Russische tegoeden De Europese Commissie stelt voor om tientallen Russische miljarden te gebruiken om Oekraïne te steunen. Lang aarzelden Europese landen daarover, nu lijkt zelfs België daar niet meer absoluut tegen te zijn.
Pro-Oekraïense demonstratie bij het beleggingshuis Euroclear in het Belgische Sint-Joost-ten-Noode. Foto Thierry Monasse/Getty Images
Een denkbeeldig scenario. Je hebt Poetins spaarvarken in handen. Inhoud: bijna 200 miljard euro. Als je het ding kapot gooit, levert dat scherven en behoorlijk wat gedoe op, maar ook een berg geld. Geld waarmee Oekraïne zich kan verdedigen tegen het Russische oorlogsgeweld en op termijn de door Rusland aangerichte schade kan repareren. Wat doe je?
Dit dilemma verdeelt Europa. Woensdag, zo is de verwachting, zal de temperatuur in de zaal hoog oplopen als de leiders van de 27 EU-landen elkaar treffen in Kopenhagen. Inzet van de strijd is de omvangrijke som geld die de Russische centrale bank voor de invasie gestald had bij het Belgische effectenhuis Euroclear en elders in Europa, vanwaar het werd belegd.
Deze Russische tegoeden zijn vrijwel direct na de invasie in 2022 bevroren. Rusland kan er niet meer bij, ook al zit de looptijd van de meeste beleggingen erop. Dat geld wordt opnieuw belegd en de opbrengsten ervan, enkele miljarden per jaar, worden aan Oekraïne gegeven. Aan de hoofdsom, een bedrag van liefst 185 miljard euro, durfde de EU niet te komen. Te veel risico’s.
Die schroom is verdwenen. Het beste bewijsstuk voor deze stemmingswisseling is een voorstel van de Europese Commissie dat sinds een paar dagen circuleert onder de Europese regeringsleiders en hun diplomaten, in aanloop naar het topoverleg in Kopenhagen.
De ambtenaren van de Commissie denken na stevig juridisch huiswerk een formule gevonden te hebben waarmee 140 miljard euro van de bevroren Russische tegoeden kan worden ingezet om Oekraïne te helpen. En ze zullen vermoeden dat er politiek voldoende steun zal zijn, al vergt dat nog de nodige onderhandelingen en concessies.
De Brusselse haast heeft een simpele reden. Er is op korte termijn veel geld nodig. Als de wisselende berichten uit Washington over de Amerikaanse positie van de laatste maanden een gemene deler hebben, is het dat Europa de zwaarste last voor de ondersteuning van Oekraïne zal moeten dragen. De EU-landen, die ook al voor de taak staan om hun eigen defensie voor miljarden op te krikken, denken dat niet zomaar te kunnen.
Voor Oekraïne dreigt intussen acute geldnood. Volgens betrokkenen kampt de regering in Kyiv voor de komende twee jaar met een gat in de begroting van tientallen miljarden euro’s. Dat gat kan niet eenvoudig worden gedicht worden door de EU-landen of het Internationaal Monetair Fonds. Voorstanders zien het in beslag nemen van het Russische geld als een pragmatische oplossing voor dit probleem, met een vleugje rechtvaardigheidsgevoel.
Wie kan daartegen zijn? België, bijvoorbeeld. Dat vreest dat het land, als thuishaven van dienstverlener Euroclear, met slepende en dure rechtszaken te maken krijgt als het geld het Kremlin afhandig wordt gemaakt.
„Poetins geld nemen en de risico’s bij ons laten. Dat gaat niet gebeuren”, zei premier Bart De Wever afgelopen week. Bovendien verdient de Belgische schatkist goed aan de belasting die wordt geheven over de beleggingswinsten voordat die aan Oekraïne worden uitgekeerd, dit jaar zo’n 1,3 miljard euro. Dat geld geeft de regering weliswaar ook aan Oekraïne, maar het bedrag telt ook mee om de hogere NAVO-norm voor defensie te halen.
Frankrijk is ook bezorgd, net als de Europese Centrale Bank. Hun grote vrees is dat overheden en beleggers uit de rest van de wereld de oren zullen spitsen als de Russische tegoeden worden geconfisqueerd. Waarom zouden Parijs of Berlijn dan nog een veilige plek zijn om euro’s te stallen? Saoedi-Arabië zou al hebben gedreigd zijn miljarden aan geparkeerd geld op Europese bodem elders onder te brengen.
Nu de geldnood hoog is, draaien landen bij. Nog voordat het Commissievoorstel officieel de ronde deed, had de Duitse bondskanselier Friedrich Merz het verzet opgegeven en het plan zijn zegen gegeven. „Het moment is aangebroken om een effectief middel in te zetten waarmee we het cynische spel van de Russische president doorbreken en hem naar de onderhandelingstafel dwingen”, aldus Merz in een opiniestuk in de Financial Times.
De juridische risico’s en de mogelijke gevolgen voor de populariteit van de euro onder beleggers, voegde de bondskanselier daaraan toe, „moeten ons niet tegenhouden”. Om aan de voornaamste zorgen tegemoet te komen, stelt de Commissie voor het geld niet in één beweging naar Kyiv te sturen. In plaats daarvan worden de tegoeden gebruikt als onderpand om een rentevrije lening aan Oekraïne te verschaffen.
Rusland zou het geld pas terugkrijgen als het tijdens vredesonderhandelingen bereid is tot herstelbetalingen aan Kyiv. Desgevraagd zeggen anonieme diplomaten uit verschillende EU-landen dat dit een onwaarschijnlijk scenario is. Rusland is het geld hoe dan ook kwijt, ofwel nu via de lening ofwel later via de herstelbetalingen.
Ook met Duitsland aan boord is de discussie niet beslecht, en dan zijn er nog de details. Zo wil Duitsland dat het beschikbare bedrag door Oekraïne uitsluitend voor defensiedoelen wordt gebruikt, terwijl andere landen en de Commissie een zo breed mogelijke inzetbaarheid van het geld bepleiten.
Toch hangt een doorbraak in de lucht. Onlangs draaide de Belgische regering, die de bui voelt hangen, al bij. Als alle Europese landen bereid zijn de risico’s met België te delen, zei minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot, kan er verder gepraat worden. In andere landen valt sindsdien te horen: als we het alleen over de voorwaarden nog eens moeten worden, komen we er wel uit.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC