Doorlopende opvoering Kunstenaar Tino Sehgal wil dat bezoekers van zijn ‘geconstrueerde situaties’ onbevangen – zonder mobieltje – naar zijn werk kijken. Maar zijn ‘This youiiyou’ in De Pont kan niet tippen aan de intensiteit van inspiratiebron El Greco.
De in Berlijn wonende Brits-Indiase kunstenaar Tino Sehgal. Foto Antoine van Kaam
Vanuit het middelpunt van het schilderij straalt licht. Een bleek schijnsel doet de gezichten van de mensen oplichten als wassen kaarsen. De bron van het licht is een baby, naakt spartelend op een witte doek. Een beetje verbaasd kijkt het mannetje naar de figuren om zich heen.
Tino Sehgal: This youiiyou. Doorlopende opvoering. T/m 1 maart. De Pont, Tilburg.
De Spaanse kunstenaar El Greco schilderde het kindje Jezus, omringd door engelen, schaapherders en door zijn vader en moeder, tussen 1612 en 1614, het jaar van El Greco’s dood. De aanbidding van de herders, nu in het Prado van Madrid maar door de kunstenaar zelf bedoeld om boven zijn graf te hangen, is belangrijk voor de in Berlijn wonende Brits-Indiase kunstenaar Tino Sehgal (1976). Niet omdat hij nu zo bijzonder door El Greco is beïnvloed, zei hij in 2023 tegen de Zuid-Amerikaanse nieuwsdienst Noticias Financieras, maar wel door dat licht, die baby en de intensiteit van de blikken van de mensen om de baby heen. Voor Sehgal is zo’n gevoel het begin van een werk.
‘De aanbidding van de herders’ van El Greco, Museo del Prado.Foto DeAgostini/Getty Images
This youiiyou is dat werk, dat tot de vroege lente in De Pont in Tilburg is te zien in een doorlopende opvoering. Het dateert uit 2023 en wordt voor het eerst in Nederland uitgevoerd. Sehgal noemt Thisyouiiyou een „geconstrueerde situatie”. Er is, zoals bij al zijn werk, geen beschrijving van te vinden, geen beeldmateriaal beschikbaar, fotograferen op zaal is verboden. Een alerte suppoost in De Pont komt meteen aangesneld omdat ik het waag de telefoon ter hand te nemen.
Wees compleet onvoorbereid, zo luidt het devies van de kunstenaar. En ook: laat het werk compleet niet reproduceerbaar zijn. Dat zijn goede gedachten. Want Sehgal – opgeleid als econoom en als danser en ruim twintig jaar internationaal successen boekend met zijn ‘situaties’– ondergraaft ermee het idee van het kunstwerk als commodity: iets dat makkelijk voor geld is te verhandelen. Tegelijkertijd benadrukt hij de authenticiteit van een ervaring, als ongrijpbare, tijdgebonden tegenvoeter van wat zich tegenwoordig zo razendsnel materialiseert in een foto op Instagram, een reproductie op theedoeken, T-shirts of zelfs in catalogi.
Het Nederlandse publiek kon in 2015 groots kennismaken met Sehgals werk, op een twaalf maanden durende manifestatie in de zalen van het Stedelijk Museum in Amsterdam. In A Year at the Stedelijk voerde Sehgal met zijn team iedere maand een andere ‘situatie’ op, ging met het publiek in gesprek en nog veel meer. Soms was de situatie zo onopvallend dat je er als kijker domweg aan voorbij liep. Soms was de ervaring onbegrijpelijk, soms ook heftig ontroerend.
Het mooie bij Sehgal is dat het werk deel wordt van wie je bent. Het nestelt zich in je lichaam en daar blijft het opgeslagen. Jij functioneert als archief, jij kunt het doorgeven, je kunt vertellen wat je hebt meegemaakt, maar je kunt het niet laten zien.
Museum de Pont in Tilburg.
In De Pont is de reusachtige, grootste zaal bestemd voor This youiiyou. Er is geen begin, geen einde aan dit werk, en de lengte staat niet vast. Wie de ‘situatie’ uitvoeren is aanvankelijk onduidelijk. Die stokstijf stilstaande suppoost? De vrouw die in kleermakerszit midden in de zaal zit? Nee. Eén, twee figuren in dagelijkse kleren komen vanuit een gang tussen de oude wolhokken in De Pont tevoorschijn. Dansers zijn het, en ze spiegelen, zo lijkt het, elkaars bewegingen. Soms bewegen ze naast elkaar. Dan weer lopen ze ruggelings van elkaar weg, over een onzichtbare kaarsrechte liniaal. De bewegingen zijn vloeibaar, traag, soms is het alleen maar alsof de ledematen worden losgemaakt voor het echte danswerk (dat wij niet zien).
Er klinkt zacht geklok, gekir, gekoer, etherisch gezang dat weerkaatst in de grote ruimte. Geen woorden, alleen geluid. Soms stoten de stemmen alleen maar één noot uit, die wordt aangehouden. Dan klinkt er ineens een flard van een melodie.
Het tweede deel van This youiiyou openbaart zich haast onmerkbaar – afhankelijk van waar je je bevindt in de zaal. In dat tweede deel staat een moeder met haar baby in het middelpunt. Om haar, maar vooral om de baby heen, vouwen de dansers zich met hun lichamen en met hun stemmen. Kirt de baby, dan kirren de dansers. Zwaait hij met zijn armen in de lucht, dan zwaaien de dansers met hun armen in de lucht. Ligt de baby gewoon lekker te slapen tegen de borst van zijn moeder, dan gaan de dansers in een totale slow motion en verandert hun gezang in soezend achtergrondgeprevel. Omgekeerd reageert het kind ook (vrij naar Jacques Lacans theorie van de spiegelfase van een kind) op de volwassenen.
Het klinkt mooi en ontroerend maar dat was het eigenlijk niet. Lag het aan de afstand, vanaf waar ik drie versies van het werk zag, met drie verschillende moeders en drie verschillende baby’s? Raakte ik daardoor niet betrokken? Lag het aan de statische bewegingen van de dansers waardoor de aandacht verslapte?
Nee, het lag aan de manier waarop Sehgal vorm geeft aan de thematiek van moeder met kind: namelijk letterlijk en best kitscherig. Het lag ook aan het licht. Op het schilderij van El Greco dat Sehgal ïnspireerde voor dit project straalt het licht vanuit een belangrijke bron: het kindje Jezus. In De Pont stralen de museumlichten onbarmhartig gelijkmatig, helder en overvloedig over (doorlopende) bezoekers, dansers, moeders en baby’s heen. Daardoor ontbreekt de intensiteit uit De aanbidding van de herders. En daardoor ontbreekt ook de intimiteit die El Greco honderden jaren geleden wist uit te drukken in zoiets materieels als een doek met olieverf.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC