Waar zijn de media in het buitenland vol van? Vandaag: in Polen ziet correspondent Arnout le Clercq hoe het onderwijs zich begin dit schooljaar opnieuw ontpopt tot strijdperk tussen kerk en staat. Nu mengt ook president Karol Nawrocki zich in de discussie – aan de zijde van de katholieke kerk.
De schoolweek van de 15-jarige zoon van Poolse president Karol Nawrocki is een uurtje korter geworden. Zijn vader wil namelijk niet dat hij deelneemt aan het optionele gezondheidsonderwijs dat vanaf dit schooljaar is hervormd. ‘Onder de onschuldig klinkende naam van dit onderwerp worden pogingen gedaan om ideologie en politiek de Poolse scholen binnen te smokkelen’, aldus Nawrocki, die zich laat voorstaan op zijn katholieke geloof.
Wie lentekriebels krijgt bij dit citaat, heeft het juiste vermoeden: twistpunt is seksuele voorlichting, hoewel dit slechts één van de elf thema’s is binnen het nieuwe schoolvak, alsook slechts één van de twintig pagina’s lesstof bestrijkt. Het vak gaat vooral over voeding, fysieke gezondheid en voorlichting over drugs en alcohol. Desondanks vallen dit schooljaar de katholieke kerk en rechtse politieke partijen in Polen over het stukje seksuele voorlichting dat onder meer anticonceptie en verschillende seksuele geaardheden behandelt, als ware het de laatste halte op weg naar Sodom en Gomorra.
Het onderwijs is inzet van een felle strijd tussen staat en kerk in Polen. Deze raakte verhit nadat in 2023 de liberale regering van Donald Tusk aan de macht kwam. Minister van Onderwijs Barbara Nowacka bracht het aantal uren religieonderwijs terug van twee naar één uur. De staat bekostigt deze optionele lesuren, maar de katholieke kerk bepaalt de inhoud en kiest de docenten (doorgaans geestelijken). Twee uur is ‘excessief’, vindt Nowacka.
Tegelijk besloot de minister het gezondheidsonderwijs te hervormen, dat hopeloos ouderwets was. Overigens werd dit vak, ‘Onderwijs voor het Familieleven’, soms door priesters of nonnen gegeven. Liberale Polen zagen het schooluurtje als vehikel om de afkeer van de kerk van lhbti’ers en abortus het klaslokaal binnen te smokkelen. Los van de ‘praktische’ adviezen van deze docenten om maar helemaal geen seks te hebben tot het huwelijk.
Aanvankelijk zou het nieuwe gezondheidsonderwijs een verplicht vak worden. Maar de tegenreactie vanuit de kerk en katholieke organisaties was voor het schooljaar al zo groot, dat onderwijsminister Nowacka er een keuzevak van maakte. President Nawrocki, die op ramkoers ligt met de regering, maakt daar nu gebruik van om een statement richting zijn achterban te maken en de regering de poten onder hun stoel vandaan te zagen. Daarmee sluit hij zich aan bij de kerk zelf, die zelfs vanaf de kansel mensen oproept om hun kinderen niet deel te laten nemen aan de lessen.
Feit is dat daar steeds minder Polen naar luisteren. Het staat weliswaar te boek als een de meest katholieke landen ter wereld, maar ontkerkelijkt in rap tempo. Ging twintig jaar geleden nog zo’n 45 procent van de Polen naar de kerk op zondag, inmiddels is dat 29 procent. Veel meer dan die paar minuten seksuele voorlichting per week, is dit de kern van het probleem: de Poolse katholieke kerk ziet zijn invloed in de maatschappij afnemen en reageert als een kat in het nauw.
De partij waar de kerk altijd op kon rekenen, Recht en Rechtvaardigheid (PiS), verloor in 2023 de macht. Ook PiS verzette zich met hand en tand tegen het nieuwe gezondheidsonderwijs op scholen. Dat is geen verrassing, aangezien hun eigen onderwijsminister Czarnek in 2021 voorstelde om voor seksuele voorlichting de geschriften van Poolse paus Johannes Paulus II te gebruiken, zoals diens boek Liefde en verantwoordelijkheid (1960).
Poolse politici reageerden in de media fel op Nawrocki’s besluit om zijn zoon weg te houden bij het onderwijs. Minister Nowacka zei op de publieke omroep TVP dat ‘sommige rechtse politici duidelijk politiek willen bedrijven in scholen’. Ze hekelde de ‘leugens’ over het gezondheidsonderwijs en zei dat de beslissing van de president ‘in het nadeel van het kind’ zou zijn. Ook gezondheidsexperts haalden uit naar de president, zoals een arts die bijtend opmerkte dat Nawrocki’s zoon straks niet ‘het verschil tussen ovulatie en menstruatie’ weet.
Tot 25 september hadden ouders de mogelijkheid om hun kinderen uit te schrijven van het vak, eind deze maand wordt bekend hoeveel leerlingen er meedoen. Dat wordt nog spannend. Er luisteren weliswaar steeds minder Polen naar de priester, maar ze luisteren misschien wel naar de president. Een lerares ondervond dit al aan den lijve: tegen televisiezender TVN vertelde ze hoe een kioskmedewerker, toen hij haar beroep ontdekte, zei dat ze ‘zich moet schamen voor het demoraliseren van onze kinderen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant