Jeugd Geweld tussen jongeren lijkt de laatste tijd overal op te duiken – van steekpartijen tot vergaande bedreigingen. Toch geven die gebeurtenissen volgens criminoloog Henk Ferwerda een vertekend beeld: de jeugdcriminaliteit in Nederland neemt al decennia af.
Gaat het de verkeerde kant op met de Nederlandse jeugd? Die indruk ontstaat al gauw na het nieuws van afgelopen weken. In Zwijndrecht werden tien jongeren tussen de veertien en negentien jaar opgepakt vanwege een reeks geweldsincidenten en bedreigingen, sommige vanwege een steekpartij. In Beverwijk en Heemskerk bleven middelbare scholen vorige maand dicht vanwege geweldsdreiging. Ook werd in Heemskerk een groep jongeren mishandeld door andere jongeren.
En ook in Capelle aan den IJssel ging het mis: twee vijftienjarigen werden aangehouden op verdenking van het beroven van een vijftienjarige jongen van zijn fatbike. Een derde vijftienjarige verdachte werd door de politie doodgeschoten, nadat die hem met een wapen had gezien. Dinsdag maakte de politie bekend dat een vierde verdachte in deze zaak is gehoord: een elfjarige jongen.
„De gebeurtenissen samen wekken inderdaad de indruk dat het helemaal niet goed gaat met Nederlandse jongeren”, zegt criminoloog Henk Ferwerda aan de telefoon. „Maar dan kijk je naar incidenten, niet naar het patroon.” En het patroon, zegt Ferwerda, laat zien dat sinds de eeuwwisseling steeds minder criminaliteit voorkomt onder jongeren. „In heel West-Europa is de jeugdcriminaliteit gigantisch gedaald.” In 2013 waren van de duizend minderjarige Nederlanders twintig „geregistreerd als verdachte”. En tien jaar later veertien.
Die daling is te danken aan een kluwen van factoren, meent Ferwerda. Hij kan het weten, want hij onderzoekt hoe criminaliteit geremd kan worden: Ferwerda is criminoloog en adviseert onder meer gemeenten, politie en jeugdzorginstellingen. Over criminaliteit, het veiligheidsbeleid en de strafrechtsketen.
Een van de oorzaken is dat een groot deel van de Nederlandse jeugd het nog altijd steeds luxer krijgt. „Ik zie zeventienjarigen met cocktails op een terras en dan denk ik: die hebben het niet slecht”, zegt Ferwerda. Criminaliteit komt vaker voor bij kwetsbare groepen, bijvoorbeeld jongeren die zich in een minder gunstige economische situatie bevinden.
Wat volgens Ferwerda ook bijdraagt aan de afname van jeugdcriminaliteit, is dat de aanpak van jonge verdachten en daders afgelopen decennia drastisch veranderde. „In Nederland focussen we meer op de oorzaak van het gedrag, daar zijn we oplossingen voor gaan zoeken.”
Dat betaalt zich uit, zegt Ferwerda. Jeugdinstanties beschouwen strafbare feiten gepleegd door jongeren in toenemende mate als signalen dat het slecht met ze gaat, dat ze hulp nodig hebben. „Wat kunnen we doen? Als een dertienjarige een strafbaar feit pleegt, kijken we naar diens omgeving, die is het grootste risico voor crimineel gedrag. Hoe gaat het in het gezin? Hoe doet hij het op school? Speelt een persoonlijkheidsstoornis?” Er is zo meer ruimte voor empathie gekomen, zegt Ferwerda over deze „persoonsgebonden aanpak”.
Hoewel onder jongeren niet méér criminaliteit voorkomt, is de manier waarop misdrijven tot stand komen, wel veranderd: „In bijna alle recente incidenten speelt een online component”, vertelt Ferwerda. En online hebben wijkagenten of andere professionals weinig grip op de jongeren. „Stel”, begint Ferwerda, „twee meisjes maken ruzie om een jongen. Ze gaan elkaar op TikTok pesten, het escaleert. Vervolgens zegt een van die meiden tegen een vriend: je moet dat meisje maar even de wacht aanzeggen. En die gaat naar dat meisje toe, soms in een hele andere gemeente, wat leidt tot een enorm incident, want die jongen steekt haar neer.” Zo’n gebeurtenis „suddert misschien al maanden” zonder dat iemand daar weet van had.
Dus pleit Ferwerda voor online aanwezigheid én het weerbaarder maken van jongeren: „Veel professionals zijn niet jong. Maar ze moeten de platforms kennen, de taal leren. En we moeten mensen weerbaar maken, jongeren bijvoorbeeld leren dat aan een mobieltje risico’s kleven. Desinformatie moeten ze ook leren herkennen. Maak ze weerbaar met behulp van het onderwijs.”
Sociale media kunnen op meerdere manieren als vliegwiel werken, zegt Ferwerda. Als online wordt gedreigd, kan dat in de fysieke wereld een gevaarlijk effect hebben. „Jongerengroepen lijken zich vanwege die online dreiging eerder te bewapenen. Ze willen zich veilig voelen en denken: die andere partij heeft waarschijnlijk ook een wapen. Dat is een vals gevoel van veiligheid. Want als je een wapen hebt, is de kans veel groter dat je het ook gebruikt.” En dan ontstaat dus eerder een gevaarlijke situatie.
En dan heb je nog „de jongeren die alles doen voor de likes”. Van het geweld in Beverwijk circuleerden video’s die de daders zelf hadden gefilmd. „Je ziet dat ze zichzelf op een podium willen plaatsen, zodat anderen denken: die gasten hebben lef.”
Tussen jongerengroepen lijken door de online dynamiek nieuwe mores te ontstaan, zegt Ferwerda. „Het is een uitdaging om daar zicht op te krijgen en invloed op uit te oefenen.” Niet geheel toevallig zit Ferwerda tijdens het telefoongesprek in de auto, onderweg naar een presentatie van een nieuw rapport over de persoonsgerichte aanpak en speciale aandacht voor geweld dat online begint.
Om meer grip te krijgen op online misstanden werd in Arnhem bijvoorbeeld een Youth Cyber Team opgericht in wijken waarin jongeren vaak verleid worden tot cybercriminaliteit. Ze worden zo „geronseld als geldezels”. Het Youth Cyber Team bestaat uit jongeren uit de wijk zelf, die les krijgen van jongerenwerkers en gaan dan op school vertellen over wat iemand online allemaal kan overkomen. „Ze geven les aan buurtkinderen, neefjes, nichtjes en andere bekenden. Die nemen zo iemand veel serieuzer dan oude professionals.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste ideeën over de planetaire verschuivingen in AI, ecologie en geopolitiek
Source: NRC