Komt het tot een bestand in Gaza, dan is voor de voormalige Britse premier Tony Blair een prominente rol weggelegd binnen het nieuwe bestuur, bleek maandag. Hoe kwam hij opeens in beeld?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Al geruime tijd zingt Tony Blairs naam rond in Washington. Naar verluidt zit hij al maanden aan de onderhandelingstafel met de Amerikaanse president Donald Trump, speciale gezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner over het ‘toekomstplan’ voor Gaza, dat resulteerde in wat Trump gisteren naar buiten bracht.
Trump ziet voor Blair (72) een rol weggelegd in de zogenoemde ‘raad van vrede’. Die moet bij een eventueel bestand toezien op de uitvoering van het verdrag en de wederopbouw van het gebied. Gaza zou daarmee de facto onder tijdelijk, internationaal bewind komen.
Uitgerekend een voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk met een leidende rol in het proces is controversieel. Na de Eerste Wereldoorlog was het Londen dat het mandaat over het toenmalige Palestina kreeg. ‘Het Britse kolonialisme hebben we al achter de rug’, citeerde The Washington Post Mustafa Barghouti, een vooraanstaand Palestijns politicus en activist. ‘Blair heeft een slechte reputatie hier’.
Dat Blair zich langs Amerikaanse lijnen met de Gaza-oorlog bemoeit, is op zich echter niet verwonderlijk. De Labour-politicus heeft decennia aan diplomatieke ervaring in het Midden-Oosten, al is ook zijn persoonlijke rol verre van onomstreden.
Blair, die in 1997 de eerste Britse Labour-premier in bijna twee decennia werd, steunde in 2003 de Amerikaanse bewering dat Irak over massavernietigingswapens beschikte, ondanks grote internationale twijfels. Voor het bestaan van zulke wapens in Irak werd uiteindelijk nooit overtuigend bewijs gevonden, maar het ingrijpen van de Amerikanen en Britten leidde in Irak wel tot honderdduizenden doden, en ontwrichting in de regio door terreurgroepen die opkwamen in het machtsvacuüm na de val van Saddam Hoessein.
Door de Irak-oorlog kalfde de steun voor Blair binnen Labour en het VK af, terwijl Labour-collega Gordon Brown in de coulissen stond te trappelen. In 2007 stapte Blair op als premier. Hij was net iets meer dan tien jaar aan de macht geweest. ‘Met de hand op het hart: ik heb gedaan waarvan ik dacht dat het de goede stap was. Ik zat er wellicht naast, maar dat is aan u’, zei hij bij zijn vertrek.
Toch was dat niet het einde van zijn bemoeienis met het Midden-Oosten. Na zijn jaren in Downing Street 10 ging hij zelfs direct aan de slag als speciale gezant voor het gebied, namens de Verenigde Naties. Hij had als bemiddelaar toen al de Goede Vrijdag-akkoorden op zijn cv staan, die eind jaren negentig een einde maakten aan de bloedige strijd op het Ierse eiland.
Vanaf 2007 maakte Blair jarenlang deel uit van het zogeheten kwartet voor het Midden-Oosten, waarin naast de VN ook de Europese Unie, de Verenigde Staten en Rusland zaten. Doel was om een tweestatenoplossing van de grond te krijgen en de Palestijnen economisch vooruit te helpen.
Blair gold met de titel ‘voormalig premier’ als kopstuk van het samenwerkingsverband. Critici twijfelden echter openlijk aan zijn loyaliteit richting de Palestijnen, vanwege zijn goede banden met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Toen hij in 2015 opstapte, was een tweestatenoplossing ver uit beeld.
Behalve als gezant voor het Midden-Oosten ging Blair aan de slag als adviseur, zowel filantropisch als voor het grote geld. Zo adviseerde hij onder meer de Amerikaanse bank JP Morgan voor naar schatting 1 miljoen pond per jaar. In 2016 richtte hij het Tony Blair Institute for Global Change op, een samensmelting van verschillende bestaande stichtingen met zijn naam (zoals het Tony Blair Sports Foundation).
Het instituut, met een focus op het Midden-Oosten en buitenlands beleidsadvies, legde hem qua soft power geen windeieren, schreef The Guardian in 2023. De ngo had op dat moment honderden werknemers in dienst, die zich bezighielden met het politieke beleid in zo’n veertig landen.
Britse media constateerden dat oppositieleider Keir Starmer van Labour zijn oor liet hangen naar Blair. Zo zou Blair een bespreking met de Franse president Macron hebben georganiseerd, met het oog op het gedeeltelijk terugdraaien van de Brexit. Het kwam de oud-premier op de kritiek te staan dat hij zijn ideeën via achterdeurtjes alsnog in Londen terecht liet komen.
Onder de vlag van het Tony Blair Institute zit de oud-premier nu dus in Washington aan tafel. Hij voerde volgens ingewijden eerder gesprekken met Mahmoud Abbas, de leider van de Palestijnse Autoriteit op de bezette Westelijke Jordaanoever. Daarnaast is van Blair bekend dat hij al jaren op goede voet staat met Netanyahu en diens prominente adviseur Ron Dermer.
‘Gedurfd en slim’, reageerde Blair nadat Trump zijn plannen had gepresenteerd, zonder zijn eigen toekomstige rol daarin overigens te benoemen. Volgens zijn vertrouwelingen zou de oud-premier meer dan bereid zijn om onder Trump in het comité zitting te nemen.
Maar in het VK zouden niet al zijn oud-collega’s gecharmeerd zijn van Blairs recente staaltje diplomatie. Minister van Volksgezondheid Wes Streeting erkende dat zijn bemoeienis met Gaza de nodige wenkbrauwen heeft doen fronsen in Westminster. Voor Labour is hij immers nog altijd de man die hen drie opeenvolgende verkiezingswinsten bezorgde, maar ook ‘de premier van de Irak-oorlog’.
Ook de bevolking van het gebied dat hij nu bestuurlijk moet gaan leiden heeft grote twijfels. ‘De man heeft het bloed van Irakezen aan zijn handen’, citeerde AP een ontheemde Palestijn uit de Gazaanse stad Beit Hanoun. ‘Met hem komt er alleen maar verwoesting en ellende’.
Dit stuk is een geactualiseerde versie van een profiel dat eerder is gepubliceerd op 29 augustus 2025.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant