Vredesplan Gaza Een vredesplan, gepresenteerd door Trump, moet een staakt-het-vuren in Gaza opleveren. Alleen moet Hamas er wel eerst mee instemmen, net als Netanyahu’s extreemrechtse bondgenoten in Israël.
Netanyahu en Trump op maandag in het Witte Huis.
Te oordelen naar de woorden van de leiders van de Verenigde Staten en Israël is “eeuwigdurende vrede” in het Midden-Oosten aanstaande. Op een persconferentie in Washington, waar premier Benjamin Netanyahu voor de vierde keer dit jaar op bezoek was bij Donald Trump, presenteerde de Amerikaanse president een twintigpuntenplan dat om te beginnen een staakt-het-vuren in Gaza zou moeten opleveren en daarna vrede in de hele regio. Trump sprak van ,,mogelijk een van de belangrijkste dagen in de geschiedenis van de beschaving”.
De winst voor Trump is dat Netanyahu met zijn plan instemde. ,,Hiermee bereiken we onze oorlogsdoelen”, aldus de Israëlische premier. Ook lijkt Trump op eerste gezicht zich van steun te hebben verzekerd van een groot deel van de Arabische en islamitische wereld.
Dat neemt niet weg dat er nog flink wat hobbels te nemen zijn. Ten eerste moet Hamas nog akkoord gaan met eisen die de militante groep eerder faliekant afwees. En ten tweede moet Netanyahu het plan nog zien te verkopen aan zijn extreem-rechtse coalitiepartners.
Hamas moet uiterlijk donderdagavond alle resterende twintig gijzelaars vrijlaten. Als de groep dat niet doet, krijgt Netanyahu de volledige steun van Trump om de vijand in Gaza te vernietigen. De ‘eeuwigdurende vrede’ moet dus tot stand komen onder dreiging van massaal geweld, bovenop de Israëlische vernietigingscampagne die al bijna twee jaar duurt en die al aan zeker 68.000 Palestijnen het leven heeft gekost.
Ook moet Hamas zijn wapens neerleggen. Een veeg voorteken is dat de groep de afgelopen twee jaar weigerde om haar wapenarsenaal te ontmantelen voordat er een volwaardige Palestijnse staat is opgericht. In het Amerikaanse plan is de volgorde precies omgekeerd.
Netanyahu suggereerde dat Israël nog meer geweld zou gebruiken om Hamas te ontwapenen als de militante groepering niet zou instemmen met het plan van de president. “Dit kan op de gemakkelijke manier of op de moeilijke manier worden gedaan”, aldus de Israëlische premier.
Hamas-leden “die zich inzetten voor vreedzame co-existentie” en hun wapens inleveren, zouden amnestie krijgen. Ook mogen Hamas-strijders Gaza verlaten zonder dat ze tegengehouden worden. Gazanen worden “aangemoedigd” om te blijven en hoeven niet zoals bij eerdere plannen de strook te verlaten. Van Israël wordt verwacht dat het 250 levenslang veroordeelden en 1.700 Palestijnen uit Gaza vrijlaat die sinds 7 oktober 2023 werden opgepakt.
Ook zal Israël zich terugtrekken uit Gaza, al laat het plan voor onbepaalde tijd Israëlische aanwezigheid in bufferzones toe. Eerdere versies van het plan – waarvan flarden afgelopen dagen in internationale media verschenen – leken veel stelliger opdracht te geven tot terugtrekking van het Israëlische leger uit Gaza.
Maar het uiteindelijke plan spreekt van blijvende aanwezigheid van Israëlische militairen in delen van Gaza “totdat Gaza voldoende is beveiligd tegen een eventuele opkomende terreurdreiging” – een kwalificatie die veel ruimte voor interpretatie openlaat.
Hamas zei maandagavond na de persconferentie van Trump en Netanyahu tegen Al Jazeera dat het het nieuwe plan nog niet onder ogen heeft gekregen. Volgens persbureau Reuters heeft Qatar het plan met Hamas gedeeld.
Op voorhand lijkt het dan ook niet waarschijnlijk dat de groep zal instemmen met de eisen van de Amerikaanse president. Wel neemt de druk toe. Zo heeft de Franse president Emmanuel Macron, die afgelopen week namens zijn land Palestina erkende, gezegd dat Hamas geen keus heeft dan ,,onmiddellijk alle gijzelaars vrij te laten en dit plan te volgen”.
Ook thuis heeft Netanyahu wat uit te leggen. De extreem-rechtse minister Bezalel Smotrich (Financiën) liet eerder op de dag via een bericht op sociale media weten dat hij de Israëlische premier voorafgaand aan de ontmoeting een aantal “rode lijnen” had meegegeven.
Zijn eisen staan haaks op meerdere van de punten uit het nieuwe plan. Zo zegt Smotrich dat zijn partij niet zal instemmen met een plan waarin ook maar enige rol is weggelegd voor de Palestijnse Autoriteit of dat zelfs maar “hint” op een toekomstige Palestijnse staat.
Het lijkt erop dat Trump deze oppositie heeft willen wegnemen met vaagheid. De precieze rol van Palestijnse Autoriteit (PA) – die door een groot deel van de wereld wordt gezien als de legitieme vertegenwoordiger van het Palestijnse volk – als een toekomstige bestuurder van Gaza wordt niet in detail besproken. Wél wordt gesteld dat de PA zich moet hervormen.
Terwijl een tiental westerse landen vorige week de staat Palestina erkende, gaat dit nieuwe plan niet veel verder dan te stellen dat in de toekomst “wellicht” de juiste voorwaarden zullen zijn geschapen voor een geloofwaardig pad naar zo’n Palestijnse staat.
Toch is zelfs die laatste concrete toezegging al meer dan extreem-rechtse politici in Israël acceptabel vinden. Sommigen aan de Israëlische rechterzijde, onder wie een lid van de regeringscoalitie van Netanyahu, noemden het plan direct na de presentatie al een “totale mislukking”.
Mochten Smotrich en een andere extreem-rechtse minister, Itamar Ben-Gvir, uit de coalitie stappen uit onvrede met het plan, dan verliest Netanyahu zijn meerderheid in de Knesset. Vanuit de oppositie hebben Yair Lapid en Benny Gantz zich eerder in de oorlog gemeld als mogelijke vervangers in de regering, zodat Netanyahu een meerderheid zou behouden.
Trumps plan bevestigt eerdere berichten dat Gaza tijdelijk zal worden bestuurd door een internationale overgangsautoriteit. Nieuw was dat Trump zelf dit zogenaamde “Bestuur van Vrede” zal voorzitten. Niet omdat de Amerikaanse president het zo graag wilde, maar omdat alle andere betrokken leiders hem naar eigen zeggen hadden gevraagd. Ook bevestigde Trump dat de voormalig Britse premier Tony Blair plaats wil nemen in het tijdelijke bestuur.
Tevens moet een “Internationale Stabiliserings-troepenmacht” – opgericht in samenwerking met Arabische en internationale partners – de veiligheid in Gaza beschermen. Deze troepenmacht moet ook Palestijnse politieagenten trainen die uiteindelijk de taak van de buitenlandse militairen moeten overnemen.
Wat als Hamas inderdaad niet akkoord gaat met het plan? In dat geval moet het Israëlische leger de gebieden in Gaza die „terreurvrij” zijn alvast overhandigen aan de internationale troepenmacht. Het Israëlische leger controleert op dit moment meer dan driekwart van de kuststrook.
Hierbij is het zeer de vraag hoeveel landen bereid zijn hun militairen naar Gaza te sturen als Hamas de wapens niet heeft neergelegd en de vernietigde Israëlische oorlogsmachine elders in de strook voortdendert.
Veelzeggend was het gezamenlijk statement dat Saoedi-Arabië, Jordanië, Indonesië en een reeks andere Arabische en islamitische landen na de persconferentie de wereld in stuurden. Daarin prezen de landen de “oprechte inspanningen” van Trump om een einde te maken aan de oorlog.
Tegelijkertijd merkten ze fijntjes op te willen helpen bij het verder uitwerken van het plan. Zodat het straks écht een volledig Israëlisch militair terugtrekken behelst – net zoals de vestiging van een volwaardige Palestijnse staat.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC