Trumps vredesplan voor Gaza draait om een onmiddellijk staakt-het-vuren en een internationale rol in bestuur en veiligheid. Maar achter die hoofdlijnen schuilen omstreden of onduidelijke passages. De zes belangrijkste punten op een rij, die bepalend zijn voor de haalbaarheid van het plan.
zijn nieuwsverslaggevers van de Volkskrant.
Niemand zal gedwongen worden Gaza te verlaten, zo staat onomwonden in Trumps 20-puntenplan. Integendeel, Gazanen zullen worden ‘aangemoedigd’ om te blijven om mee te helpen aan de wederopbouw van het gebied.
Dat staat in schril contrast met het Rivièra-plan dat Trump eerder dit jaar nog uit de doeken deed. Om Gaza te transformeren tot een luxe-resort zouden de ruim twee miljoen inwoners van het gebied juist moeten vertrekken naar omliggende landen. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu maakte de uitvoering daarvan zelfs een voorwaarde voor het beëindigen van de oorlog.
De vraag is of Netanyahu’s meest extremistische coalitiegenoten, Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich, zullen instemmen met het recht voor Gazanen om te blijven. Zij hebben hun zinnen juist gezet op het koloniseren van het gebied. Bovendien bestaat er nog onduidelijkheid over wie deel moet uitmaken van de ‘groep experts’ die Gaza moeten omtoveren tot ‘een bloeiende metropool’.
Zonder zich expliciet tegen het plan te keren, spreekt Smotrich in zijn eerste reactie over een ‘diplomatiek fiasco’ en ‘politieke illusies’. Hij zegt niets te zien in het overlaten van ‘onze veiligheid aan vreemden’ en voorspelt hij dat het plan zal ‘eindigen in tranen’.
Ook plannen voor het annexeren van Gaza, waar in Israëlische extreemrechtse kringen openlijk over wordt gedroomd, kunnen de ijskast in: ‘Israël zal Gaza niet bezetten of annexeren.’
Trump had afgelopen week al duidelijk gemaakt onder geen beding toe te staan dat Israël de bezette Westelijke Jordaanoever zou annexeren, hoewel dat niet expliciet genoemd wordt in het 20-puntenplan. Landen als de Verenigde Arabische Emiraten hebben annexatie een ‘rode lijn’ genoemd en ook westerse bondgenoten van Israël hebben zich ertegen uitgesproken.
Met name de verregaande kolonisatie op de Westelijke Jordaanoever staat een aangesloten Palestijnse staat in toenemende mate in de weg. Over de nederzettingen, die illegaal zijn volgens het internationaal recht, en de grofweg 700 duizend Israëlische kolonisten die er wonen, is niets terug te vinden in het plan.
In het plan komt de mogelijkheid van een onafhankelijke Palestijnse staat helemaal aan het eind aan bod. Er wordt gesproken over het scheppen van ‘voorwaarden’ die ‘uiteindelijk’ kunnen leiden tot een ‘geloofwaardig pad’ richting Palestijnse zelfbeschikking. Een pad naar een Palestijnse staat is altijd een harde voorwaarde geweest voor Arabische landen.
Zelfs dat pad zou echter alleen mogelijk zijn als de Palestijnse Autoriteit, het internationaal erkende Palestijnse gezag, ‘trouw’ een hervormingsprogramma uitvoert en de wederopbouw van Gaza op gang komt.
Concrete toezeggingen ontbreken: er is geen plan voor een politiek traject en geen tijdspad. Er wordt bovendien geen duidelijkheid gegeven over de grenzen of de status van Oost-Jeruzalem, de beoogde hoofdstad van een Palestijnse staat.
Volgens Netanyahu heeft Israël ‘absoluut niet’ niet ingestemd met de uiteindelijke oprichting van een Palestijnse staat. De premier heeft zich bovendien meermaals uitgesproken tegen bestuur door de Palestijnse Autoriteit en heeft gezworen dat een Palestijnse staat er nooit zal komen. De tekst zou hem genoeg ruimte verschaffen om plannen daarvoor af te blijven wijzen.
Het plan erkent dus wel de aspiratie voor een Palestijnse staat, maar laat het bij een vage mogelijkheid op termijn, afhankelijk van hervormingen en ‘deradicalisering’, in de praktijk vooral gericht op het ontwapenen van Hamas.
Het plan bevat geen vast tijdspad voor Israëls terugtrekking. Wel is afgesproken dat het Israëlische leger zich in eerste instantie terugtrekt tot een afgesproken lijn binnen Gaza om een gijzelaarsruil mogelijk te maken. De gevechtshandelingen worden dan bevroren. Een volledige, gefaseerde terugtrekking volgt pas zodra aan bepaalde voorwaarden is voldaan.
Wat die voorwaarden zijn, is nog niet bekend. In het plan wordt vaag gesproken over ‘standaarden, mijlpalen en tijdschema’s’ waar overeenstemming over bereikt moet worden tussen het Israëlische leger, een internationale stabilisatiemacht en de betrokken landen.
Intussen blijft er een bufferzone bestaan, totdat Gaza volgens Israël en zijn bondgenoten voldoende bestand is tegen een ‘heropleving van terreur’. Of Hamas hiermee instemt is onzeker: een volledige terugtrekking uit Gaza is altijd een voorwaarde geweest van Hamas.
De veiligheid in ‘Nieuw Gaza’ moet worden toevertrouwd aan de zogeheten International Stabilization Force (ISF), een internationale vredesmacht die de VS samen met Arabische landen en andere internationale bondgenoten wil opzetten. Deze macht moet snel operationeel worden, zodat Palestijnse politiediensten kunnen worden getraind en ondersteund. Ook krijgt zij de taak om samen met Egypte en Israël de grenzen te bewaken.
Maar ook op dit punt ontbreken essentiële details. Indonesië, dat het plan verwelkomd heeft, heeft vorige week al wel gezegd bereid te zijn 20 duizend militairen voor een vredesmacht te leveren. Het plan zegt echter niets over welke andere landen troepen zullen leveren, hoe de commandostructuur eruitziet, in welke situaties militairen geweld mogen gebruiken, hoe lang de missie duurt of op welke juridische basis (bijvoorbeeld een VN-mandaat) ze is gestoeld. Evenmin is duidelijk hoe de ISF zich verhoudt tot de nieuw aangekondigde civiele vredesraad, die het bestuur en de wederopbouw in Gaza moet coördineren.
Het is vooralsnog wachten op het antwoord van Hamas op het plan. Maar ook als de militante beweging weigert te tekenen bij het kruisje, zou het plan grotendeels moeten worden uitgevoerd. In de delen van Gaza die het Israëlische leger heeft veroverd op Hamas moet de internationale stabilisatiemacht het dan voor het zeggen krijgen. Zeker als Hamas weigert de wapens neer te leggen, bestaat er voor deelnemers aan de troepenmacht het risico op een voortdurend gewapend conflict.
Ook het leveren van minimaal 600 vrachtwagens met humanitaire hulp per dag, door de VN en andere internationale organisaties, zal met of zonder steun van Hamas doorgaan. Hoe hulp gebieden moeten bereiken die mogelijk onder controle blijven van Hamas, is niet bekend.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant