Dankzij een item in het tv-programma Nieuwsuur moest ik opeens weer aan mevrouw Silva denken. Nieuwsuur liet zien dat het beleid in de Nederlandse verpleeghuizen nog veel te weinig op migrantenouderen is ingesteld. Hoe problematisch dat kon worden, had ik gemerkt na mijn kennismaking met mevrouw Silva in het vorige verpleeghuis van mijn vrouw.
Mevrouw Silva was daar de buurvrouw van mijn vrouw. Hun kamers waren gescheiden, maar ze deelden een tussenruimte voor wc en douche. Een weinig gelukkige constructie voor dementerende bewoners zoals zij. Ze moesten elkaars binnendeur afsluiten voor ze van douche of wc gebruikmaakten. Als ze dat vergaten, ontstonden er ongemakkelijke situaties waarbij de een de ander op de wc of onder de douche kon aantreffen.
Zij konden daar nog wel mee leven, maar voor mij was het reden nooit van het toilet gebruik te maken – mijn onverwachte aanwezigheid zou mevrouw Silva danig kunnen verontrusten. Maar misschien zou ze wel gewoon zijn doorgegaan met iets wat ze altijd deed: praten – op vrij luide toon. Iedereen die in haar nabijheid verscheen, moest eraan geloven. Mevrouw Silva hield je staande en begon een verhaal af te steken waaraan geen einde scheen te komen. Of het een interessant verhaal was, wist je niet, tenzij je Portugees sprak. Het was de enige taal die ze nog meester was.
Lang geleden was ze met haar man vanuit Portugal naar Nederland geëmigreerd. Ze had hier de Nederlandse taal goed geleerd, maar na het intreden van de dementie was die kennis verdwenen en alleen haar moedertaal in haar geheugen overgebleven. Haar man, met wie ze zich in dit verpleeghuis enkele jaren eerder had gevestigd, was inmiddels overleden. Ze had nog een zoon, die haar af en toe bezocht, maar verder stond ze er alleen voor.
Niemand in haar directe omgeving, de verzorgers noch de andere bewoners, sprak ook maar één woord Portugees. Het hielp niet als je haar probeerde te beduiden dat je haar niet kon verstaan. Ze leek niet te begrijpen wat je bedoelde en rebbelde door alsof er geen taalkloof bestond.
Ze was fysiek sterk, hoewel ze al 92 jaar was. Ze hielp waar ze kon, of het nu in de keuken was of bij het vouwen van de was. Omdat ze niet toegankelijk was voor informatie, ontstonden er vaak misverstanden en chaotische situaties rond haar. De verzorgers bleven geduldige engelen, behalve een mannelijke verzorger die op zeker moment begon te duwen – daar ben je ook man voor, zal hij gedacht hebben. Mevrouw Silva duwde terug, waarna ik als onpartijdige omstander vrede kon stichten door haar naar haar kamer terug te geleiden. Sindsdien weet ik hoe verontwaardiging in het Portugees klinkt.
Het waren momenten waarop je de diepe tragiek van haar situatie besefte. Moederziel alleen in een omgeving zonder jouw moedertaal. Je verstaat niemand, niemand verstaat jou.
Ik kwam daar vooral om mijn vrouw af te halen voor een wandeling in de buurt. Graag zou ik mevrouw Silva meegenomen hebben, maar dat was niet verantwoord.
Mevrouw Silva en mijn vrouw verdroegen elkaar goed, ze begrepen elkaar zonder elkaar te verstaan. Een dag voordat mijn vrouw naar een ander verpleeghuis verhuisde, stierf mevrouw Silva plotseling. Het kan toeval geweest zijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC