Champions League Met een ploeg die zich in zijn eerste drie maanden al dramatisch ontwikkelt, koos Ajax-coach John Heitinga tegen Olympique de Marseille voor een risicovolle speelwijze die bijna gedoemd was te mislukken.
Youri Regeer (zittend op de grond) nadat hij een blessure heeft opgelopen, ploeggenoot Ko Itakura staat bij hem.
Dat John Heitinga als coach ervaring had in het buitenland, was een van de redenen waarom de Ajax-directie voor hem koos. De afgelopen twee jaar had hij zich als assistent-trainer bij Premier League-clubs West Ham United en Liverpool FC „verder ontwikkeld”, zei technisch directeur Alex Kroes in het persbericht bij zijn aanstelling. Hij heeft „in de keuken kunnen kijken van twee grote clubs”, zei Heitinga zelf.
Ongetwijfeld ging het in die twee jaar, eerst als assistent van West Ham-coach David Moyes en later van Liverpool-coach Arne Slot, veelvuldig over de defensieve organisatie. Want dat is, zo moet Heitinga weten, het vertrekpunt van ieder goed functionerend elftal.
Hoe bouw je, met name tegen kwalitatief sterkere ploegen, stabiliteit in? Hoe zorg je voor ‘restverdediging’ om snelle tegenaanvallen op te kunnen vangen? Hoe breng je defensie en aanval in evenwicht?
Het zeldzaam naïeve optreden van Ajax tegen Olympique de Marseille, dinsdagavond in de Champions League (4-0 nederlaag), roept veel vragen op over het tactisch vermogen van Heitinga. Met een ploeg die zich in zijn eerste drie maanden al dramatisch ontwikkelt, koos hij in het Stade Vélodrome voor een risicovolle speelwijze die bijna gedoemd was te mislukken.
Heitinga kan uit eigen ervaring weten hoe elftallen van Roberto de Zerbi spelen. Hij was staflid bij West Ham United toen die club in het seizoen 2023-2024 speelde tegen Brighton & Hove Albion, destijds gecoacht door De Zerbi. Een belangrijk onderdeel van de speelwijze van de innovatieve Italiaanse trainer is dat tegenstanders door een opbouw met korte passing worden ‘gelokt’ om hoog druk te zetten. Zo ontstaan er grote ruimtes waar zijn spelers met ingeslepen opbouwpatronen doorheen snijden.
Als coach van Marseille, beschikt De Zerbi voorin over snelle, gevaarlijke spelers – met Pierre-Emerick Aubameyang, Mason Greenwood en voormalig Feyenoord-aanvaller Igor Paixão. Onlangs versloeg Marseille in de Franse competitie Champions League-winnaar Paris Saint-Germain, kort nadat de club al indruk maakte op bezoek bij Real Madrid – al verloor het daar wel.
Toch maakt Heitinga een onbevreesde indruk, dinsdagavond kort voor de aftrap. Hij wil „met lef spelen”, zegt hij tot twee keer toe bij Ziggo Sport. Hoge pressing – dus de tegenstander op eigen helft afjagen – is wat Heitinga onder meer wil zien.
Dat constant volhouden is een illusie, weet de Ajax-coach. „Als wij de druk er niet hoog op krijgen, zijn er momenten waar zij dóór ons heen gaan spelen.” In die situaties is de opdracht aan zijn ploeg „zo snel mogelijk” terug te zakken om erger te voorkomen.
Het is twijfelachtig of zijn ploeg dat wel kan. Heitinga heeft weinig spelers die op hoge snelheid grote afstanden kunnen overbruggen. Voor aanvaller Steven Berghuis en middenvelder Davy Klaassen, beiden in de herfst van hun carrière, is dat tegen sterke Europese ploegen simpelweg niet meer te belopen.
Voormalig Feyenoord-aanvaller Igor Paixão (wit shirt) maakt de 1-0 voor Olympique de Marseille, Youri Regeer komt te laat. Foto Christophe Simon / AFP
Toch kiest Heitinga voor de strategie die De Zerbi juist graag ziet bij tegenstanders – hoge pressing, met achterin één-op-één dekking. Door het uitgekiende combinatiespel van De Zerbi moet Marseille, zo is de verwachting, in staat zijn om daar onderuit te spelen en snel de ruimtes te vinden. Ruimtes waarin de aanvallers gelanceerd kunnen worden.
Precies dat gebeurt, na zes minuten. Marseille verleidt de bezoekers door achterin kort rond te spelen, Ajax zet extreem hoog druk tot aan de middenlijn. Dan versnelt verdediger Nayef Aguerd met een strakke pass door de as op Aubameyang, die iets is teruggezakt en zo Ajax-verdediger Ko Itakura uit zijn positie trekt.
Bij Ajax ligt het opeens open – collectief terugzakken kan niet meer, het gaat te snel. Aubameyang stuurt Paixão weg in de diepte, Youri Regeer kan hem niet afstoppen en ziet de Braziliaan 1-0 maken. Zo trapt Ajax met open ogen in de val die De Zerbi heeft uitgezet.
De povere veldbezetting bij de razendsnelle omschakelmomenten van Marseille is niet het enige probleem van Heitinga. De ongestructureerde opbouw, al wekenlang een zorgenkind, wordt dinsdag ook afgestraft.
Aanvallende middenvelder Klaassen staat op een positie waar niet zijn kwaliteiten liggen, laag in de opbouw. Daar waar bij Marseille de spelers elkaar blindelings vinden, lijkt bij Ajax niet duidelijk wat de volgende stap in de opbouw is als Klaassen wordt ingespeeld door Regeer. De aanvoerder verspeelt de bal aan Arthur Vermeeren, Paixão pikt op. Regeer, Itakura en Klaassen kijken toe hoe hij hard van afstand schiet: 2-0, na twaalf minuten.
Een kwartier later is iets van ongeloof te zien in de euforie bij Marseille – zo eenvoudig komen de goals tot stand. Opnieuw gaat er wanorde aan vooraf in de opbouw bij Ajax. Een nonchalante terugspeelbal van Berghuis, maar op wie? Op Itakura, op Kenneth Taylor?
Wéér balverlies op een zeer gevaarlijke plek, opnieuw kijkt iedereen toe. Aubameyang neemt over, steekt Greenwood weg, linksback Owen Wijndal reageert te traag om nog iets aan de 3-0 van de jonge Engelsman te kunnen doen.
Marseille-aanvaller Mason Greenwood, maker van de 3-0, schiet wanneer Ajax-spelers Youri Regeer en Steven Berghuis proberen te blokken. Foto Guillaume Horcajuelo / EPA
Ajax heeft wel veel de bal, maar creëert het eerste uur nauwelijks iets. Als er even ruimte ligt, is de passing vaak bedroevend, soms zomaar in de voeten van de tegenstander – onder anderen door Wijndal en Taylor. Spelers wijzen veelal naar elkaar, maar raken verdwaald zodra de druk maar even oploopt.
Wanneer Ajax iets heeft om zich even aan vast te klampen, een vrije trap of corner, wordt er niets creatiefs mee gedaan. Ballen belanden zomaar in het niets. Zoals bij een vrije trap kort na rust: Oscar Gloukh draait de bal te laag in, Klaassen tast half spartelend mis. Paixão pikt op, weer ligt het open bij Ajax, binnen vijftien seconden maakt Aubameyang 4-0.
Zo begon de avond met een argeloze tactiek en eindigt die met een hulpeloze uitvoering. Ze hebben „Champions League-les” gehad, zegt Heitinga. Hijzelf niet in de laatste plaats.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC