Modetentoonstellingen In drie nieuwe tentoonstellingen zien we het technische vernuft van Iris van Herpen, de Titanic-jurk van Kate Winslet en kunst die de meisjesfase – de levensfase tot pak ’m beet je twintigste – serieus neemt.
Creaties van Iris van Herpen, te zien in Kunsthal Rotterdam.
Hè, hè. De grote overzichtstentoonstelling van Nederlands beroemdste modeontwerper, Iris van Herpen, die in 2023 voor het eerst in Parijs te zien was en daarna naar Brisbane en Singapore tourde, is eindelijk ook in Nederland.
‘Sculpting the Senses’, t/m 1 maart 2026, Kunsthal Rotterdam. kunsthal.nl
Het uit de zeventiende eeuw stammende gebouw van Les Arts Décoratifs in Parijs bracht net iets meer sfeer met zich mee dan de nieuwbouw met hoge plafonds van de Rotterdamse Kunsthal, maar verder is de ervaring vrijwel hetzelfde. Ook hier zijn twaalf zalen ingericht met twaalf thema’s die steeds terugkeren in Van Herpens oeuvre. Water bijvoorbeeld. Het heelal. Skeletten. De opbouw is niet-chronologisch: een jurk uit 2009 staat naast een jurk uit 2024, wat benadrukt hoe ongelooflijk consequent haar uit science-fictionfilms afkomstig lijkende stijl al is sinds ze haar modelabel in 2007 oprichtte.
Van Herpen, die in 2010 als eerste modeontwerper ter wereld een 3D-geprint kledingstuk op de catwalk liet zien, combineert hypermoderne technieken met traditionele ambachten. Er is een jurk gemaakt van onder meer ijzer, die ze met behulp van sterke magneten z’n grillige textuur gaf. Een jurk die Beyoncé tijdens haar Europese tour in 2023 droeg bestaat uit 980 kleine sikkelvormpjes – gemaakt door zilverkleurige siliconen in met laser uitgesneden malletjes te gieten – die één voor één met de hand op tule werden genaaid.
Creaties van Iris van Herpen, te zien in Kunsthal Rotterdam.
Ook in Rotterdam blijkt dat de ontwerpen van Van Herpen nergens zo goed tot hun recht komen als in een museum. Haar collecties zijn niet in winkels te koop, dus de meeste mensen kennen haar werk uitsluitend van foto’s en video’s. Terwijl dit bij uitstek mode is die je in 3D en van zo dichtbij mogelijk moet zien. De perfecte belichting in de Kunsthal en de soundscapes van Van Herpens partner, muzikant en kunstenaar Salvador Breed, zorgen ervoor dat je volledig opgaat in haar wereld.
Het meest intiem voelt het rariteitenkabinet met onder meer kunstwerken, boeken en andere objecten die haar inspireren. En er is een zaal waarin haar atelier is nagebouwd en waar de muren vol hangen met honderden materiaalproefjes. Sommige mag je aanraken.
Er is één nieuw spektakelstuk dat in de andere steden niet te zien was: een jurk die ze afgelopen juli in Parijs showde tijdens de coutureweek, genaamd de ‘living look’. Hij bevat 125 miljoen levende algen die licht geven als de drager beweegt. De jurk moet de hele dag bevochtigd worden en op de juiste temperatuur blijven, dus staat als enige achter glas.
Tess van Zalinge, collectie ‘Momentum’ (2024) in de tentoonstelling ‘Titanic & Fashion’ in Kunstmuseum Den Haag.
Het is 113 jaar na het zinken van het schip en 28 jaar na het verschijnen van de film – waarom zou je nu opeens een grote modetentoonstelling aan de Titanic wijden?
T/m 25 januari 2026, Kunstmuseum Den Haag. kunstmuseum.nl
Omdat er heel veel parallellen zijn tussen de tijd van de Titanic – de jaren tien van de vorige eeuw – en nu, zegt modeconservator Madelief Hohé van Kunstmuseum Den Haag. Het was een tijd waarin er volop vertrouwen was in technologie. De Titanic, het grootste snelste stoomschip ooit, werd gepresenteerd als onzinkbaar. Tegelijkertijd waren migratie, sociale ongelijkheid en een oorlog die op de loer lag, net als nu, dè grote thema’s van die tijd.
Een andere aanleiding voor de tentoonstelling was dat de mode uit die tijd weer terug is. „Romantische jurken, veel kant, borduurwerk.” Hohé noemt de mode uit de jaren tien „spannend”. Het was een periode van verandering. Vrouwen werden voor het eerst bevrijd van het korset. „We hebben de Titanic gebruikt als een haakje om die periode uit te lichten”, zegt ze. „Want de gemiddelde bezoeker komt niet voor mode uit de jaren tien.”
Het museum heeft de originele kostuums van onder anderen hoofdrolspelers Kate Winslet en Leonardo DiCaprio geleend uit de archieven van Disney in Los Angeles. De materialen, borduursels en afwerking zijn van een indrukwekkend niveau dat je niet vaak ziet bij filmkostuums. Kostuumontwerper Deborah Lynn Scott kreeg er een Oscar voor.
Die kostuums staan tussen kleren uit de jaren tien uit de collectie van het Kunstmuseum. Kleren van naamloze Nederlandse naaisters, maar ook jurken van de Franse Jeanne Margaine-Lacroix, een grootheid uit die tijd. Er werd schande gesproken over haar ‘naked dresses’, die zo strak zaten dat vrouwen er geen ondergoed onder konden dragen. Er zijn jurken vol tierelantijnen van Lucile, een Britse ontwerpster die aan boord van de Titanic was en de ramp overleefde. Tussen de historische kostuums staan outfits van hedendaagse ontwerpers als John Galliano voor Maison Margiela, Bonne Suits en Iris van Herpen – om de link met het heden te benadrukken.
Tentoonstellingen met hoofdzakelijk historische kostuums kunnen gauw stijf uitpakken, maar ontwerper Maarten Spruyt houdt de boel levendig met zijn decors. Er zijn ijsschotsen nagebouwd, één zaal is ingericht als machinekamer, in een andere staan jurken uitgestald in hoog opgestapelde scheepskisten. Overal klinken scheepstoeters en meeuwen. Je voelt je een voyeur als je bij de kijkdoos naar binnen gluurt waarin de kamerjas staat uit de beroemde „Draw me like one of your French girls”-scène, waarin Winslet naakt poseert voor DiCaprio.
De Titanic had drie strikt van elkaar gescheiden klassen. Aan iemands kleding kon je in die tijd meteen zien tot welke sociale rang iemand behoorde. Als Leonardo DiCaprio’s personage – een derdeklasser met maar één outfit in zijn bezit – chique kleren van iemand leent, gaan de deuren van de eerste klas letterlijk voor hem open.
De tentoonstelling eindigt met een rijtje strijkinstrumenten: een referentie naar de musici die geïnstrueerd werden tot het eind opgewekte deuntjes (die ook door de speakers klinken) te blijven spelen. Geen van hen overleefde de ramp.
Bikinitop en shorts, gedragen door Kirsten Dunst in de film ‘The Virgin Suicides’ (1999) van Sofia Coppola.
In de mode is het meisje nooit ver weg. Als model, als muze – niemand die zo ongeschonden mooi is, niemand die zo moeiteloos de tijdgeest in een outfit weet te brengen als de piepjonge vrouw. En ja, er is mode te zien in de nieuwe tentoonstelling in het Antwerpse museum, vooral mode geïnspireerd door het prepuberale meisje, zoals kinderlijke prinsessenjurken in volwassen maten van Simone Rocha, Jenny Fax en Molly Goddard.
T/m 1 februari, MoMu, Antwerpen. momu.be
Maar Girls (ondertitel: ‘Over verveling, rebellie en opgroeien’) een modetentoonstelling noemen zou die ernstig tekort doen. In de met pasteltinten ingerichte zalen worden filmfragmenten vertoond, er is fotografie, beeldende kunst, er zijn kasten met boeken en tijdschriften, en er zijn maar liefst drie levensgrote kamers opgetrokken – want is er iets kenmerkender voor de levensfase tot en met, pak ’m beet, negentien jaar, dan de meisjeskamer? Volgehangen met posters en andere tekenen van ontluikende persoonlijkheid en smaak, de grond vol kleding, op geheime plekken een dagboek en verboden middelen. Een thuis binnen thuis, weg van het ouderlijk oog. Met als centrum een eenpersoonsbed, waarop eindeloos gehangen wordt, gemokt, gedroomd. Jen-Fang Shueh, de ontwerper achter Jenny Fax, maakte haar tienerkamer na, die ingericht was naar de smaak van haar moeder (rococoschilderij, prinsessenbed) en waar niks aan de muur mocht hangen omdat het ook een logeerkamer was. Modeduo Chopova Lowena deed hetzelfde – en dat leverde juist een gezellige chaos op. In de derde kamer liggen op het bed, en hangen aan de muur, originele kostuums uit The Virgin Suicides (1999), Sofia Coppola’s film over vijf kortgehouden tienerzussen in het Michigan van de jaren zeventig die allemaal een einde aan hun leven maken. MoMu leende de kleding van de regisseur zelf, die ze thuis bleek te bewaren.
Social media spelen een verfrissend bescheiden rol in de tentoonstelling; Girls weet de meisjesfase vooral universeel en tijdloos te maken en, niet te vergeten, serieus te nemen. Zoals curator Elisa De Wyngaert schrijft in de catalogus: „Kunst die de meisjesfase serieus neemt, werd lang gezien als sentimenteel of niet intellectueel genoeg, terwijl je die een leven lang met je meeneemt.”
Tina Barney, The Dollhouse (1986)
Een fantastisch voorbeeld van zulke meisjeskunst zijn het witte hemdje, onderbroekje en omslagrokje met teksten (‘I had to make myself be forgiven for being a girl’) die kunstenaar Louise Bourgeois in 1992 gebruikte voor haar performance She Lost It (1992). Daarnaast ligt op de tentoonstelling een van haar schoolschriften. Op de muur hangt een citaat uit haar dagboek. „De mensen die dit lezen zullen denken dat dit kind te nerveus is, dat ze niks doet behalve slapen, spelen en eten”, schreef ze als bijna-twaalfjarige in 1923. „Maar ik heb dingen om over na te denken, er zijn mysteries die opgediept moeten worden.”
Girls gaat niet alleen óver meisjes. De tentoonstelling is ook nadrukkelijk vóór meisjes, inclusief de jongsten. In drie van de vitrinekasten zitten helemaal onderin kleine poppenhuizen waarin ooit populaire poppen als Monchhichi’s wonen, in het weekend zijn er workshops vriendschapsarmbandjes en scrunchies maken. Onmogelijk om daar na het zien van deze tentoonstelling laatdunkend over te doen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC