Hoog College van Staat
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Kritiek op de Raad van State, een van de Hoge Colleges van Staat, is van alle tijden. Sterker: het – inmiddels demissionaire en nog op slechts 32 van de 150 zetels stoelende – kabinet repte in zijn hoofdlijnenakkoord over de verzelfstandiging van de Afdeling bestuursrechtspraak. Dat werd verder niet uitgewerkt, maar kan een mogelijke oplossing zijn voor één van de grootste kritiekpunten: de dubbelfunctie van Raad van State, die zowel wetgevingsadviseur van de regering is als de hoogste scheidsrechter bij zaken waar de burger en overheid tegenover elkaar staan.
Waar terecht niet aan werd getornd in het regeerakkoord was de ról van de Raad van State (RvS). De vier partijen beloofden immers, in hun inlegvel over het respecteren van de rechtsstaat, dat „voor het goed functioneren van de democratische rechtsstaat onafhankelijke instituties […] van groot belang” zijn.
Sindsdien lijkt de RvS een Kop van Jut. Een sta-in-de-weg. Een orgaan met ‘ook maar een mening’ van „ongekozen bureaucraten” (Geert Wilders, PVV) die „te politiek gekleurd (Caroline van der Plas, BBB) zouden zijn. In het televisieprogramma WNL op Zondag beweerde zij dat er „veel D66-mensen inzitten”, Ze wil dat de staatsraden door de Tweede Kamer benoemd worden (nu worden zij aangedragen door de RvS zelf, voorgedragen door de ministerraad en benoemd bij Koninklijk Besluit). Van der Plas wist niet hoeveel staatsraden de Afdeling advisering heeft (17) en dat van hen twee zich als D66’er afficheren.
Het is makkelijk om haar idee af te doen als campagneretoriek of, zoals op sociale media gebeurde, lacherig te doen over haar onwetendheid. Het venijn zat hem echter in een andere bewering. Volgens Van der Plas geeft de RvS „heel veel negatieve adviezen”. „Opvallend hoeveel”, en „we zien gewoon gebeuren dat de Raad van State eigenlijk alles zo’n beetje afschiet.”
Dergelijke desinformatie, zeker als deze niet wordt tegengesproken, verzwakt een van de pijlers waarop de rechtsstaat steunt. Het jaarverslag van de RvS laat het tegendeel zien: 92,9 procent van de wetsvoorstellen kreeg in 2024 een positief advies, in 7,1 procent werd geadviseerd om (grote) delen aan te passen. Dat is in lijn met voorgaande jaren. Het Montesquieu Instituut, kenniscentrum voor parlementaire democratie, concludeerde begin dit jaar dat er in de afgelopen 25 jaar tien zogenoemde D-adviezen waren gegeven, waarbij de RvS „ernstige bezwaren had” en adviseerde het wetsvoorstel helemaal niet in te dienen bij de Tweede Kamer.
BBB’er en minister Mona Keijzer (Volkshuisvesting) kreeg vorige week zo’n uitzonderlijk D-advies. De RvS wees erop dat een verbod op het voorrang geven aan statushouders bij de toekenning van huurwoningen in strijd is met artikel 1 van de Grondwet. Eerder oordeelde de RvS negatief over een voorstel van BBB’er en minister Femke Wiersma (Landbouw) om kleine uitstoters van stikstof zonder vergunning te laten werken.
Dat doet vermoeden dat hier sprake is van kinnesinne van de BBB. Dat is kwalijk. Het gaat de Afdeling advisering immers niet om de politieke kleur van een wetsvoorstel, maar of deze voldoet aan de Grondwet en aan Europese wetten. Of het wetsvoorstel uitvoerbaar is, en het probleem oplost waarvoor het de oplossing moet zijn. In plaats van sta-in-de-weg is de Raad van State het rechtstatelijke geweten. Het wijst het kabinet op slordig ingeleverd huiswerk. Laat de kritiek van partijleiders daar nu eens over gaan.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC