Publieke omroep De aankondiging dat de EO, VPRO en Human vanaf 2029 gaan samenwerken, wordt slecht ontvangen op het Mediapark. Veel omroepen vinden dat zij met omroephuis ‘Het Huis van de Verdieping’ vooral hun eigen onafhankelijkheid willen waarborgen.
Zakia Guernina (VPRO), Arjan Lock (EO) en Willemien van Aalst (Human).
Het nieuws dat de omroepen EO, VPRO en Human vanaf 2029 willen gaan samenwerken in een zogeheten omroephuis, heeft op het Mediapark in Hilversum en in politiek Den Haag tot opmerkelijk brede kritiek geleid. De fusieomroepen AVROTROS, BNNVARA, KRO-NCRV en de omroep PowNed brachten een gezamenlijke reactie naar buiten waarin ze stellen dat de stap „het bestel niet beter bestuurbaar” maakt. Ook de NPO kwam met een kritische persverklaring waarin het bestuursorgaan pleit voor „een nog eenvoudigere publieke omroep” die verder gaat dan „de plannen die nu voor liggen”.
De samenwerking tussen de EO, VPRO en Human in het omroephuis ‘Het Huis van de Verdieping’ vloeit voort uit het plan dat toenmalig minister Bruins (Onderwijs, Cultuur en Media, NSC) in april presenteerde voor de hervorming van de publieke omroep. Om het publieke bestel bestuurbaar te houden wilde hij de huidige elf omroepen samenvoegen tot vier à vijf omroephuizen, waarvan de taakomroepen NOS en de NTR er samen één moeten vormen. De samenwerking moet vooral plaatsvinden op het gebied van bestuur, bureaucratie, personeelszaken, en technische ondersteuning van programma’s.
Hoewel het kabinet nadien twee keer is gevallen, zijn de hervormingsplannen niet op de lange baan geschoven. Want de omroepen onderschrijven naar eigen zeggen het doel van de hervormingen en willen niet wachten op een nieuw kabinet. Daarom zijn ze meermaals bijeengekomen om te praten over de invulling van het nieuwe bestel. Maar ze konden het niet eens worden over welke omroepen samen een omroephuis moeten vormen en hoeveel omroephuizen er moeten komen. Door de aankondiging dat de EO, VPRO en Human gaan samenwerken, is dat conflict nu naar buiten gekomen.
De grote fusieomroepen, PowNed en de NPO zijn wel voorstander van een bestel met drie omroephuizen, naast de NOS en de NTR. Hoewel de huidige ledenomroepen in principe blijven bestaan, nemen de omroephuizen in de praktijk hun rol binnen het bestel over. Een voor de hand liggende manier om de omroepen te verdelen is in een conservatief, een progressief, en een confessioneel omroephuis. Maar het probleem is dat de kleinere EO niet wil samengaan met een christelijke fusieomroep uit angst om overschaduwd te worden. Datzelfde geldt voor de VPRO en de grote, linkse fusieomroep BNNVARA.
De samenwerking tussen de EO en de VPRO is dus gebaseerd op de wens om binnen het nieuwe omroepbestel zo onafhankelijk mogelijk te blijven. „Wij werken samen om trouw te blijven aan onze eigen missies”, stellen ze in hun verklaring. „In dit nieuwe huis staan we naast elkaar – onafhankelijk en eigenzinnig.” Bij de vorige grote fusieronde in 2014 zijn de EO en de VPRO ook bewust zelfstandig gebleven. De EO ging weliswaar samen met enkele kleine confessionele omroepen, en de VPRO enkele jaren later met het nieuwe Human, maar daarmee voorkwamen ze een fusie met een grotere omroep. De drie omroepen willen geen verdere uitleg geven over hun samenwerking.
„Alleen met een grote hervorming – en dus zo min mogelijk omroephuizen – is het mogelijk om de publieke omroep toekomstbestendig te maken als een waakhond van de democratie en een verbindende factor in de samenleving”, stellen de fusieomroepen en Powned in hun gezamenlijk verklaring. Daarom willen ze naar een omroepbestel met drie ledengebonden omroephuizen en één omroephuis van de NOS en NTR. „Minder bestuurders zorgt voor snellere besluitvorming en geeft de omroepen meer stabiliteit waardoor er meer sociale zekerheid en veiligheid voor medewerkers ontstaat.”
Dominique Weesie van PowNed noemt ‘Het Huis van de Verdieping’ „een schijnhuwelijk” tussen kleine, inefficiënte omroepen. Want de inhoudelijke verschillen zijn zo groot dat van samenwerking in de praktijk weinig terecht zou komen. Met hun nieuwe omroephuis sturen de EO, VPRO en Human aan op een bestel met vijf omroephuizen. „Maar alleen met drie zet je een stap naar een toekomstbestendig bestel dat klaar is voor de 170 miljoen euro aan bezuinigingen in 2027 en de strijd met de grote streamingsdiensten”, meent Weesie. „De vraag is dus: houden we het bestel ingewikkeld of kiezen we eindelijk voor iets dat werkt?”
Jan Slagter van Omroep Max is een van de weinige omroepdirecteuren die de samenwerking tussen de EO, VPRO en Human wél toejuicht. Maar hij is dan ook geen voorstander van een bestel met slechts vier omroephuizen. Max is de grootste en efficiëntste omroep van Hilversum, die Slagter in het nieuwe bestel zo veel mogelijk overeind wil houden. „Eerlijk gezegd wil ik ook niet samengaan met een fusieomroep”, zegt Slagter. „Want dan word je opgeslokt. Je wil binnen een omroephuis gezamenlijk optrekken en alles samen delen, zonder je identiteit op te geven. Onze samenwerking met WNL is prima.”
Veel omroepen en politieke partijen vinden dat de EO, de VPRO en Human met hun samenwerking voor de troepen uit lopen. Want de oud-omroepbestuurder Meindert Landsmeer, die door Bruins is benoemd tot procesregisseur bij de hervormingen, heeft net een voortgangsbrief naar de verantwoordelijk minister gestuurd. Die deelt de minister waarschijnlijk eind deze week met de Tweede Kamer. Wat er in die brief staat, wil Landsmeer niet verklappen. Volgens betrokkenen had hij aanvankelijk een maximaal aantal omroepenhuizen genoemd, maar is hij daar later daarop teruggekomen omdat de omroepen het niet eens waren.
In Den Haag zijn de meningen de omroephuizen verdeeld. GroenLinks-PvdA houdt zich op de vlakte. De fusiepartij vindt dat de omroepen eerst zelf aan zet zijn, niet de politiek. De VVD is kritischer. Mediawoordvoerder Claire Martens-America betreurt het „gebrek aan regie” van Bruins, die het maximaal aantal omroephuizen in het midden liet. „Het is een half jaar geleden dat hij zijn hervormingsplan presenteerde, en we zitten nog steeds naar Hilversumse spelletjes te kijken”, zegt Martens-America. „Dat vind ik enorm frustreren. Het lijkt toch weer op de politiek aan te komen om een einde te maken aan deze mislukte exercitie.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC