Veraarden Bij humaan composteren, ook wel veraarden genoemd, wordt een lichaam bovengronds in een cocon gelegd met hooi, stro, een beetje water en zuurstof. De Gezondheidsraad wil ruimte geven aan experimenten, maar voor erkenning is het volgens de instantie nog veel te vroeg.
Dr. Karien Stronks, de voorzitter van de Gezondheidsraad.
Moet het naast begraven, cremeren, doneren aan de wetenschap en straks ‘oplossen’ in een waterige substantie in Nederland ook mogelijk worden om humaan te composteren? Dat is de vraag die de Gezondheidsraad begin dit jaar van het ministerie van Binnenlandse Zaken kreeg, in aanloop naar de nieuwe Wet op de lijkbezorging. Er is vraag naar, bleek uit de vele reacties op de conceptwet ‘Bestemming lichamen van overledenen’ die in 2024 werd gepubliceerd: „Als ik later dood ben, wil ik aarde worden.”
Maar voorlopig zal ‘veraarden’ nog niet als bestemmingsoptie worden toegevoegd. Een tijdelijke commissie van de Gezondheidsraad, specifiek aangesteld voor dit onderwerp, kan vooralsnog geen positief advies uitbrengen, maakten ze deze donderdag bekend. „Het palet aan empirisch onderzoek is onvolledig. Er zijn gewoonweg te weinig gegevens om de eisen van het beoordelingskader aan te toetsen”, zegt Karien Stronks, voorzitter van de Gezondheidsraad.
Bij humaan composteren, ook wel veraarden genoemd, wordt een lichaam bovengronds in een cocon gelegd met hooi, stro, een beetje water en met toevoer van zuurstof. In enkele weken tijd verandert een lijk op die manier in, volgens voorstanders, een paar honderd liter rijke aarde. „Wij noemen het menselijke reststoffen”, zegt Stronks.
Voordat er een nieuwe methode van lijkbezorging kan worden toegevoegd aan de wet, moet deze eerst getoetst worden op waardigheid, veiligheid en duurzaamheid. Op dit moment kan volgens de Gezondheidsraad alleen de waardigheid gegarandeerd worden. Waarbij de raad niet zegt dat het niet veilig of duurzaam genoeg is. „Eigenlijk zeggen we vooral dat we het nog niet kunnen beoordelen of het veilig is en duurzamer dan begraven of cremeren.”
In 2020 werd dezelfde vraag ook al aan de Gezondheidsraad voorgelegd. Toen was de conclusie dat er eigenlijk nog helemaal niets bekend was over veraarden. Ondertussen is de methode in dertien Amerikaanse staten toegestaan en loopt in Duitsland een proef. „Toch is daar niet voldoende wetenschappelijke onderbouwing uit naar voren gekomen. De onderzoeken waar wij aan mogen toetsen, moeten bijvoorbeeld peer reviewed zijn, dat is nauwelijks het geval.”
Uit de Verenigde Staten heeft de commissie helemaal geen onderzoeksgegevens kunnen verzamelen. De onderzoeken daar zijn gedaan door bedrijven die in humaan composteren voorzien en zijn dus niet onafhankelijk uitgevoerd. Uit Duitsland, hoewel beter georganiseerd en een stuk transparanter, zijn nu alleen nog maar de allereerste onderzoeksresultaten bekend. „Daar is slechts een onderzoek op basis van twee gecomposteerde lichamen, veel te weinig voor een representatieve onderzoeksgroep natuurlijk.” Stronks weet ook niet waarom het in andere landen dan wel mag: „Misschien zijn we in Nederland hierin echt wat strenger.”
Zowel op het gebied van duurzaamheid als veiligheid is echt te weinig bekend, concludeert de commissie. Waarbij het niet kunnen beoordelen van de veiligheid het belangrijkste is. Er zijn zorgen over eventuele ziektekiemen die zich zouden kunnen vermeerderen en in de lucht terecht zouden kunnen komen. En zolang het bijvoorbeeld niet duidelijk is waar de reststoffen wettelijk gezien naartoe gaan of mogen, kan de Gezondheidsraad ook niet beoordelen of deze techniek duurzamer is dan de huidige toegestane manieren van lijkbezorging. „Terwijl dat wel een vereiste is”, zegt Stronks.
Het oordeel van de Gezondheidsraad wil niet zeggen dat ze mensen die behoefte hebben aan veraarden „met een kluitje het riet insturen”, aldus Stronks. „In 2020 was het antwoord: we weten niets. Nu is het antwoord: we moeten op zoek naar meer gegevens, hoe gaan we dat doen?” De Gezondheidsraad doet om die reden een aanbeveling aan het ministerie om meer onderzoek mogelijk te maken. „Maak het juridisch toegestaan om op experimentele basis humaan composteren te onderzoeken, zodat we niet afhankelijk zijn van gegevens uit het buitenland.”
Op basis van onderzoeksresultaten die zo’n experiment kan opleveren kan de Gezondheidsraad op termijn opnieuw gaan toetsen, is de conclusie. „We kunnen ons voorstellen dat voorstanders, zoals Stichting Veraarden, hiervoor door middel van crowdfunding wetenschappers aantrekken, zoals ze ook in het verleden al hebben gedaan.” Stronks snapt heel goed dat het een teleurstelling is voor mensen die nu al uitkijken naar deze nieuwe methode. „We willen recht doen aan de persoonlijke gevoelens natuurlijk, maar wij moeten vooral kijken naar het technische antwoord.”
Daarbij zijn ze bij de Gezondheidsraad liever iets te voorzichtig dan iets te snel. „Liever dat we over drie jaar met een gerust hart kunnen zeggen dat het toegepast kan worden, dan dat we over drie jaar denken: hadden we toch maar dat onderzoek afgewacht.” Het gaat over menselijke lichamen, daar wil je geen risico mee nemen, zegt ze.
Laat dus duidelijk zijn: „Het is geen keiharde nee, het is een stimulans voor het ministerie. Maak dat onderzoek mogelijk, dan kunnen we op basis van goed onderzoek een nieuw advies uitbrengen. Dan mag de wetgever oordelen of ze het tegen die tijd aan de wet toe willen voegen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC