De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman wil zijn land verduurzamen zonder de oliekraan ook maar een beetje dicht te draaien. Kan dat?
Voor een nachtje in het Shebara Resort aan de Rode Zee in Saoedi-Arabië moeten gasten diep in de buidel tasten. De goedkopere strandvilla’s met één slaapkamer kosten op de website van Booking.com minimaal 2.500 euro per nacht. De duurste hebben een tweede slaapkamer, zweven grotendeels boven de zee en zijn te boeken vanaf zo’n 4.500 euro per nacht. Maar dan heb je ook wat: een futuristisch vakantieverblijf van minimaal 100 vierkante meter, inclusief (continentaal) ontbijt, met eigen terras of balkon, in een fraaie omgeving. En de gasten kunnen „verdwalen in een duurzaam paradijs”.
Dat laatste staat op de website Wondersofneom, over de wonderen van het prestigieuze megaproject Neom, waar het resort deel van uitmaakt. Het is ontworpen met respect voor de natuur en koraalriffen en op een manier die de natuurlijke schoonheid van de omgeving aanvult en versterkt. Er zijn – nog steeds volgens Wondersofneom – uitsluitend „ecovriendelijke materialen” gebruikt. En dankzij een gigantisch zonnepark, met voldoende energie voor het park zelf en voor het ontzilten van zeewater, blijft ook de overige milieu-impact beperkt.
Shebara past in de ‘Vision 2030’, het vergezicht dat de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (MbS) in oktober 2017 presenteerde, waarvoor hij 500 miljard dollar reserveerde uit het staatsinvesteringsfonds. ‘Vision 2030’ moet de Saoedische economie moderniseren en minder afhankelijk maken van olie en gas.
Neom, een samentrekking van het Griekse ‘neo’ (nieuw) en het Arabische ‘mustaqbal’ (toekomst), vormt de kern van die visie. De ‘nieuwe toekomst’ wordt gebouwd in de noordwestelijke provincie Tabuk, aan de Rode Zee, tegen de grens met Egypte en Jordanië. Als het project af is, zal het onder meer bestaan uit de drijvende industrie- en havenstad Oxagon, het ski-resort Trojena, het vakantie-eiland Sindalah en het luxe toeristische kustgebied Magna.
En dan is er ook nog The Line, de overtreffende trap in bouwpretenties. Het zou een ‘lijnvormige’ stad moeten worden die bestaat uit twee evenwijdig geplaatste glanzende flatgebouwen, met een lengte van – schrik niet – 170 kilometer. Ze zijn 500 meter hoog; het leven van de bewoners speelt zich af in de 200 meter tussen de twee gebouwen. Hier bevinden zich alle faciliteiten, alle ontspanning voor de uiteindelijk negen miljoen bewoners en zelfs alle deels verticaal ingerichte ‘bossen’ en landbouwprojecten. Aan de buitenkant bestaan de wolkenkrabbers uit spiegelend glas, zodat het geheel in gelikte animatiefilmpjes bijna wegvalt in het woestijnlandschap.
Tot zover de door grote westerse bureaus als Edelman, Saatchi & Saatchi, McKinsey en de Boston Consulting Group voor miljoenen dollars gecreëerde façade van Neom. De werkelijkheid is minder sprookjesachtig.
Trojena, het skiresort midden in de woestijn met zo’n dertig kilometer aan kunstmatige pistes bovenop hotels en restaurants, moet in 2029 opgeleverd zijn omdat dan de Aziatische Winterspelen daar worden gehouden. Maar het project wordt geteisterd door tegenslag. Van het oorspronkelijke plan om het kunstmatig te laten sneeuwen via cloud seeding, een nog zeer prille technologie, is al afgezien. Sneeuw komt straks van traditionele sneeuwkanonnen zoals die ook in Zwitserland en Oostenrijk worden gebruikt. Die hebben wel veel water nodig. Dat moet komen uit een kunstmatig meer dat hoog tussen de bergwanden wordt aangelegd. Inmiddels stapelen problemen zich op. Het is minder eenvoudig dan gedacht om op grote hoogte een stabiele damwand te bouwen tussen rotsige berghellingen. Het naar boven pompen van al dat water wordt een uitdaging – en vergt veel energie.
Ook The Line wordt wellicht nooit de 170 kilometer lange stad uit de megalomane fantasie van kroonprins MbS. De hoop is nu dat drie ‘modules’ met een totale lengte van zo’n twee kilometer voor de deadline rond 2032 klaar zijn. Twee jaar later organiseert Saoedi-Arabië namelijk het WK-voetbal. Een van de stadions, voor 46.000 toeschouwers, bevindt zich in The Line op zo’n 350 meter hoogte, boven een futuristische triomfboog met een kanaal dat de Rode Zee verbindt met een enorme jachthaven.
„Het is niet gemakkelijk geweest om aan deze reis naar een groenere toekomst te beginnen, maar we gaan moeilijke keuzes niet uit de weg”, zei MbS over zijn Vision 2030. „We wijzen de valse keuze af tussen het behoud van de economie en de bescherming van het milieu.”
Of dat lukt, is de vraag. De website DeSmog, die probeert desinformatie over klimaatverandering te ontmaskeren, deed uitgebreid onderzoek naar wat zij het ‘laboratorium van valse klimaatoplossingen’ noemen. Ook Bloomberg, de Financial Times en de BBC berichtten uitgebreid over de pretenties achter het project. Steeds vragen ze zich af hoe Saoedi-Arabië zijn groene toekomst wil waarmaken zonder de oliekraan dicht te draaien.
Want dat laatste is niet de bedoeling. Ook nu nog relativeert Saoedi-Arabië op klimaattoppen het risico van fossiele brandstoffen, en wordt op allerlei manieren mondiaal klimaatbeleid tegengewerkt. In 2023 onthulde het Centre for Climate Reporting dat de Saoediërs met een ‘Oil Demand Sustainability Program’ de mondiale vraag naar olie op peil proberen te houden, door nieuwe fossiele infrastructuur in Afrika en Azië te financieren.
Vorig jaar bracht de Saoedische minister van Industrie en Minerale hulpbronnen Bandar Al-Khorayef een bezoek aan Nederland. „Neom is de toekomst van Saoedi-Arabië”, zei hij in een interview in NRC. Hij vond dat Nederland een unieke rol had als poort van Europa. „Dat is heel inspirerend en wij willen daarvan graag leren.”
Over voedselveiligheid bijvoorbeeld. Zo kwamen de Saoediërs onder meer uit bij Van der Hoeven, een Nederlands bedrijf voor innovatieve tuinbouwtechnologie. „Onze hightech kassen zijn ontworpen met de nieuwste technologieën op het gebied van geautomatiseerde klimaatbeheersing, energie-efficiëntie, waterverbruik en data gedreven teeltoplossingen”, schrijft Van der Hoeven in reactie op vragen per e-mail. „Daarmee kunnen we jaarrond verse groenten en fruit produceren in klimaten waarin dit voorheen niet mogelijk was. Zo dragen we bij aan Neoms ambitie om zelfvoorzienend te worden in het duurzaam telen van gewassen.” Behalve voor de kassen is het bedrijf ook verantwoordelijk voor de teelt zelf.
Van der Hoeven ontkent niet dat er lastige ethische kanten aan zo’n project zitten – zoals de vraag of het bedrijf meewerkt aan greenwashing van de oliestaat. „Wij hebben hier uiteraard onze procedures en protocollen voor. Het is de missie van ons bedrijf om mensen wereldwijd toegang te geven tot lokaal geteelde groente en fruit. Onze technologie stelt ons in staat om, juist in uitdagende woestijnklimaten, deze toegang te verschaffen.” Op de duurzaamheidsclaims van Neom gaat Van der Hoeven liever niet in. „Dat is niet aan ons om te beoordelen. Wij hebben getracht ons steentje bij te dragen, door de kassen in elk geval zo duurzaam mogelijk te ontwikkelen en op die manier de lokale voedselveiligheid te ondersteunen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC