Rusland blijft de komende drie jaar flink investeren in de oorlog in Oekraïne, zo blijkt uit de begroting tot 2028. Bijna 40 procent van de uitgaven gaat naar defensie. Voor de Russische bevolking is dat geen goede ontwikkeling.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Rusland maakt zich op voor een langdurige strijd in Oekraïne, zoveel is duidelijk uit de zojuist gepresenteerde ontwerpbegroting voor 2026-2028. Het front krijgt boven alles prioriteit, zelfs al staat de Russische economie zwaar weer te wachten en zullen de Russen de broekriem moeten aanhalen. De komende drie jaar wordt jaarlijks bijna 40 procent van de overheidsuitgaven gereserveerd voor defensie, politie en veiligheidsdiensten.
Waarschijnlijk is dat zelfs meer, omdat de bestemming van een fors deel van die uitgaven geheim is. Hoewel er per 1 januari op papier minder geld wordt uitgetrokken voor defensie-uitgaven, in lijn met eerdere beloften van president Vladimir Poetin, is de stellige verwachting dat daar in de praktijk weinig van terechtkomt. Sinds 2022 is elk jaar fors meer uitgegeven aan de Russische oorlogsinspanningen dan was begroot. Er is geen indicatie dat dat gaat veranderen.
De afgelopen jaren klopte het Kremlin zich herhaaldelijk op de borst over de economische prestaties. Poetin pochte bij iedere gelegenheid van ‘stabiliteit’. Inderdaad vertoonde de Russische economie in weerwil van steeds meer westerse sancties na een relatief kleine en korte dip een opmerkelijke groei. Die was goeddeels toe te schrijven aan de op volle toeren draaiende defensie-industrie, en ook aan het vervangen van westerse import en het vertrek van westerse bedrijven uit Rusland.
‘Die groei was in wezen kunstmatig, net als doping’, zei oud-minister van Financiën en bankier Michail Zadornov tegen het Russische persbureau RIA Novosti. Dat daaraan een einde is gekomen is volgens hem niet meer dan logisch.
Sancties zouden de Russische economie geen schade kunnen berokkenen, was lange tijd het mantra uit Moskou. Dat is niet zo, betogen zowel Russische als buitenlandse experts al jaren, maar de effecten zijn niet direct meetbaar en hebben vooral gevolgen voor de economische ontwikkeling en Ruslands concurrentiepositie op de langere termijn. De sancties hebben Rusland niet kunnen dwingen tot enige gedragsverandering ten opzichte van Oekraïne, maar konden met behulp van derde landen als China gemakkelijk worden omzeild.
Eerder dit jaar waren er ineens andere geluiden te horen. Tijdens het economisch forum in Sint-Petersburg, afgelopen zomer, liet minister van Economische Zaken Michail Resjetnikov zich ontvallen dat Rusland ‘op de rand van een recessie’ staat. Zijn collega op Financiën Anton Siloeanov pareerde dat snel met de mededeling dat de oververhitte Russische economie een ‘afkoeling’ doormaakt, maar dat na een afkoeling ‘altijd de zomer’ weer komt.
Hoewel de regering sinds 2023 veel van de economische cijfers achterhoudt (bijvoorbeeld over import en export, en de olie- en gaswinning), is inmiddels wel duidelijk dat Resjetnikov gelijk had. De consensus is dat Rusland zich opmaakt voor een langdurige stagnatie waarin het land steeds minder te besteden heeft, juist door die ongebreidelde groei van de defensie-uitgaven.
Resjetnikovs ministerie verwacht nu dat de groei van het bruto binnenlands product dit jaar uitkomt op 1,0 procent, volgend jaar op 1,3 procent en tegen 2028 zal oplopen tot 2,5 procent. ‘Dat is beslist laag,’ erkende Aleksandr Sjochin, hoofd van de grootste Russische werkgeversorganisatie, op de Russische televisie. ‘Daarom is het heel belangrijk dat deze periode van afkoeling of gecontroleerde krimp niet doorzet.’
De oorlogsinspanning drukt op de economie, zei nog een oud-minister van Financiën, Oleg Vjoegin, in een recent interview. ‘De gevolgen voor de economie die we nu zien hebben allemaal te maken met het begin van die ‘speciale militaire operatie’ in 2022,’ aldus Vjoegin.
Er is de afgelopen jaren onevenredig veel geld gestoken in wat hij noemt ‘de niet-productieve sfeer’ (militair materieel in plaats van consumptiegoederen), die de bevolking uiteindelijk niets oplevert.Tegelijkertijd nemen de inkomsten uit de export van olie en gas verder af, veruit de belangrijkste steunpilaar voor de Russische staatskas.
In augustus beliep de terugval 25 procent ten opzichte van een jaar geleden en daalden de inkomsten tot het laagste niveau sinds begin 2024. De aanhoudende Oekraïense droneaanvallen op olieraffinaderijen en andere kritieke infrastructuur kunnen een aanvullend effect hebben op de export van Russische olie en olieproducten, naast de groeiende brandstoftekorten in sommige Russische regio’s.
Een historisch begrotingstekort is een van de aanwijzingen voor de stagnatie. Over de eerste acht maanden van dit jaar beloopt dat 4,2 biljoen roebel, ongeveer 44 miljard euro. Om het gat in de begroting te dichten zal Rusland geld moeten lenen en in weerwil van eerdere beloften de belastingen verhogen.
De al danig geslonken tegoeden in het nationale welvaartsfonds zullen slechts mondjesmaat worden aangesproken, omdat het Kremlin die achter de hand wil houden voor het geval de nood echt aan de man komt.
De Russische burgers zullen dus in de buidel moeten tasten. Eerder al werden de winstbelasting en de inkomstenbelasting voor hogere inkomens verhoogd, nu gaat ook de btw verder omhoog: van 20 tot 22 procent. Het Russische ministerie van Financiën laat er geen misverstand over bestaan waar dat extra geld naar toe gaat: ‘De strijdkrachten uitrusten met het noodzakelijke wapentuig en militair materieel, soldij betalen aan militairen en hun gezinnen steunen, en de bedrijven van het militair-industrieel complex moderniseren.’
‘Papa, de wodka is duurder geworden, ga jij nu minder drinken?’, vraagt een zoon aan zijn vader in een Russische mop die naar aanleiding van de belastingverhoging vaak met smaak wordt opgedist, als heldere illustratie van de prioriteiten. Het antwoord van vader: ‘Nee zoon, jij gaat nu minder eten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant