Medische evacuaties Volgens het kabinet is medische hulp voor Palestijnen uit Gaza het meest effectief in de regio. Maar in Egypte, waar het zorgstelsel al voor de oorlog in Gaza overbelast was, klinken andere geluiden.
Gewonde Palestijnse kinderen worden behandeld in het Al-Shifa-ziekenhuis in Gaza-Stad nadat ze gewond raakten bij een Israëlische aanval, aldus medici.
Hij ziet kinderen uit Gaza met ontwikkelingsachterstanden, aangeboren staar, hersenzenuwverlammingen en kanker. Vaak krijgt hij te maken met complexe botbreuken of hartafwijkingen. En net zo regelmatig bezoekt Kerolos Sedrak, gezondheidsmedewerker bij Save the Children in Egypte, Palestijnse ontheemden met oorlogsverwondingen. Kinderen zonder ledematen.
In Egypte wachten duizenden Palestijnen op medische hulp, vertelt de arts vanuit het hoofdkantoor van de hulporganisatie (StC) in een welgestelde wijk van Caïro. Sinds oktober 2023 zijn er vanuit Gaza bijna achtduizend patiënten geëvacueerd. De meesten daarvan verblijven in buurland Egypte, 80 procent van hen wacht nog altijd op behandeling, aldus StC.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hebben zo’n 15.600 mensen in Gaza medische evacuatie nodig, onder wie duizenden kinderen. Maar omdat hulp in landen als Egypte spaak loopt – en mensen op wachtlijsten in Gaza overlijden – verzocht de WHO Europese landen gewonden kinderen uit Gaza te helpen.
In Nederland stroopten Artsen Zonder Grenzen, StC en Nederlandse ziekenhuizen de mouwen op: zij staan klaar voor de evacuatie en behandeling van met name kinderen uit Gaza voor wie geen bedden in de regio beschikbaar zijn. Landen als Italië, België en Spanje doen dit al.
Maar Nederland zal zich niet bij dit rijtje voegen. Het kabinet wil geen ernstig zieke of gewonde Palestijnse kinderen opvangen. Verschillende moties hierover werden verworpen, want liever richt een krappe meerderheid in Den Haag zich op ondersteuning van de medische evacuaties naar landen in de regio en van de medische capaciteit daar. Volgens demissionair premier Dick Schoof is opvang in de regio het meest effectief.
In Egypte klinken andere geluiden.
Op de intensivecareafdeling van het Al-Akkad-ziekenhuis in Caïro zijn op een vroege woensdagochtend alle achttien bedden bezet. In de raamloze ruimte is een handjevol artsen en verplegers druk in de weer met een patiënt. Een whiteboard verklapt onder meer dat in de zaal een gewonde van een auto-ongeluk ligt. En een patiënt met ademhalingsproblemen. De IC is vrijwel altijd vol, lichten aanwezige artsen toe.
Het is verder opvallend leeg in het private ziekenhuis. Stilte voor de storm, zegt medisch directeur Mohamed Barakat. Binnen enkele dagen verwacht hij tientallen Palestijnen, en dus probeert hij de bedden leeg te houden.
Dokter Barakat behandelt dagelijks patiënten uit Gaza. Levensreddende operaties, bijvoorbeeld bij traumaletsel, krijgen voorrang. Maar bijvoorbeeld kankerpatiënten komen op een wachtlijst, waarop ook Egyptenaren staan. „Kanker is ook urgent, maar we hebben nu alleen de capaciteit om acute zaken te behandelen”, zegt de arts. „Het is een kwestie van overbelasting”.
Sinds het begin van de oorlog in Gaza is de werkdruk verdubbeld, vertelt hij. Maar niet alle patiënten kunnen worden geholpen op de manier waarop hij dat graag ziet. In Egypte is onder meer een tekort aan specialistische zorg en nazorgvoorzieningen, beamen Artsen Zonder Grenzen en StC. Ook zijn er te weinig oncologen en gespecialiseerde chirurgen en verpleegkundigen.
Medisch directeur Mohamed Barakat.
Tekorten leiden niet alleen tot lange wachtlijsten en verminderde kwaliteit van leven, maar ook tot „pijnlijke medische keuzes” waarbij in bepaalde gevallen wordt gekozen voor amputaties in plaats van reconstructieve chirurgie [het herstellen van lichamelijke letsels], ziet StC.
„De steun die er is voor Gazanen, staat niet in verhouding tot de behoefte”, zegt Sedrak van StC. „Over hoogspecialistische zorg beschikt Egypte onvoldoende.” Een Nederlandse woordvoerder laat weten dat er voor sommige families uit Gaza definitief geen behandeling mogelijk is in Egypte.
Tijdens een rondleiding door het Al-Akkad-ziekenhuis vertelt kinderarts Mahmoud El Sayed dat hij de werkdruk gewend is, omdat het zorgsysteem in Egypte al jaren overbelast is. „Telkens als de ene crisis eindigt, gebeurt er weer iets nieuws.”
Egypte telt zo’n 116 miljoen inwoners en Caïro is een van de dichtstbevolkte metropolen ter wereld. Daarbovenop kampt het land met grote staatsschulden, economische crises en kreeg Egypte de afgelopen jaren te maken met verschillende vluchtelingenstromen, vanuit onder meer Syrië en Soedan.
Volgens UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, telt Egypte ruim een miljoen geregistreerde vluchtelingen en asielzoekers, waardoor de „toch al overbelaste voorzieningen verder onder druk komen te staan”. De zorg voor Palestijnen uit Gaza sinds oktober 2023 is de zoveelste druppel die het overbelaste Egyptische zorgstelsel doet overlopen.
Daarnaast zijn er in Egypte weinig ziekenhuisbedden of artsen per inwoner beschikbaar. Volgens gegevens van de WHO telde Egypte in 2020 één ziekenhuisbed per duizend inwoners, in Nederland waren dat er ongeveer drie in datzelfde jaar.
En in 2020 telde Egypte nog geen zeven artsen per tienduizend inwoners, tegenover 38 in Nederland. Wereldwijd komt het gemiddelde uit op zeventien.
Hoewel Egypte in de nieuwe staatsbegroting extra geld uittrekt voor gezondheidszorg, concludeerde het Egyptian Initiative for Personal Rights dat die uitgaven als percentage van het bbp juist dalen.
Voor recent ontheemde Palestijnen – die in Egypte niet officieel als vluchteling worden erkend en daardoor niet mogen werken – zijn medische behandelingen zonder de steun van hulporganisaties onbetaalbaar.
Maar ook bij deze hulporganisaties nemen de noden toe terwijl de middelen niet meegroeien. Er zijn wereldwijd grote bezuinigingen binnen de humanitaire sector. StC laat weten dat er in 2025 ongeveer 65 miljoen dollar aan financiering voor humanitaire en ontwikkelingsprojecten in Egypte verloren gaat „waardoor meer dan tien miljoen directe begunstigden worden getroffen”.
En doordat de Amerikaanse president Donald Trump de geldkraan voor veel buitenlandse hulpprogramma’s heeft dichtgedraaid, zijn er ook in Egypte bij StC verschillende contracten niet verlengd. Net als bij verschillende VN-organisaties in het land.
Het Palestijnse Ziekenhuis in Caïro.
Sommige wanhopige Palestijnen zoeken toevlucht bij het Palestijnse Ziekenhuis, op een steenworp afstand van het Al-Akkad Ziekenhuis. Dit ziekenhuis, opgericht in de jaren zeventig door de Palestijnse Rode Halve Maan (PRCS), is zowel een zorginstelling als ontmoetingscentrum voor ontheemden.
Foto’s van PRCS-hulpverleners die dit jaar door Israël in Gaza zijn gedood, vullen de ontvangsthal van het ziekenhuis. In andere gangen sieren portretten van Yasser Arafat en traditionele Palestijnse borduurwerk de muren. Veel artsen en verpleegkundigen zijn geboren in Palestina. „Het is een thuis ver van huis”, zegt Mai Aref in haar kantoor. Dokter Aref is het hoofd van de Egyptische tak van de PRCS.
De 32-jarige Rinad, die vanwege privacyoverwegingen haar achternaam niet wil geven, is eerder die dag met haar zoontje in het ziekenhuis gearriveerd. De 12-jarige jongen werd vorig jaar naar Egypte geëvacueerd omdat artsen in Gaza hem niet langer konden helpen.
Achterop zijn hoofd onthult een kale plek een groot litteken. Het jongetje is moeilijk te verstaan omdat zijn mond slechts een paar centimeter opent. Jaren geleden raakte hij zwaargewond na een val van driehoog, en in 2023 opnieuw na een Israëlische luchtaanval op het huis van zijn buren.
Het afgelopen anderhalf jaar wachtte Rinad en haar zoon tevergeefs in Noord-Sinaï op medische hulp. De jongen heeft nieuwe operaties en revalidatiezorg nodig. Zijn linkerhand staat in een onnatuurlijke hoek. Hij hoort slecht. Met haar vijf kinderen reisde Rinad naar Caïro, waar een anonieme donor betaalt voor de operatie aan de vergroeide pols van haar zoon.
Een Palestijns kind wordt behandeld in het Egyptische El-Arish-ziekenhuis in februari dit jaar.
Voor ontheemde Palestijnen zijn bepaalde behandelingen in het Palestijnse ziekenhuis goedkoper dan elders in het land. Zo krijgen ongeveer dertig Gazanen hier drie keer per week een dialysebehandeling. Gratis.
Maar het ziekenhuis – dat liever geen hulpbehoevenden weigert – worstelt financieel. Het gebouw ziet eruit alsof het sinds de jaren zeventig niet is gerenoveerd: onderhoud is achterstallig en de apparatuur ouderwets. Artsen vertellen dat ze dag en nacht werken om patiënten te helpen. Er klopten alleen dit jaar al duizenden mensen aan voor hulp, zegt dokter Aref. Palestijnen én Egyptenaren.
Tegenover de dialysezaal strompelt de 38-jarige Karim richting zijn kamer. De ziekenhuisgang vult zich met het blikkerige geluid van zijn loopkruk. Karim woont sinds het najaar van 2023 in het ziekenhuis, samen met zijn broer. Vanwege de gevoeligheid van zijn situatie wil hij zijn achternaam niet openbaar maken.
Vanaf zijn bed vertelt de Palestijn hoe een Israëlische luchtaanval op zijn woning in de wijk Shuja’iyya het leven van zijn vier kinderen ontnam. Zijn jongste was nog geen jaar oud. Op zijn telefoon toont hij videobeelden van het moment dat reddingswerkers hem vanonder het puin bevrijdden.
Langzaam verwijdert de broer het verband rondom Karims rechterbeen. Het is alsof daar een hap uit is genomen. Na een infectie werd een stuk bot verwijderd. Overgebleven zijn littekens en korsten. Metalen pennen houden zijn linkerenkel bij elkaar.
In Gaza wilden artsen zijn benen amputeren. Karim weigerde en betaalde duizenden dollars om naar Egypte te reizen via een commerciële organisatie. Daar werd hij meermaals geopereerd. Maar als hij ooit weer zelfstandig wil lopen, heeft hij geavanceerde reconstructieve chirurgie nodig. En daarvoor zijn verwijzingen naar het buitenland nodig.
Karim is zwaar getraumatiseerd. Zijn uitdrukking is leeg. Zijn ogen zwart. Zo nu en dan verheft hij zijn stem en vraagt hij om hulp. „Ik wil mijn benen niet kwijt, dit is waar ik Gaza voor heb verlaten”, zegt hij herhaaldelijk. Zijn vrouw, die het bombardement overleefde, is achtergebleven in Gaza.
Boven zijn bed hangt naast een poster van de Al-Aqsa-moskee in Jeruzalem een foto van zijn vier overleden kinderen.
Karim (38) in zijn kamer.
Onlangs zegde het Nederlandse kabinet 25 miljoen euro toe om patiënten uit Gaza in de regio te helpen. De exacte besteding daarvan wordt momenteel ingevuld, schrijft het ministerie van Buitenlandse Zaken aan NRC. 800.000 euro is bedoeld voor de activiteiten van StC in Egypte, die daarmee ongeveer zeshonderd patiënten in privéklinieken willen behandelen.
Iedere vorm van hulp – in de vorm van apparatuur, protheses of geld – is zeer welkom, benadrukken de geïnterviewden. Maar het verbeteren van medische infrastructuur is niet van de ene op de andere dag opgezet, onderstreept dokter Barakat. „Het duurt lang voordat medisch personeel is ingewerkt.” Ook andere artsen zijn van mening dat er meer gespecialiseerde artsen, verpleegsters en klinieken in Egypte nodig zijn.
Egypte kan een nieuwe vluchtelingenstroom niet aan, blijkt uit de gesprekken met artsen, hulporganisaties en gesprekken. Maar zo aanwezig als de discussie over de opvang van zieke en gewonde Palestijnen in Nederland is, zo afwezig is deze hier.
De druk op het Egyptische zorgstelsel weegt volgens dokter Sedrak op tegen de kans op overleving van zijn „broeders” in Gaza, zoals veel Egyptenaren hun Palestijnse buren noemen. „Het gaat altijd over de rol van Egypte, maar Egypte neemt al patiënten op”, begint hij, „maar wat is de rol van de wereld?”
Aan Nederlandse politieke discussies branden de geïnterviewden hun handen liever niet. Wel vraagt dokter Aref van het PRCS zich hardop af of het debat ook zou spelen als het om Israëlische kinderen ging. Ze knipoogt en neemt een slok uit haar mok waarop de tekst working for humanity staat.
Woensdagmiddag stemde de Tweede Kamer hoofdelijk tegen twee moties over de evacuatie en opvang van ernstig gewonde of zieke Gazaanse kinderen. Donderdag stemt de Kamer opnieuw, voor de laatste keer voor het verkiezingsreces, over de opvang van zieke en gewonde Gazaanse kinderen in Nederland. Voor politici die daar op tegen zijn heeft dokter Barakat één boodschap: „Niet kinderen in Gaza, maar jullie hebben hulp nodig.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC