In Washington maken de Democraten zich op voor hun eerste keiharde aanval op Donald Trump: als ze willen, kunnen ze vanaf woensdag de federale overheid lamleggen met een shutdown. Maar durven ze dat aan?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Wel of geen shutdown? De Amerikaanse Democraten broeden dezer dagen op de beste uitweg uit een duivels dilemma: geven ze president Donald Trump woensdag de benodigde stemmen in de Senaat om een tijdelijke begroting door het Congres te loodsen? Of sturen ze aan op een shutdown, de sluiting van de federale overheid die woensdag, op 1 oktober, automatisch intreedt als de twee politieke partijen geen overeenstemming bereiken over de overheidsfinanciën?
Met de keuze tussen meebuigen of de boel laten barsten, heeft de Democratische oppositie voor het eerst sinds Trumps aantreden een noemenswaardige klont macht in handen. En daarmee een omvangrijk risico, want beide keuzen kunnen onbedoeld in Trumps voordeel uitpakken en de Democraten nog vleugellammer en machtelozer doen schijnen dan ze in de acht maanden sinds Trumps aantreden al zijn.
Het draait om 7 stemmen in de Senaat: voor de goedkeuring van Trumps tijdelijke begrotingsvoorstel is een meerderheid van 60 stemmen nodig, waarvan de Republikeinen er maar 53 hebben. Chuck Schumer en Hakeem Jeffries, de leiders van de Democratische minderheden in respectievelijk de Senaat en het Huis, maakten begin september al duidelijk dat hun hulp niet gratis is en de prijs hoog – misschien bewust zo hoog dat de kans klein is dat Trump ermee akkoord gaat.
De Democratische fractieleiders willen verlenging van de federale subsidies voor de Affordable Care Act, beter bekend als Obamacare, waarmee arme Amerikanen aanspraak kunnen maken op zorgtoeslag. In hetzelfde straatje eisen ze een streep door de geplande bezuinigingen op Medicaid – de door de overheid bekostigde zorgverzekering voor mensen met lage inkomens en voor gehandicapten, waarvan 70 miljoen Amerikanen gebruikmaken.
‘Ons standpunt is helder’, zei Jeffries afgelopen weekeinde op televisiezender ABC: ‘Schaf de bezuinigingen af, verlaag de kosten, red de gezondheidszorg.’ Daarmee lijkt hij alvast een lijntje uit te gooien voor de tussentijdse verkiezingen in het najaar van 2026 – ook tijdens Trumps eerste termijn in 2018 voerden de Democraten succesvol campagne tegen de dreigende teloorgang van de gezondheidszorg voor minder bedeelden.
In Republikeinse oren klinken deze eisen totaal onrealistisch en zelfs ongepast. ‘Een partijpolitiek boodschappenlijstje’ noemde Huis-voorzitter Mike Johnson die eisen op CNN en voegde eraan toe dat Trump daar nooit mee akkoord zal gaan. Wel nodigde Trump Schumer en Jeffries maandagavond voor een spoedoverleg uit op het Witte Huis – voor het eerst sinds zijn aantreden.
Shutdowns van de Amerikaanse overheid komen de afgelopen dertig jaar steeds vaker voor, een teken dat de politieke opponenten elkaar steeds minder gunnen. Toch probeerden zowel de Democraten als de Republikeinen normaal gesproken een shutdown te voorkomen of anders zo kort mogelijk te houden om te voorkomen dat burgers de dupe zouden worden van gesloten loketten. En om te voorkomen dat ambtenaren moeten werken zonder daarvoor betaald te krijgen.
Zo redeneerde Schumer een half jaar geleden nog toen hij zijn fractie in maart dit jaar ervan overtuigde om voor Trumps vorige tijdelijke begroting te stemmen. Dat kwam de Democratische fractieleider op onbarmhartige kritiek van progressieve partijgenoten te staan: waarom ging de Senaat op zijn rug liggen voor Trump terwijl er oppositie gevoerd moest worden? Bij wijze van verdediging wees Schumer er destijds op dat een shutdown ook de besluiten van het Hooggerechtshof zou vertragen – en destijds hoopten veel Democraten nog dat de zeven opperrechters een stokje zouden steken voor Trumps radicaalste plannen.
Die hoop is inmiddels vervlogen. Het Hooggerechtshof geeft de president in veel van zijn democratisch discutabele voorstellen gelijk. En sowieso kan er vanuit Democratisch oogpunt geen sprake meer zijn van politieke normaliteit in een land waar ambtenaren van de immigratiedienst gemaskerd mensen van de straat plukken en zonder enige vorm van proces uitzetten, waar de gezondheidsminister naar eigen inzicht kan rommelen in het vaccinatieschema voor kinderen, waar de douane zonder enige juridische basis Venezolaanse schepen en hun bemanning laat exploderen en waar de president gefixeerd lijkt op het grenzeloos vergroten van zijn macht.
Daarom gaat het shutdown-dilemma van de Democraten in werkelijkheid niet over de inhoud van de begroting, maar om de vraag of het afdwingen van een shutdown een effectieve manier is om Trump te stoppen. En of het de risico’s waard is, want Trump kondigde vorige week aan een shutdown als excuus te gebruiken om nog eens duizenden ambtenaren te ontslaan.
Maar zelfs als een shutdown Trump uiteindelijk in de kaart blijkt te spelen, is het wel een symbolisch signaal waaraan behoefte bestaat bij de Democratische achterban. Met het forceren van een shutdown zouden de Democraten actief oppositie voeren, en misschien iets minder lamgeslagen en risicomijdend lijken dan ze in de ogen van veel nationale en internationale critici de afgelopen maanden waren.
Een shutdown is voor de Democraten een kans om te laten zien dat ze er nog zijn. Dat lijkt inmiddels ook de lijn van Schumer en Jeffries, die beiden lieten weten weinig van de gesprekken in het Witte Huis te verwachten. ‘We hebben behoefte aan serieuze onderhandelingen’, zei Jeffries zondag tegen NBC. ‘Maar als de president alleen maar gaat schreeuwen en al zijn grieven opsomt, krijgen we niets voor elkaar.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant