Denemarken is in de ban van de mysterieuze drones die afgelopen week plotseling boven luchthavens of militaire bases opdoken. Justitieminister Hummelgaard spreekt van ‘een Deens 9/11-moment’, op straat wordt rustiger gereageerd. ‘Het leger en de politie weten wat ze doen.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Kopenhagen.
Drie brandweerwagens met zwaailichten en sirenes snellen langs paleis Christiansborg in Kopenhagen en parkeren even verderop. Even later volgt een colonne motoragenten die in formatie komt aanrijden. En ja hoor, ook het Deense leger is present: een groep militairen verzamelt zich bij de dranghekken die rond het paleis zijn opgesteld.
De Denen bereiden zich voor op een van de grootste veiligheidsoperaties ooit. Woensdag komen alle EU-leiders naar het paleis in de hoofdstad om te praten over Oekraïne, sancties tegen Rusland en de Europese paraatheid.
Al die thema’s zijn actueel, maar paraatheid nog het meest, nu drones de afgelopen week het Deense luchtruim teisterden. Vorige week werd de drukke internationale luchthaven van Kopenhagen een avond platgelegd wegens rondvliegende drones, met hinder voor tienduizenden reizigers tot gevolg. Hetzelfde gebeurde later bij vliegveld Aalborg en afgelopen weekend was het weer raak, ditmaal bij enkele militaire bases.
De schrik zit er goed in bij de Deense regering. De drone-acties vormen niets minder dan het Deense 9/11-moment, zei minister van Justitie Peter Hummelgaard maandag. Hij bedoelde daarmee dat hybride aanvallen een vast onderdeel van het dagelijks leven zullen worden, net zoals terrorismedreiging dat werd voor de Verenigde Staten na 11 september 2001. Vandaag gaat het om een drone-actie, morgen een cyberaanval of sabotagepoging, aldus Hummelgaard.
De waarschuwing van de minister botst nogal met de perceptie op straat. ‘Ik vind die karakterisering vrij overdreven. Er is zelfs nog niemand doodgegaan’, zegt Jeppe Krogh-Jakobsen (50), een ict-specialist die op een bankje aan de kade tegenover het paleis wacht op een afspraak.
Zeker, het is ‘waanzin’ dat drones zomaar ongemerkt kunnen opduiken en de boel verstoren. De wereld is nu onveiliger en onzekerder, maar dat betekent volgens Krogh-Jakobsen niet dat we in paniek moeten raken. ‘Het leger en de politie zijn ermee bezig, ze weten wat ze doen’, aldus de Deen. ‘Ze weten misschien wel meer dan ze zeggen.’
De ict’er toont zich een goede vertolker van de kalmte waarmee veel Denen naar de dreiging kijken. ‘Ik vind de politieke reacties overtrokken. We hebben het over een paar surveillance-drones. Vergelijk dat eens met het genocidale geweld in Gaza’, zegt Emil Andersen (28), onderzoeker bij een architectuurinstituut. ‘We doen de hele tijd alsof Rusland de grote boze wolf is, maar als er elders kwaad wordt gedaan, kijken we weg.’
De Denen hebben Moskou bij gebrek aan bewijs nog niet formeel aangewezen als dader, maar daar is ook alles mee gezegd. ‘We weten wel dat er primair één land is dat een bedreiging vormt voor de veiligheid van Europa en dat is Rusland’, aldus premier Mette Frederiksen op Instagram. ‘Poetin wil ons verdelen. Ik zal er alles aan doen om te zorgen dat hij daar nooit in slaagt.’
Van verdeeldheid lijkt evenwel weinig sprake. ‘We zijn geen gepolariseerd land’, zegt ict’er Krogh-Jakobsen. ‘De regering zal samen met de oppositie kijken wat nu nodig is.’
Toch is er wel degelijk kritiek. Veel Denen vragen zich af hoe het kan dat de veiligheidsdiensten nog steeds niet weten waar de drones vandaan kwamen en waar ze naartoe zijn gevlogen. De regering erkende vorige week niet over de juiste instrumenten te beschikken.
‘Het ziet er een beetje dom uit’, zegt gemeenteambtenaar Maja Luckow (42), die bij het metrostation tegenover het paleis een sigaret rookt. ‘We zijn duidelijk niet goed voorbereid. Het is al jaren oorlog in Europa en het kan geen verrassing zijn dat het nu ook onze kant op komt.’
Verschillende bondgenoten schieten de Denen te hulp in de strijd tegen de drones. Zweden stuurt radarsystemen, Frankrijk komt met een helikopter en een 35-koppig team van dronebestrijders. Duitsland stuurde een fregat naar de haven van Kopenhagen en ook Nederland draagt anti-dronemiddelen bij. ‘Het is een nieuwe realiteit. We hebben op dit moment hulp nodig van onze bondgenoten’, aldus premier Frederiksen, die sprak van ‘een hybride oorlog’. De hele week geldt in Denemarken een verbod op burgerdrones, zo is op grote witte borden in Kopenhagen te zien.
In Tarnby, een betonnen voorstad van Kopenhagen, ruik je aan de brandstofgeur in de lucht dat je dicht bij de luchthaven zit. Hier in de buurt vlogen vorige week de ontregelende drones.
Thuiszorgmedewerker Majken Mortensen (46) heeft ze niet gezien, maar de onbemande vliegtuigjes waren wel het gesprek van de dag. ‘Zelfs de kinderen begonnen erover. Ik heb wel gezegd dat ze een beetje moesten kalmeren’, aldus Mortensen.
Ja, de oorlog komt dichterbij en soms lijkt het alsof iedere keer dat je de televisie aanzet, er weer iets naars is gebeurd, zegt de Deense. Maar bezorgd? Nee. ‘Dit is voor ons een nieuwe situatie dus de overheid moet ook even tijd krijgen om dit te bestrijden’, zegt Mortensen. ‘Maar het is wel tijd dat we wat beter gaan preppen. Dat geldt zowel voor de overheid als voor ons.’
De EU-leiders buigen zich woensdag in Kopenhagen over veiligheid en defensie. De oorlog in Oekraïne, de schendingen van het Poolse en Roemeense luchtruim door Russische raketten en de mysterieuze drones in Denemarken duwen de leiders met hun neus op het feit dat de EU haar defensie snel moet versterken en haar infrastructuur moet beschermen.
De leiders zullen op hoofdlijnen aangeven hoe de EU in 2030 klaar moet zijn om zichzelf te verdedigen en terug te slaan. De Europese veiligheid hangt nauw samen met die in Oekraïne: de leiders bespreken dan ook extra financiële steun voor Kyiv en hoe de onderhandelingen over een Oekraïens EU-lidmaatschap versneld kunnen worden. Het is een informele EU-top dus besluiten vallen pas later.
Donderdag komen ook de leiders uit de omliggende landen – inclusief de kandidaatlidstaten – langs. Deze politieke ‘koffie met de buren’ van ruim vijftig premiers en presidenten is vooral bedoeld om de banden aan te halen.
Marc Peeperkorn
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant