Storm en regen Sinds het klimaat verandert is er steeds meer aandacht voor de gevolgen van droogte. Maar hoogwater is ook nog altijd een risico, weten ze in Kampen. „De dreiging bestaat nog steeds.”
De waterkering langs de IJssel bij Kampen. Op plaatsen waar een stadsmuur ontbreekt zijn verzonken waterkerende schotten aangebracht.
Ze zijn er klaar voor, in Kampen. Klaar voor het hoogwaterseizoen, zoals dat onder watermanagers wordt genoemd, en dat op 1 oktober is begonnen. Klaar voor een eventuele noordwesterstorm, die het water op het IJsselmeer opstuwt. Voor het moment dat, in dat geval, de binnenstad van Kampen met overstromingen te maken kan krijgen. Tweehonderd vrijwilligers hebben onlangs hun jaarlijkse gezamenlijke oefening ondergaan voor wat ze moeten doen als het water hoog komt te staan en de ‘waterkering Kampen Midden’ in stelling moet worden gebracht – een fraai staaltje Hollands waterbeheer.
De bijna twee kilometer lange kering bestaat grotendeels uit een middeleeuwse stadsmuur, maar ook uit een groot aantal voorwerpen en instrumenten waarmee het water kan worden gekeerd: schotbalken, hefschuiven, vloedplanken en rioolafsluiters. Die worden in geval van nood door de ‘hoogwaterbrigadiers’ op in totaal 76 plaatsen binnen enkele uren in tuinen, huizen, kantoren en zelfs een hotel aangebracht. Tot aanleg van de waterkering werd besloten na de hoogwaters in de jaren negentig, toen het water de binnenstad van Kampen bedreigde. Iedereen doet mee; de eigenaren van de panden hebben een sleutel moeten afgeven en die sleutels liggen in een kluis op het politiebureau. „Zodat als mensen niet thuis zijn, wij onder politiebegeleiding altijd naar binnen kunnen”, aldus Marco de Wit, dijkbeheerder bij waterschap Drents Overijsselse Delta.
De waterkering in Kampen is een van de talloze maatregelen die Nederlandse waterbeheerders elk jaar opnieuw in stelling brengen tegen mogelijke overstromingen. Sinds de Watersnoodramp in 1953 is er nooit meer iemand omgekomen bij een overstroming in Nederland, stelt Bas Boterman, adviseur waterbeheer en crisisbeheersing bij Rijkswaterstaat.
Veel aandacht gaat tegenwoordig uit naar de gevolgen van de droogte. Maar alertheid voor hoogwater is geboden. „De dreiging bestaat nog steeds.” Iedereen herinnert zich, bijvoorbeeld, nog de onverwachte overstromingen in Zuid-Limburg vier jaar geleden die door het toenmalige kabinet tot nationale ramp werden verklaard. Zulke meteorologische verrassingen zullen zich ongetwijfeld opnieuw voordoen. Als gevolg van de opwarming van de aarde stijgt de zeespiegel.
Ook is Nederland in de winter natter aan het worden en in de zomer droger, vertelt klimaatonderzoeker Peter Siegmund van het KNMI. „We zien steeds vaker extreme neerslag. Als het regent, dan regent het harder.” Bovendien zal er de komende decennia ’s winters meer rivierwater Nederland via de Maas en vooral de Rijn binnenstromen. Overigens is het goede nieuws dat volgens de klimaatscenario’s de stormen in Nederland niet in kracht toenemen, en dat die stormen steeds vaker niet uit de gevaarlijke noordwesthoek zullen komen, maar uit het zuidwesten.
De muur in Kampen is onderdeel van een recent voltooide waterkering om de stad tegen overstromingen te beschermen.
Dat Nederland zich aanpast aan het veranderende klimaat, is evident. De Afsluitdijk is gebouwd, stormvloedkeringen beschermen het achterland, de kustlijn is verkort. „In 1850 hadden we nog 2.100 kilometer kustlijn en in 2000 was dat al teruggebracht tot 880 kilometer”, zegt Bas Boterman. „Dat maakt het een stuk overzichtelijker om dijken stevig te houden.” Er is bovendien meer ruimte voor de rivieren gemaakt.
In de hoger gelegen delen van het land stroomt het water onder ‘vrij verval’ naar zee en is het vooral zaak de stroming in de grote rivieren met stuwen te reguleren. In laag-Nederland is het zaak het water weg te krijgen door te spuien als het kan – dat wil zeggen wanneer het tij op de Noordzee en de Waddenzee dat toestaat, of weg te pompen. Zo wordt jaarlijks driehonderd miljard kubieke meter water via het „ongelooflijk belangrijke” gemaal in IJmuiden afgevoerd naar de Noordzee. „Dat is jaarlijks ongeveer vijfenhalfduizend keer de inhoud van de Amsterdam Arena”, zegt Boterman.
Tenslotte is er een uitgebreid systeem van waarschuwingen, over welke maatregel op welk moment, afhankelijk van de voorspellingen over bijvoorbeeld neerslag in Duitsland, genomen moet worden. Zoals het sluiten van stormvloedkeringen zoals de Maeslantkering bij Hoek van Holland, of het evacueren van bewoners in bedreigde gebieden.
Intussen loopt sinds enkele jaren ook een enorme, gezamenlijke dijkversterkingsoperatie van Rijkswaterstaat en de 21 Nederlandse waterschappen, het ‘hoogwaterbeschermingsprogramma’ waarin ongeveer veertienhonderd kilometer dijk wordt versterkt, en vierhonderd sluizen en gemalen, om in 2050 te voldoen aan nieuwe veiligheidsnormen.
En het blijft mensenwerk, zeggen de waterbeheerders. Zoals in Kampen. Enkele jaren na de aanleg van de binnenstadskering besloot de landelijke overheid even verderop, bij Ramspol, een opblaasbare dam te bouwen. Deze stormvloedkering waarborgt bij hoogwater op het IJsselmeer de veiligheid van het achterland. Maar als deze kering sluit, stijgt het water bij Kampen verder omdat dan het Zwarte Meer niet meer bereikbaar is. „Dat scheelt twintig centimeter”, vertelt dijkbeheerder Marco de Wit.
Om die reden zijn in Kampen extra vloedplankjes vervaardigd. „Als de stormvloedkering bij Ramspol dicht gaat, kunnen we in Kampen die vloedplankjes bij de deuren van de woningen aanbrengen.” Overigens is de waterkering Kampen Midden sinds de aanleg nog maar twee keer gesloten, en dan ook slechts gedeeltelijk. Het blijft doorgaans bij oefenen. „Kom gerust eens kijken”, zegt Marco de Wit. „Je bent welkom. En na afloop is er voor iedereen een heerlijke gehaktbal.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC