In een gezamenlijke verklaring hebben acht Arabische en islamitische landen hun steun uitgesproken voor het vredesplan voor Gaza dat de Amerikaanse president Trump maandag presenteerde. Dat geeft het plan brede internationale rugdekking. Ook Europese leiders hebben zich erachter geschaard.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De ministers van Buitenlandse Zaken van Saoedi-Arabië, Jordanië, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Qatar, Egypte, Turkije, Pakistan en Indonesië prijzen Trumps ‘leiderschap en oprechte inspanningen’ en stellen vertrouwen in zijn vermogen ‘een pad naar vrede te vinden’. Hun gezamenlijke verklaring werd gepubliceerd via het Saoedische persbureau SPA.
Een dergelijke verklaring is zeldzaam, niet in de laatste plaats vanwege onderlinge rivaliteit tussen landen als Qatar en de VAE, of Turkije en Egypte. In hun verklaring haken de ministers nadrukkelijk in op Trumps aankondiging dat annexatie van de Westelijke Jordaanoever is uitgesloten. Dat punt is voor Arabische landen, ook voor een Israëlische bondgenoot als de VAE, essentieel: annexatie geldt al jaren als een rode lijn omdat het een tweestatenoplossing onmogelijk maakt.
De landen verbinden hun steun wel aan duidelijke voorwaarden, die deels in Trumps plan zijn opgenomen: geen gedwongen verplaatsing van Palestijnen, onbelemmerde humanitaire hulp, een volledige Israëlische terugtrekking en een ‘rechtvaardige vrede op basis van een tweestatenoplossing’. Vooral dat laatste punt is in het plan niet prominent aanwezig. Dat spreekt van ‘voorwaarden die er uiteindelijk kunnen zijn voor een geloofwaardig pad naar Palestijnse zelfbeschikking en een staat’.
Het vredesplan dat Trump maandag in het Witte Huis, in aanwezigheid van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu presenteerde, voorziet in een onmiddellijke wapenstilstand en de vrijlating van alle Israëlische gijzelaars binnen 72 uur. In ruil daarvoor zou Israël bijna tweeduizend Palestijnse gevangenen laten gaan en de humanitaire hulp aan Gaza volledig herstellen. Hamas moet daarbij de wapens neerleggen en zijn bestuursrol in de Gazastrook opgeven.
Het bestuur zou tijdelijk worden overgenomen door een technocratisch Palestijns comité, onder toezicht van een internationale vredesraad waarin onder meer Trump en de Britse oud-premier Tony Blair zitting hebben. Op langere termijn is het de bedoeling dat de Palestijnse Autoriteit de macht overneemt, maar pas na ingrijpende hervormingen.
Israëlische troepen zouden zich stap voor stap terugtrekken, waarbij een beperkte bufferzone voor onbepaalde tijd blijft bestaan. Dat Israël zich niet volledig terugtrekt, is voor Hamas eerder een breekpunt geweest.
Ook vanuit Europa kwamen steunbetuigingen voor Trumps vredesplan. De Franse president Emmanuel Macron verklaarde dat ‘Frankrijk klaarstaat om te helpen’ en dat Hamas ‘geen andere keuze heeft dan dit plan te volgen’. De Italiaanse premier Giorgia Meloni sprak van ‘een mogelijk keerpunt’.
De Britse premier Keir Starmer legde de bal nadrukkelijk bij Hamas: ‘Hamas moet instemmen met het plan en de ellende beëindigen door hun wapens neer te leggen en alle gijzelaars te laten gaan’, zei hij, verwijzend naar de ongeveer vijftig gijzelaars die Hamas nog altijd vasthoudt, en van wie er volgens Israël nog zo’n twintig in leven zijn.
In Washington onderstreepten voormalige Amerikaanse diplomaten het belang van brede internationale steun. Brett McGurk, voormalig lid van de nationale veiligheidsraad, stelde dat ‘alle internationale druk nu volledig op Hamas moet komen te liggen’. Oud-ambassadeur Dan Shapiro noemde het voorstel ‘geloofwaardig’.
Hamas heeft bevestigd het plan via bemiddelaars Egypte en Qatar te hebben ontvangen en zegt het voorstel te bestuderen. Van een officiële instemming of afwijzing is nog geen sprake. Daarvoor moeten zowel de militaire leiding in Gaza als de politieke top in ballingschap overeenstemming bereiken. Of dat lukt, is hoogst onzeker.
Ismail Al-Thawabta, directeur van het Hamas-mediabureau in Gaza, noemde Trumps voorstel op Facebook ‘een poging om een nieuwe voogdij op te leggen die de Israëlische bezetting legitimeert en de Palestijnen hun nationale, politieke en mensenrechten ontneemt’.
De Palestijnse Islamitische Jihad (PIJ), een militante bewegingen met nauwe banden met Hamas die ook een deel van de Israëlische gijzelaars vasthoudt, noemt het plan ‘een recept om de regio op te blazen’.
Zonder instemming van Hamas lijkt het plan nauwelijks uitvoerbaar, al staat in het plan dat het ook al in werking kan treden in delen van Gaza die niet meer onder controle van Hamas staan. Analisten achten de kans dat Hamas volledig ontwapent gering zolang er geen harde toezeggingen zijn over de vorming van een Palestijnse staat.
In Israël werd het plan verwelkomd door president Isaac Herzog en de belangenvereniging van de gijzelaarsfamilies. Binnen de regering heerst echter verdeeldheid. Netanyahu’s extreemrechtse coalitiepartners, onder wie ministers Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich, lieten eerder al blijken weinig te voelen voor concessies aan Hamas.
Smotrich noemde Trumps plan op X ‘een diplomatiek fiasco’ voor Israël. Volgens hem is het een ‘onverteerbare mengelmoes’ die teruggrijpt op de Oslo-akkoorden van 1993. Die verdragen zetten destijds het Israëlisch-Palestijnse vredesproces in gang, maar zijn inmiddels volledig vastgelopen. Smotrich stelt dat het nieuwe vredesplan de lessen van de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 negeert.
Ondertussen blijft de humanitaire situatie in Gaza uiterst nijpend. Bijna twee jaar oorlog heeft volgens hulporganisaties tienduizenden levens geëist en honderdduizenden Palestijnen op de vlucht gejaagd. Grote delen van de Gazastrook liggen in puin en de bevolking kampt met een tekort aan voedsel, schoon water en medische zorg.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant