Verduurzaming De afspraken tussen Tata Steel en de regering betekenen nog niet definitief dat de fabriek het geld ook krijgt. Toch markeert de overeenkomst een belangrijke tussenstap in een moeizaam overleg dat zich al jarenlang voortsleept.
Tata Steel IJmuiden.
De Nederlandse staat trekt maximaal twee miljard euro uit voor de vergroening van staalfabriek Tata Steel de komende jaren. Dat blijkt uit een conceptovereenkomst die fabriek en regering maandag naar buiten hebben gebracht, na jaren van geheim overleg.
Tata Steel, nu verantwoordelijk voor 7 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot, heeft verduurzamingsplannen om de uitstoot met meer dan 5 megaton CO2 te kunnen verlagen in 2030, iets minder dan een halvering van het huidige niveau van 12 megaton. Ook moet Tata Steel zich inspannen om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen. De fabriek ligt al jarenlang onder vuur vanwege de schadelijke impact op de omgeving.
De plannen waar nu een afspraak over is gemaakt, betreffen slechts het sluiten van één van de twee vervuilende hoogovens op het terrein. De andere zal pas ver in het volgende decennium sluiten. Het is goed mogelijk dat de staat en de fabriek daarvoor tegen die tijd opnieuw een heel onderhandelingsproces in moeten. „Er ligt nog veel werk voor ons”, zei directeur van Tata Steel Hans van den Berg maandag.
De deal die er nu is, betekent niet dat het geld zomaar wordt overgemaakt. Het sluiten van de staatssteundeal kent drie stappen, pas bij de laatste is deze definitief. De afspraak die nu is gesloten, betreft de tweede stap. Burgers en een speciale adviescommissie kunnen nu commentaar geven, en fabriek en staat gaan details verder uitwerken. Dan volgt mogelijk een definitieve deal.
De overeenkomst die nu voorligt markeert desalniettemin een belangrijke tussenstap in een controversieel en moeizaam overleg dat zich al jarenlang voortsleept. Tussen Tata Steel en de staat bestonden grote vertrouwensproblemen en veel discussie over wat van elkaar verwacht werd, onthulde NRC eerder dit jaar. Ondertussen was er in de maatschappij voortdurend debat over de vraag of een grote vervuilende fabriek als Tata Steel (circa achtduizend werknemers) überhaupt miljarden staatssteun verdient.
De totale verwachte kosten van de investering zijn tussen de 4 en 6,5 miljard euro, waarvan Tata dus naar verwachting 2 à 4,5 miljard euro zal bijdragen, bovenop de 2 miljard van de staat. Met het totale bedrag wil de fabriek een compleet nieuw productieproces opbouwen, waarbij staal wordt gemaakt op basis van aardgas in plaats van steenkool. Het doel is nog steeds een grote reductie van de uitstoot van broeikassen voor 2030, maar die planning is na jaren van vertraging inmiddels behoorlijk krap.
Tata Steel-topman T.V. Narendran bevestigde dit maandag ook na vragen van NRC. Volgens hem is 2030 de „intentie” die de fabriek heeft. Oorspronkelijk was het halen van dit doel een harde eis voor staatssteun.
Groene waterstof, ooit een belangrijk onderdeel van de plannen, is naar de achtergrond verdwenen. Dit is nog duur en lijkt nu vervangen te worden door biomethaan – ‘groen’ gas dat bijvoorbeeld uit mest of groen afval te maken is. Opvallend is dat in de plannen ook weer het afvangen en opslaan van CO2 genoemd wordt. Die aanpak leek lange tijd van de baan, maar ligt nu toch weer op tafel.
De verduurzamingsplannen van Tata Steel waren de afgelopen jaren al globaal bekend, maar de mate waarin de overheid wilde bijdragen en of het tot een deal zou komen was tot dusver onzeker. Over de staatssteun bestaat grote verdeeldheid. Volt maakte het sluiten van Tata Steel tot een van de hoofdpunten van de verkiezingscampagne. Verschillende milieuorganisaties, waaronder stichting Urgenda, bleven de afgelopen jaren de plannen van Tata Steel bekritiseren. Volgens hen waren ze onhaalbaar, en zou de fabriek beter voor de helft dicht kunnen.
Dat uitgerekend nu naar buiten komt dat Tata Steel en het kabinet een nieuwe stap zetten in het verduurzamen van de industrie, is met het oog op de verkiezingen niet geheel toevallig. De overgebleven coalitiepartijen (VVD en BBB) kunnen hiermee een bescheiden succesje claimen op het gebied van vergroening van de Nederlandse economie, die verder moeizaam verloopt.
Het afgelopen jaar kreeg demissionair minister Sophie Hermans (VVD) juist de kritiek dat haar klimaatplannen te weinig behelsden en dat de verduurzaming te traag ging. Ook schortte zij, na een oproep uit de Tweede Kamer en vanuit de industrie, de nationale CO2-heffing op, een maatregel die CO2-uitstoot duurder zou maken. Uit onderzoek van NRC bleek dat deze CO2-heffing eerder een van de belemmeringen vormde voor Tata Steel bij het sluiten van een deal.
Met de afspraak met Tata Steel hoopt de overheid de verder vrijwel vastgelopen vergroening van de industrie toch nog een slinger te geven. Oorspronkelijk was het de bedoeling met meerdere grote uitstoters tot afspraken te komen, maar hier is bijna niks van terechtgekomen. De verwachting is dat de overheid vooral nog met kleinere industriebedrijven zulke afspraken zal kunnen maken.
Met de steun voegt Nederland zich in een rijtje Europese landen waar vergelijkbare afspraken zijn gemaakt met staalproducenten, zoals Duitsland. Daar is wel gebleken dat het komen tot een deal niet altijd betekent dat vergroening vervolgens ook plaatsvindt. Zo kreeg ArcelorMittal 1 miljard euro van de Duitse overheid toegezegd voor vergroening, maar maakte het in juni bekend daar toch geen gebruik van te maken omdat een goede „businesscase” ontbrak.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC