In de aanloop naar de verkiezingen onderzoekt de Volkskrant uitspraken van politici: wat zeggen ze, waarom zeggen ze dat en wat hopen ze te bereiken?
is chef van de politieke redactie.
Tussen BBB-leider Van der Plas en de Raad van State komt het nooit meer goed, liet zij zondag maar weer eens blijken in WNL op Zondag. De BBB heeft haar bestaan in wezen te danken aan de Raad van State. Het beruchte stikstofvonnis uit 2019, waarin het tot dan toe gevoerde gedoogbeleid naar de prullenbak werd verwezen, bracht de boerenprotesten op gang en stond daarmee aan de wieg van de BBB.
Daar ligt ook de kiem van Van der Plas’ aversie tegen de Raad. Maar dat ging om de afdeling bestuursrechtspraak. Sinds enige tijd richt zij haar pijlen ook op de afdeling advisering. Die brengt advies uit over elk wetsvoorstel.
Het kabinet-Schoof heeft daar veel mee te stellen. De Raad liet weinig heel van de asielvoorstellen (‘voorbereiding onzorgvuldig, onderbouwing onvoldoende, effecten onvoorspelbaar’), van het stikstofbeleid (‘juridisch kwetsbaar, niet geringe risico’s’) en recent nog van het plan om voorrang voor statushouders op de woningmarkt te verbieden (‘in strijd met het grondwettelijke recht op gelijke behandeling’).
Komt dat omdat er ‘veel D66-mensen’ in de Raad zitten, zoals Van der Plas beweerde in de uitzending van WNL op Zondag? De vice-president, belast met de dagelijkse leiding, is er inderdaad gloeiend bij: Thom de Graaf was raadslid, Tweede- en Eerste Kamerlid, fractievoorzitter en minister namens D66. Naast hem zijn er nog zestien ‘staatsraden’, onder wie twee mensen met een D66-lidmaatschapskaart: Han Polman en Paul Comenencia.
Dan zijn er nog twee met een verleden in GroenLinks (Kathalijne Buitenweg en Marijke Vos), eentje van de PvdA (Eric Helder), eentje van het CDA (oud-informateur Richard van Zwol) en eentje van de Arubaanse Volkspartij (Andy Lee). De SGP levert oud-partijleider Kees van der Staaij. Van de andere acht is geen partijvoorkeur bekend.
‘Allemaal politieke benoemingen’, zei Van der Plas zondag. En dat klopt, formeel. De Raad zelf doet aanbevelingen voor nieuwe staatsraden. Daarna worden zij benoemd door de ministerraad. Als daar al debat over ontstaat, speelt zich dat af in de vertrouwelijkheid van de Trêveszaal.
Een patroon van partijpolitieke voorkeuren is er in elk geval niet in te ontdekken. Vos en Buitenweg, bijvoorbeeld, werden beiden benoemd door kabinetten-Rutte (zonder GroenLinks), Van Zwol door Rutte II (zonder het CDA) en Van der Staaij door Rutte IV (zonder de SGP). De VVD, al vijftien jaar onafgebroken vertegenwoordigd in de regering, drukte in al die tijd nauwelijks een partijstempel op de Raad. D66’er Polman is de enige van de huidige staatsraden die in recente jaren werd benoemd door een kabinet met partijgenoten: in juni 2024 door het demissionaire Rutte IV.
Met JA21-voorman Eerdmans klaagde Van der Plas zondag dat er helemaal geen PVV’ers, BBB’ers of JA21’ers in de Raad zitten. Dat klopt, maar voor zover bekend hebben die ook nog niet gesolliciteerd.
Niettemin wil Van der Plas een andere procedure, omdat ze te veel ‘politieke benoemingen’ ziet. Wat haar betreft worden de staatsraden voortaan door de Tweede Kamer benoemd. Dat betekent dus dat er Kamerdebatten komen over de kandidaten, dat de vraag naar hun politieke voorkeur opeens nadrukkelijk op tafel komt, dat uitspraken uit hun verleden tegen hen gebruikt gaan worden en dat er uiteindelijk politieke deals gesloten gaan worden om kandidaten toch benoemd te krijgen. Een deel van de Kamer blijft dan mopperend achter.
De kans dat de benoemingen onderwerp worden van hoog politiek spel wordt met het plan-Van der Plas eerder groter dan kleiner. Met alle gevolgen van dien voor het onafhankelijke imago van de Raad. Maar dat is misschien wat Van der Plas beoogt. Met haar aanval op de ‘D66-mensen’ bereikt zij, in elk geval in haar eigen achterban, immers hetzelfde: ze zaait twijfel over de onpartijdigheid van de Raad. Dat kan altijd van pas komen als die op zijn beurt binnenkort weer twijfels heeft over wetsvoorstellen van BBB-ministers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant