is columnist voor de Volkskrant.
De weg naar Farmsum bij Delfzijl voert door een landschap vol littekens van de gaswinning. Borden onderweg reppen van ‘sloop en nieuwbouw’ en ‘dorpsversterking’. Ook een landgoed wordt versterkt. Voor bewoners die hun huis uit moeten, zijn er karamelkleurige noodwoningen.
Achter de zeedijk bij Farmsum liggen witte opslagtanks en een non-descript gebouw. Dit is het ‘tankenpark’ van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM. Vanaf Farmsum lopen leidingen naar het vlakbij gelegen wierdedorp Borgsweer, ‘het doucheputje van Borgsweer’, zoals het Openbaar Ministerie stelt.
Bij gaswinning komt kwikhoudend afvalwater vrij. De NAM verzamelt dat in Farmsum en pompt het in Borgsweer naar drie kilometer diepte. Volgens het OM gebeurde dat jarenlang zonder de juiste papieren, tientallen scheepsladingen en honderden vrachtwagens vol, regelmatig bijgemengd met andere verboden smurrie.
Motief van de NAM (een joint venture van Shell en ExxonMobil, nettowinst vorig jaar: 1,28 miljard euro) om te werken zonder deugdelijke vergunning: geld.
De strafzaak speelt zich af tegen het decor van een reeks andere juridische conflicten tussen de NAM en de staat. De NAM had langer willen doorgaan met gaswinning in Groningen en weigert bovendien om alle schade te vergoeden, want het gasbedrijf vindt het overdreven om elke scheur in een Groningse gevel af te doen als bevingsschade.
In 2022 vreesde de toenmalige NAM-directeur dat niet alleen het bedrijf NAM, maar mogelijk ook hijzelf persoonlijk vervolgd zou worden voor de lozingen bij Borgsweer (uiteindelijk gebeurde dit niet). Hij belde Shelldirecteur Marjan van Loon, met het voorstel om toenmalig premier Mark Rutte te benaderen.
De NAM-baas wilde de ‘Rutte-weg’ bewandelen, voordat hij als repercussie gasvelden zou sluiten tegen de zin van de overheid. Van Loon had ‘achter de schermen’ al verhaal gedaan, ze zei toe dat ze ‘druk’ zou ‘opvoeren’ bij ‘de PM’. Maar Den Haag gaf geen gehoor.
In de Zwolse rechtbank luister ik naar het pleidooi van de NAM. Het biedt een kijkje in de ziel van het wankelende gasbedrijf. Dat vergunningen voor lozingen in Borgsweer niet deugden, wordt nauwelijks betwist. Maar volgens de NAM geeft dat niet. Want kwikhoudend afvalwater is nergens zo goed af als drie kilometer onder de Groningse bodem.
De NAM vraagt ‘waarom we de discussie hebben die we hebben’, en waarom het OM het gasbedrijf op zo’n ‘indringende en ondeskundige wijze’ aanspreekt. Het ging immers om ‘maatschappelijk uiterst relevante gaswinning’. Door het afvalwater dat daarbij vrijkwam de diepte in te pompen, deed de NAM wat goed is voor het milieu.
Als ik de NAM goed begrijp, bevindt zich op drie kilometer onder Groningen een onderaardse kluis, een soort hermetisch afgesloten Midden-aarde, waar je zonder nare gevolgen van alles kunt dumpen. Daarom is het ‘niet onlogisch’ en zelfs ‘milieuhygiënisch’ om aan het afvalwater soms ‘een paar stoffen toe te voegen’. Want ‘het kan dan in één keer door naar Borgsweer’.
Als je het niet zou wegpompen in deze Groningse wonderput, ‘de beste verwerking voor deze afvalstromen’, dan zou je alleen maar ‘ons milieu en biosfeer ermee belasten’. Nee, dan kun je het maar beter wegpompen in de diepte. Borgsweer ligt vlak bij de Waddenzee.
Geen enkel verhaal is eendimensionaal. Dat geldt ook voor het doucheputje van de NAM. Staatstoezicht op de Mijnen, dat onderzoek deed naar lozingen bij Borgsweer, ziet geen aanwijzingen voor onveilige situaties bij de lozingen. Het OM beperkt zich tot een beoordeling van het juridische papierwerk.
Bij de NAM begrijpen ze er niets van. Als het OM even achter de schermen had overlegd, zoals het gasbedrijf graag doet, dan had ‘de terechtzitting voorkomen kunnen worden’.
De NAM-directeur die contact zocht met Rutte? Die werkt nu bij Shell. Bij het gasbedrijf zien ze achteraf geen maatschappelijk toondove leidinggevende, nee, ze horen ‘verbazing’ en ‘een oprechte zoektocht naar oplossingen’.
a.vanes@volkskrant.nl
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant