Voedselvoorziening Het is een nobel streven: gratis gezonde lunches voor schoolkinderen. Maar veel Indonesiërs hebben hun vertrouwen in het voedselprogramma van president Prabowo inmiddels verloren. Ondanks de kritiek wordt het plan rigide doorgezet.
Indonesische scholieren met hun door de overheid verstrekte lunchmaaltijd. Sinds de start van het programma zijn duizenden kinderen ziek geworden van de gratis lunches.
Ziekenhuizen in het Javaanse district West-Bandung stroomden afgelopen week vol met honderden zieke kinderen die een gratis schoollunch hadden gegeten. Lisa Bila Zahara (15) at rijst met kip met tofu en sojasaus. Een half uur later kreeg ze hoofdpijn en werd ze misselijk. Ook op andere delen van Java en Sulawesi werden kinderen ziek. Ze kregen diarree en moesten overgeven. Anderen raakten bewusteloos of kwamen in ademnood. Er waren zelfs meldingen van toevallen. Gezondheidscentra konden de toestroom niet aan. Het Rode Kruis kwam te hulp en zette op verschillende locaties behandeltenten op.
Sinds de start van president Prabowo’s gratis lunchprogramma in januari zijn volgens het Orgaan voor Nationaal Educatietoezicht (JPPI) ruim achtduizend kinderen ziek geworden. De roep om het lunchprogramma, waarvoor jaarlijks 24 miljard euro is begroot, te stoppen klinkt met de dag luider.
Volgens de West-Javaanse gouverneur Dedi Mulyadi zouden de maaltijden over een te grote afstand zijn aangevoerd. Het eten stond te lang in de hitte. Hij beloofde een evaluatie. „Het is nu belangrijk dat we de kinderen begeleiden in het trauma dat ze hebben opgelopen.”
Het streven om gratis voedzame lunches aan te bieden, is loffelijk. Een op de twaalf kinderen in Indonesië is ondervoed: 20 procent krijgt te weinig of slechte voeding. Met dit gratis-lunch-programma zijn sinds januari zo’n 23 miljoen kinderen en zwangere vrouwen elke dag bereikt. Prabowo wil dit aantal het liefst dit jaar nog opschalen naar tachtig miljoen. Maar het vertrouwen in de voedselveiligheid is op een dieptepunt beland.
„Kinderen moeten geen proefkonijnen zijn in een overhaast ingevoerd staatsprogramma”, waarschuwde Ubaid Matraji, coördinator van JPPI in The Jakarta Post. Hij ziet weinig heil in voorgestelde hygiënecertificaten voor de leveranciers. Een echte oplossing vergt een structurele aanpassing, benadrukte hij maandag. „Het gaat niet alleen om slechte hygiëne, het gaat om slechte handhaving, gebrek aan transparantie en verdenkingen van corruptie.”
De problemen van het lunchprogramma lijken een symptoom van Prabowo’s militaristische en populistische regeerstijl. De president was generaal tijdens het autocratische Soeharto-regime. Dit verleden, zijn relaties met het leger en zijn vertrouwen op een commandostructuur, werkt door in zijn beleid. Sinds zijn aantreden benoemde hij op belangrijke posities militaire vertrouwelingen. In het parlement is geen noemenswaardige oppositie en instituten zoals het Nationale Voedselinstituut moeten rechtsreeks aan hem rapporteren. Ze durven geen kritiek te uiten, stellen analisten in Financial Times. Ook in het kabinet heeft hij zich omringd met jaknikkers, schrijft de zakenkrant.
Experts waarschuwden bij de start van het lunchproject al voor problemen. Ze vreesden dominantie van multinationals. Industrieel geproduceerd eten bevat vaak te veel suiker, herhaalde diëtist Tan Shot Yen recentelijk in The Jakarta Post. Niet voedzaam, ongeschikt om ondervoeding tegen te gaan. „De overheid geeft duidelijk meer om aantallen dan om kwaliteit.” Veel ouders en leraren hebben hun vertrouwen in de gratis maaltijden inmiddels verloren. Een school op Centraal-Java laat ouders een verklaring tekenen, zodat hun kinderen op eigen risico de gratis maaltijd eten.
Naast gevolgen voor de volksgezondheid worden beloftes voor werkgelegenheid voor het midden- en kleinbedrijf niet ingelost. Volgens Bhima Yudhistira, directeur van de economische denktank CELIOS, kunnen kleine ondernemers niet aan de eisen van massavoedselproductie voldoen. Hij vertelde aan het Singaporese medium CNA dat bestaande samenwerkingen met lokale voedselleveranciers juist worden opgezegd in ruil voor de aanschaf van (goedkopere) maaltijden bij multinationals.
Distributie van overheidslunches deze maand op een school in Denpasar op Bali. Foto MADE NAGI/EPA
Ook andere misstanden kwamen afgelopen week aan het licht. Om alle kinderen elke dag een glas melk te geven, probeert de president uit het niets een zuivelindustrie op te zetten. Experts benadrukken al maanden dat er andere manieren zijn om kinderen te voorzien van eiwitten en calcium, passend bij de Aziatische keuken en lokale landbouw. Daarbij hebben veel Aziaten melkintolerantie.
Maar ook deze adviezen worden in de wind geslagen. Uit onderzoek van persbureau Reuters blijkt dat Prabowo’s landbouwminister bedrijven dwingt om koemelk te produceren. Hij gaf opdracht aan tweehonderd vlees- en melkpoederimporteurs om minimaal twintig koeien per jaar te importeren. Geen van de bedrijven heeft ervaring met vee. Het klimaat is ongeschikt voor melkkoeien – omdat het buiten te heet is moeten stallen worden gekoeld. Er is geen plan voor veevoerproductie. En waar moet de mest naartoe? Volgens de bedrijven die Reuters sprak werd geïmpliceerd dat bij weigering hun importvergunning zou worden ingetrokken.
Ondanks alle kritiek zijn er geen tekenen van een koerswijziging. Dadan Hindayana, hoofd van het voedselinstituut, verklaarde dat alle keukens instructie hebben gekregen om het eten niet voor half twee ’s nachts voor te bereiden. Andere aanpassingen blijven uit. „Zolang we geen opdracht krijgen om het lunchproject te stoppen, gaan we door met opschalen.” Om het streefaantal van 30.000 keukens te halen wil de overheid de logistieke capaciteit van politie- en legerkeukens inzetten.
Ook worden militairen voor rijstproductie ingezet, zoals in de regio Merauke in West-Papoea. De overheid heeft er drie miljoen hectare bos- en moerasgebied aangewezen voor rijst- en suikerrietteelt. Al verschillende keren hebben milieuactivisten en landbouwexperts aan de bel getrokken. Het project schaadt de biodiversiteit en de moerasbodem is ongeschikt voor de gewenste gewassen. De rijst moet de nationale en mondiale voedselvoorziening veilig stellen en het suikerriet is bedoeld als bron voor biogas. De belangen zijn groot. Recentelijk riep een commissie van de Verenigde Naties Indonesië op de lokale bevolking niet te intimideren. Vijftigduizend mensen moeten plaatsmaken voor de rijstvelden en zullen door het staatsvoedselproject hun jacht- en landbouwgebied kwijtraken. Hun dagelijkse maaltijd is juist onzeker geworden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC