De overheid heeft een ‘intentieverklaring’ getekend voor de vergroening van Tata Steel, de grootste CO2-uitstoter van Nederland. Maar wat heeft zo’n verklaring nu precies om het lijf?
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Hoezo een ‘intentieverklaring’, en niet gewoon een deal?
De route richting staatssteun voor vergroening van de Nederlandse zware industrie is volgens goed Hollands gebruik een tamelijk uitgesponnen onderhandelingsproces. De staat probeert daarbij sinds 2022 met twintig grote bedrijven tot afspraken te komen, zodat zij versneld hun CO2-uitstoot terugdringen. Dat loopt via een ‘principeverklaring’ en een ‘intentieverklaring’ naar de daadwerkelijke ‘maatwerkafspraak’. Alleen in die laatste zijn alle juridische en financiële afspraken vastgelegd en ondertekend.
Van zo’n maatwerkafspraak is het tot nu toe pas bij één bedrijf gekomen: Nobian, de voormalige zouttak van AkzoNobel. Tata Steel behoort nu tot een groepje van vier bedrijven met een intentieverklaring, formeel een ‘Joint Letter of Intent’. Wanneer dat tot een definitieve deal zou moeten leiden, vermelden de partijen niet.
Hoe zat het ook alweer met die maatwerkafspraken?
De maatwerkafspraken werden in 2022 bedacht als oplossing om het klimaatdoel voor 2030 te halen. Dat doel, 55 procent minder CO2-uitstoot ten opzichte van 1990, was op dat moment niet in zicht. En de zware industrie, goed voor een derde van de nationale uitstoot, was de meest efficiënte sector om beleid op te richten. In deze sector kunnen namelijk relatief snel en goedkoop maatregelen worden genomen.
De overheid zou met subsidies en garanties over bijvoorbeeld snelle aansluiting op het stroomnet bedrijven in staat stellen om hun uitstoot sneller terug te brengen dan zij op basis van Europees klimaatbeleid toch al moeten doen. Maar van die maatwerkafspraken is nog maar heel weinig terechtgekomen. Intussen komt 2030 snel dichterbij.
Bij Tata Steel gaat het om veel meer dan CO2-uitstoot alleen?
Ja. De deal met Tata Steel geldt wel als de moeder aller maatwerkafspraken. In de eerste plaats omdat het met afstand om de grootste CO2-uitstoter van Nederland gaat, maar Tata ligt ook al jaren constant onder vuur van actiegroepen, omwonenden en toezichthouders vanwege de gezondheids- en milieuschade die het bedrijf veroorzaakt. Daarom gaan de maatwerkafspraken naast CO2 ook over uitstoot van fijnstof, zware metalen en stank- en geluidsoverlast.
Hoe ziet het plan van Tata Steel er dan precies uit?
Het idee is in de jaren steeds bijgesteld. Ook het plan dat maandag werd gepresenteerd, is weer enigszins anders dan de plannen ervoor. Kern van de zaak is steeds dat het bedrijf voor 2030 een van de twee hoogovens dooft en vervangt door een systeem waarbij staal wordt gemaakt met gas (aardgas, biogas of waterstof) en elektriciteit.
Omdat dit met waterstof aanmerkelijk minder hard gaat dan verwacht, heeft Tata besloten om (anders dan in het eerdere groen staal-plan) CO2 af te vangen en onder de grond op te slaan. De hele operatie zou zo’n 4- tot 6,5 miljard euro kosten. Daaraan zou de Nederlandse overheid dan ‘maximaal’ 2 miljard bijdragen.
Tata zelf sprak maandag over een ‘mijlpaal’ en CEO Hans van den Berg zei op een persconferentie dat hij hoopt dat de intentieverklaring binnen een jaar wordt omgezet in definitieve maatwerkafspraken. Sophie Hermans, demissionair minister van Klimaat en Groene Groei (VVD), gaf vlak voor het verkiezingsreces een enthousiaste verklaring af, waarin zij benadrukte dat de hele operatie ervoor zal zorgen dat Nederland in 2030 5 procent minder CO2 uitstoot.
Is iedereen zo positief?
Zeker niet. De voor de hand liggende tegenstander was maandag het ‘verbijsterde’ Greenpeace. ‘Terwijl de omgevingsdienst bezig is Tata Steel torenhoge dwangsommen op te leggen, besluit het kabinet om miljarden te steken in deze grote vervuiler, die op omvallen staat.’
Maar de meest ontnuchterende zinnen komen toch wel uit de zeer lange brief die is opgesteld door een commissie van adviseurs van de regering over de maatwerkafspraken. Zij concluderen dat de intentieverklaring nog wemelt van de onnauwkeurigheden en onzekerheden. Dat gaat om onzekerheden over de vraag of het plan wel echt de gezondheidswinst oplevert, wat er precies gaat gebeuren met de verhoogde productie van omstreden staalslakken en de technische haalbaarheid van het plan binnen het geschetste tijdspad.
Daarnaast zijn er enorme financiële onzekerheden. Zo waarschuwt de commissie voor een zogenoemde ‘subsidiefuik’, als blijkt dat het groene staal uit IJmuiden niet kan concurreren op de wereldmarkt.
Ook blijkt uit de intentieverklaring dat Tata Steel Limited, het Indiase moederbedrijf van Tata Steel, amper financiële garanties afgeeft. Het bedrijf ‘moedigt Tata Steel Nederland aan’. Maar de Nederlandse fabriek is er financieel zeer slecht aan toe, dus de staat zal geen genoegen nemen met alleen aanmoediging. Ook harde Indiase garanties zijn nodig.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant