Tony Blair In de blauwdruk voor Gaza weerklinken woordelijk ideeën over oorlog en vrede die hij als Brits premier formuleerde.
Voormalig Brits premier Tony Blair bij een persconferentie in 2024
Het was een pijnlijke onthulling voor Tony Blair en The Tony Blair Institute (TBI), waar de Britse oud-premier zijn internationaal advieswerk en goede doelenprojecten heeft ondergebracht sinds zijn vertrek uit Downing Street in 2007.
Via de Financial Times lekte deze zomer een plan uit voor Gaza na de oorlog. Met wolkenkrabbers à la Dubai, een Elon Musk-zone voor smart manufacturing, een Mohammad bin Salman-ringweg en kunstmatige eilanden in zee die de Gaza Trump Rivièra (uit een ander plan) zouden vormen. Maar zonder oorspronkelijke bewoners; zij zouden met een bedrag van 9.000 dollar per persoon worden „aangemoedigd te vertrekken”.
De blauwdruk kwam van het Amerikaanse adviesbureau Boston Consultancy Group (BCG). Maar twee van Blairs medewerkers hadden aan de beraadslagingen deelgenomen en zelfs een bijdrage aan een presentatie geleverd.
De gewonde reactie van Blairs instituut: we schreven niet mee, „stonden slechts in de luisterstand”, we keuren „relocatie van Gazanen” af en we werken juist aan een eigen plan dat, schreef de FT, het einde van de oorlog beschouwt als „een kans van eens in de honderd jaar om Gaza van de basis af opnieuw vorm te geven als veilige, moderne en bloeiende samenleving”.
In het maandag gepubliceerde Amerikaanse „vredes- en wederopbouwplan” is de oprotpremie verdwenen en worden Gazanen juist „aangemoedigd om te blijven”. Terwijl het BCG-plan waarschijnlijk valt onder alle „opwindende ontwikkelingsideeën van goedwillende internationale groepen” die nog beoordeeld worden”.
In naam leidt president Trump het initiatief, in praktijk staat het onder supervisie van Tony Blair, die het „moedig en intelligent” van Trump noemde. Maar het sloeg vast ook een beetje op hemzelf. Want het vloeit rechtstreeks voort uit zijn inspanningen om de Palestijns-Israëlische kwestie tot een einde te brengen. Als gezant voor het Midden-Oosten namens het ‘kwartet’ van VN, VS, EU en Rusland maakte hij zich van 2007 tot 2015 sterk voor Palestijnse economische ontwikkeling en goed bestuur als grondslag voor een tweestatenoplossing.
Dat werk heeft hij „in een individuele capaciteit” de afgelopen jaren voortgezet, recent onder meer in gesprekken met Trumps schoonzoon Jared Kushner en door relaties te cultiveren met mensen als Oracle-oprichter Larry Ellison, enige tijd de rijkste man ter wereld, en vooral: close met Trump.
Over die twee staten is het document vaag: uit „dialoog en wederopbouw” […] „kunnen voorwaarden ontstaan voor een geloofwaardige route naar zelfbeschikking en de staat die het Palestijnse volk nastreeft”. Een proces, mogelijke voorwaarden, route naar, aspiratie. Meervoudige slagen om de arm als diplomatieke formule waarin ieder vooralsnog het zijne kan lezen, maar die tegelijkertijd alles open en fluïde houden en geen route afsluiten; het is vintage Tony Blair.
Blair is geduldig en pragmatisch, heeft diplomatieke ervaring in het verzoenen van tegenstellingen. Als premier met lage belastingen voor rechts en meer geld voor zorg en onderwijs voor links. En natuurlijk is er zijn Noord-Ierse huzarenstuk, waar het Goede Vrijdagakkoord in 1998, tijdens de eerste van Blairs drie ambtstermijnen sinds 1997, een einde maakte aan dertig jaar burgeroorlog.
Protestantse hardliners wensten de tweestatenoplossing van een Brits Ulster buiten de Ierse Republiek, die katholieken juist graag herenigd zag met de noordelijke provincies. Het werd, voor allebei, anderhalve staat, met nieuwe instituties, gesmeerd door economische hervormingen en veel geld uit Londen. En met een uitweg zonder gezichtsverlies voor de paramilitairen.
De echo daarvan weerklinkt woordelijk in het Gazadocument, waar geen sprake is van overgave of ontwapenen, maar van het „buiten gebruik plaatsen van wapens” en „de inrichting van een nieuw opgeleide Palestijnse politiemacht”.
Het idee dat een gloeiende puinhoop ook een zeldzame kans biedt was zijn hoofdboodschap na ’11 september’. „De kaleidoscoop is geschud, de stukjes zijn in flux, en ze zullen zich snel weer vastzetten”, zei hij in 2001. „Laten we vóór dat gebeurt de wereld opnieuw ordenen”. Zijn modus operandi in de aanloop naar de inval in Irak (2003) – geen kwaad woord over de Amerikaanse regering in het openbaar in de hoop om achter de schermen te kunnen bijsturen – heeft hij in Trumptijden voortgezet.
‘Irak’ heeft zijn reputatie in eigen land wel onherstelbaar beschadigd. De casus belli van massavernietigingswapens bleek te ontbreken en veel Britten denken dat Blair ze daarover cynisch heeft voorgelogen. Anderen zien iemand die onstuitbaar ‘het goede’ wil doen – „messias” Blair met een „prinses Diana-syndroom”. De man van de ‘Blair-doctrine’, die luidt dat het Westen zelfs de plicht heeft om internationaal in te grijpen bij onrecht.
„Genocide kan nooit een binnenlandse aangelegenheid zijn”, zei hij naar aanleiding van de oorlog in Kosovo. Daar greep de NAVO in 1999 in en vestigde er een „internationale stabilisatiemacht”, eenzelfde „ISF” die ook het Gazadocument wil. In Kosovo is Tonibler sindsdien een populaire jongensvoornaam.
De responsibility to protect (R2P), de plicht tot ingrijpen is ook gezien als een Britse koloniale reflex. En dat verwijt klinkt nu ook op: wie is Blair, met zijn bezoedelde Irak-blazoen dat hij wel even orde op zaken komt stellen in Gaza. Er komt bij dat bij Blair de grenzen tussen openbare en particuliere belangen niet altijd scherp zijn, en moreel ook vaag.
Tony Blair – als instituut en privéconsultant – doet goede werken op onderwijs- en bestuurlijk gebied in de Derde Wereld, maar verdient ook aan landen en bedrijven in het Midden-Oosten en Afrika met abominabele mensenrechtenreputaties. In Blairs ogen dient het allemaal een hoger, strategisch doel: vrede dichterbij brengen en de uitdagingen en uitwassen aanpakken van de geglobaliseerde wereld die hij als politicus mede heeft helpen creëren.
Over Israëls genocidale oorlog in Gaza zijn van hem geen openbare uitlatingen bekend, mogelijk om het ‘vredesproces’ niet te ontregelen waarvoor hij als Gaza-tsaar nu hoofdelijk verantwoordelijk wordt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC