Klassieke muziek Tussen pizza en proefschrift door werkt componist Aart Strootman aan een vioolconcert voor Diamanda Dramm en geeft een concert in een zwembad. „De bezoeker kan kiezen hoe hij luistert: boven water, onder water, of hybride.” Een week in het hoofd van een componist.
Aart Strootman tijdens de voorbereidingen van het concert ‘Waterwerken’ in Zwembad Amerena in Amersfoort.
Ergens tussen mijn eerste kop koffie en mijn derde les – ik geef muziektheorie op het Conservatorium in Den Haag – drong het tot me door hoe intens het weekend nog in mijn systeem zat. Vermoeidheid is in mijn vak een constante factor: die ontstaat soms uit fysieke inspanning maar vaker uit cognitieve overbelasting. Het laat zich niet eenvoudig wegslikken met koffie, maar vraagt om aandacht: waar gaat mijn energie vandaag naartoe?
Vrijdag speelde Kluster 5 in Korzo, Den Haag, hun jubileumconcert, met daarin de tweede uitvoering van mijn werk Expedition. Vijf musici, een uur muziek, volledig uit het hoofd, in totale duisternis. Het licht, of beter: het ontbreken ervan, werd de zesde ensemblespeler. Ik wilde dat het publiek dezelfde onzekerheid zou ervaren als Walton in Mary Shelley’s Frankenstein: een horizonloos, ijzig landschap waarin een monster verschijnt zonder verklaring. De spanning ontstaat niet uit plot of dramatische climax, maar uit perceptie en anticipatie. De uitvoering was verbluffend. Een ensemble dat de complexiteit van een uur muziek weet te memoriseren en tegelijk een coherent abstract narratief in absolute duisternis presenteert. Hier werd de fysieke discipline van de uitvoerders intellectueel uitgedaagd. Tegelijkertijd luisteren, onthouden, elkaar volgen, zonder enige vorm van visuele houvast.
In het weekend was er gelukkig ook ruimte voor huiselijkheid: pizza, Lego, hakende oma’s, voorlezen, Donald Ducks. Het contrast tussen performatieve concentratie en de wisselende aandachtsspanne van een zevenjarige is inspirerend. Zijn vraag, terwijl ik een nieuw slagwerkinstrumentje in een regenton met hydrofoon laat zakken: „Kan een viool onder water spelen?” Het herinnert me eraan dat experimenteren altijd begint met verwondering, of het nu over klanken gaat of over een kind dat de wereld onderzoekt.
De dag begon met het wegbrengen van mijn zoon naar school en de treinreis vanuit Rotterdam naar het conservatorium, een route die me telkens de kans biedt om gedachten te structureren. Lesgeven, gesprekken voeren, schrijven: twee uur geconcentreerd werken leverden een halve bladzijde van mijn proefschrift over het modificeren van muziekinstrumenten om tot nieuwe klanken te komen. Ik hou me voor dat productiviteit hier niet wordt gemeten in woorden, maar in precisie en congruentie.
Tegelijkertijd dacht ik aan de storm van vorige week, die een deel van mijn dak had weggerukt. Terwijl ik pannen en emmers opruimde, ontdekte ik een wespennest. Het intrigeerde me: laagjes, patronen, de discipline waarmee iets langzaam groeit. Het is een subtiele echo van compositie: structuren die zich bijna ongemerkt ontvouwen, maar waarin orde en logica stevig verankerd zitten. Mijn eerste impuls was ‘weg ermee’ maar de bijvangst was een zomer zonder vliegen en muggen.
Online vergaderingen verliepen opmerkelijk vloeiend. In vergelijking met de begindagen van corona , toen technische beperkingen soms de inhoud van een presentatie dicteerden, functioneert online vergaderen nu zo soepel dat ik blij ben dat het me veel reistijd bespaart.
In de middag bracht ik mijn zoon naar logopedie. Terwijl hij uitleg kreeg over tongplaatsing voor rechtere tanden, dacht ik aan mijn eigen compositiepraktijk: controle, precisie, het lichamelijke theater dat je met iedere noot voorschrijft. Het is een zeldzame gelegenheid om de mechanismen van fysieke en muzikale correctie naast elkaar te zien. Zou ik een klarinetsolo kunnen schrijven voor rechtere tanden?
Zaterdag bevond ik me in zwembad Amarena in Amersfoort. Mallet Collective voerde daar in het kader van festival September Me mijn compositie Waterwerken uit. Het stuk was ontwikkeld voor een hotelzwembadsetting waarin het publiek fysiek kan kiezen hoe het luistert: boven water, onder water, of hybride. De aluminium buisklokken kunnen overal bespeeld worden maar geluidsgolven gedragen zich anders in water dan in lucht; resonantie, amplitude en perceptie worden herschikt.
Het stuk werd zes keer gespeeld, telkens twintig minuten. De klanken waren zorgvuldig uitgewerkt in de microtonale instrumenten, maar dergelijke details gingen grotendeels aan het publiek voorbij. Men ervoer vooral plezier, en dat is misschien het grootste compliment. Het zwembad, gewoonlijk een plek voor baantjes en zwemlessen, veranderde in een tijdelijke concertzaal waarin luisteren een lichamelijke ervaring werd.
Het concert speelt zich voor de helft onder water af, dus moet Aart Strootman regelmatig met zijn hoofd onder water om het geluid te checken. Foto Bram Petraeus
De week eindigde met een concertprogramma waarin werk van Bryce Dessner, Caroline Shaw, een wereldpremière van Calliope Tsoupaki en mijn eigen liederen Naipaul’s Wanderer werden uitgevoerd door het Ragazze Kwartet, Pascal Meyer, Yung-Tuan Ku en het Nationaal Vrouwen Jeugdkoor. Het koor zong met een ontroerende intensiteit en kwetsbaarheid. Vier jonge solisten vertolkten mijn muziek loepzuiver en met een professionele precisie die mijn vriendin nog een poos liet snotteren. Na afloop concludeerde ik met mijn collega Calliope dat als dit de toekomst van muziek mag zijn, we gerust kunnen zijn. Evenals eerder deze week op het conservatorium wordt er met voelbare toewijding en aandacht gewerkt.
Tussen atletiekbanen, zwembaden, pizza en proefschrift werkte ik verder aan schetsen van een vioolconcert voor Diamanda Dramm voor de ZaterdagMatinee in mei 2026. De buisklokken uit het zwembad bleven nagalmen in mijn hoofd. Misschien worden ze geïntegreerd in een context die volksmuziek combineert met hedendaagse esthetiek. Ik denk aan een echo van Bob Dylan’s Chimes of Freedom als subtiele referentie.
Al schrijvend realiseer ik me dat mijn week een voortdurende afwisseling van structuur en improvisatie is met koffie, ocarina’s, schetsboeken en Lego. Soms voelt het alsof ik meerdere levens tegelijk leid: componist, docent, instrumentbouwer, vader, promovendus. Misschien is dat mijn werk als componist en als vader: een zoektocht naar structuur in chaos, naar een manier om concentratie, aandacht en verwondering te orkestreren; en telkens te ontdekken dat experiment, of het nu met klanken of met kinderen is, altijd begint met ongeremde nieuwsgierigheid. In de voorbereiding van mijn orkestwerk blijf ik in ieder geval mijmeren over de vraag of violen ook kunnen zwemmen.
Aart Strootman tijdens de voorbereidingen van het concert ‘Waterwerken’ in Zwembad Amerena in Amersfoort. Foto Bram Petraeus
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC