basisvoorzieningen als onderwijs en gezondheidszorg niet op orde zijn?” Tegelijkertijd is de timing van de demonstraties, zo kort voor de Africa Cup, pijnlijk voor de autoriteiten. „Zo’n WK of Africa Cup is erop gericht om een positief beeld van Marokko te creëren in de wereld. Een flinke protestbeweging is natuurlijk vervelend voor het beeld van Marokko als een geweldig land waar alles heel goed gaat”, zegt Hoogland.
Dat kan een reden zijn voor de autoriteiten om de protesten extra hard de kop in te drukken, maar ook bij eerdere protesten – bijvoorbeeld de 20-februari protesten in Marokko, tijdens de Arabische Lente, en de protesten in de Rif in 2016 – traden ze stevig op. „De leiders van de Rifprotesten zitten nog altijd vast”, zegt Hoogland. „Zij hebben twintig jaar cel gekregen, voor een protest dat grotendeels geweldloos was.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste ideeën over de planetaire verschuivingen in AI, ecologie en geopolitiek
Source: NRC