Liefst acht islamitische landen, waaronder Qatar, Turkije, Saoedi-Arabië en Egypte, hebben zich achter het plan-Trump voor Gaza geschaard. Hun opmerkelijke steun heeft te maken met de nauwe banden met Washington. ‘Ze krijgen te horen dat ze geen keus hebben.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Sinds de aankondiging van het zogenoemde vredesplan voor Gaza door de Amerikaanse president Donald Trump en diens Israëlische collega Benjamin Netanyahu, afgelopen maandag, zijn alle ogen gericht op Hamas. Uiterlijk donderdag wordt er een ja of nee verwacht van Hamas-zijde en in beide gevallen kunnen de repercussies enorm zijn.
De druk op de groepering om akkoord te gaan is groot. Niet alleen vanuit de eigen bevolking in Gaza, maar ook vanuit regeringen in de regio, zoals die van Egypte, Turkije en Qatar. Zij hebben zich allemaal achter het Amerikaans-Israëlische plan geschaard.
Op het eerste gezicht mag die vrijwel unanieme steun opvallend worden genoemd. Er is veel aan het plan-Trump dat tot scepsis noopt. Zo staan er geen harde garanties in voor een volledige terugtrekking van het Israëlische leger uit Gaza – een erkende eis van Hamas. Iedere Israëlische concessie is omgeven door vaag geformuleerde voorwaarden. Ook de introductie van een internationale ‘vredesraad’, (met daarin onder meer de Britse oud-premier Tony Blair en Trump zelf) die zou moeten toezien op het bestuur van Gaza, is controversieel en wordt door velen in het Midden-Oosten gezien als ronduit koloniaal.
Toch spraken liefst acht regeringen van islamitische landen (waaronder die van Pakistan en Indonesië) zich maandag uit voor het plan. Opvallend is de steun van Qatar, een land dat al jaren fungeert als gastheer van het politieke bureau van Hamas. Vorige maand probeerde Israël Hamas-onderhandelaar Khalil al-Hayya te vermoorden middels een raketaanval op de Qatarese hoofdstad Doha. Hayya overleefde, maar vijf van zijn medewerkers niet. Ook aan Qatarese zijde viel een dode. De schok was groot. ‘Dit is staatsterreur’, zei de emir, Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani. ‘We zijn verraden.’
In de regio was solidariteit met Qatar voelbaar, en even leek er een nieuwe eenheid in de maak, waarbij de Golfstaten samen met Egypte en Jordanië een blok zouden vormen onder de noemer van een ‘Arabische Navo’, om sterker te staan tegenover Israël. Het liep op niks uit, de verdeeldheid was te groot. Sommige Arabische landen hebben vredesverdragen met Israël, andere niet. Als het op Israël-Palestina aankomt, is het daarom ieder voor zich.
Om Qatar achter het Trump-plan te krijgen, haalden de Amerikanen alles uit de kast. Veiligheidsgaranties die het land in de regio niet kon krijgen, kreeg het in Washington wel. Een aanval op Qatar wordt voortaan bestempeld als een directe ‘bedreiging voor de vrede en veiligheid’ van de VS. Ook dwong Trump Netanyahu zich in een telefoongesprek te verontschuldigen voor de aanval op Doha. Dankzij dat ‘sorry’ kon de emir van Qatar zijn zegen geven zonder gezichtsverlies op te lopen.
Dat het duo Trump-Netanyahu de voorwaarden in het plan kan dicteren, heeft te maken met een reeks afhankelijkheden. Alle Golfstaten kopen wapens in bij de Verenigde Staten en schuilen onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Niemand wil dat in gevaar brengen. ‘En vervolgens zeggen de Amerikanen: jullie hebben geen keus’, zegt de Palestijnse analist Muhammad Shehada, verbonden aan denktank European Council on Foreign Relations. ‘Als jullie niet meedoen, brengen jullie de onderhandelingen in gevaar.’
Ook de financiële belangen zijn immens. Trumps schoonzoon Jared Kushner is kind aan huis in Abu Dhabi, Riyad en Doha. Deze week kondigde een Saoedisch vastgoedbedrijf een tweede ‘Trump Tower’ (geschatte waarde: 1 miljard dollar) aan in badplaats Jeddah. Recentelijk onthulde The New York Times al dat de Qatarezen via tussenbedrijven honderden miljoenen hebben gestoken in vastgoedprojecten van Steve Witkoff, Trumps vredesgezant in het Midden-Oosten – een opmerkelijke vorm van belangenverstrengeling.
Duidelijk is ook dat Israël en de VS het spel keihard hebben gespeeld. Volgens nieuwssite Axios wisten Netanyahu en zijn secondant Ron Dermer op zondag, de dag voor de persconferentie, nog een reeks aanpassingen in de tekst te krijgen. De andere onderhandelaars (waaronder Egypte, Turkije, Jordanië) waren daar niet in gekend en zouden ‘furieus’ hebben gereageerd toen de slottekst op cruciale punten bleek af te wijken van hun versie.
De Qatarezen zouden daarop het Witte Huis hebben gevraagd te wachten met het naar buiten brengen van het plan, maar daar wilde Trump niet in meegaan. ‘Dat is een terugkerend probleem met Trump’, verzucht analist Shehada aan de telefoon. ‘Hij luistert altijd naar degene met wie hij het laatst heeft gesproken – in dit geval Netanyahu.’
Shehada, die goede connecties heeft in de internationale diplomatie, wist de hand te leggen op screenshots van de Israëlische wijzigingen, en publiceerde die op zijn X-account. In de Israëlische versie is er – anders dan in het origineel – geen sprake van een simpele militaire terugtrekking. Eerst moet er aan niet nader gedefinieerde ‘normen’ en ‘tijdschema’s’ worden voldaan en moet Gaza worden ontwapend, net zolang tot het ‘geen bedreiging meer vormt voor Israël’.
Critici wijzen erop dat Israël met deze clausules de deur opent naar een verdere bezetting zonder einddatum. Hamas zelf lijkt daar ook van overtuigd. De groepering zegt nu uitsluitend te willen onderhandelen op basis van de tekst die er lag vóór Netanyahu en zijn team er met de rode pen doorheen gingen. De kans dat dit wordt gehonoreerd, is klein. Nu de buurlanden om zijn, staat Hamas er nagenoeg alleen voor. Meer alleen dan ooit.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant