Kunstkwestie Dit weekend leidde de Israëlische chef-dirigent Lahav Shani twee concerten bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. In Gent werd een concert met Shani afgezegd, in Wenen werd geprotesteerd, in Rotterdam was niets aan de hand.
Dirigent Lahav Shani
Dit weekend leidde chef-dirigent Lahav Shani het Rotterdams Philharmonisch Orkest in een prima Brucknerprogramma – zonder dat daarover enige ophef ontstond. De musici zullen tevoren desondanks „met geknepen billen” hebben gezeten, zoals orkestwoordvoerder Melanie Westdijk het voorafgaand aan het concert op vrijdag verwoordde. Zou er geprotesteerd worden? Concrete aanwijzingen hadden het orkest en de gemeente Rotterdam niet, maar er waren voor de zekerheid wel extra beveiligers ingehuurd.
Wat was er ook weer aan de hand? Eerder deze maand werd een concert door de Münchner Philharmoniker onder leiding van Lahav Shani door het Gent Festival geannuleerd. Reden: Shani is tevens de chef-dirigent van het Israel Philharmonic Orchestra. De organisatie van het festival in Gent vond dat hij zich in die hoedanigheid onvoldoende had gedistantieerd van Israëls verwoesting van Gaza. Daarop ontstond volop ophef, ook politieke. Duitsland veroordeelde de afzegging scherp, de Belgische premier Bart De Wever (N-VA) bezocht als provovatief-solidaire tegenactie een concert van Shani in Essen. Ook publiek en musici schaarden zich veelal achter Shani, die zich in zijn carrière meermaals pacifistisch uitliet en ook verbonden is aan het West-Eastern Divan Orchestra, dat Israëlische en Palestijnse jongeren samenbrengt om muziek te maken. Toch werd er vorige week bij zijn optreden in Wenen wel geprotesteerd. In de zaal klonk daar ‘Free Gaza’, en er kwamen Palestijnse vlaggen tevoorschijn.
Maar dus niet in Rotterdam. Het Rotterdams Philharmonisch kiest in een statement Shani’s kant, omdat de dirigent „met kunst wil bijdragen aan verbondenheid en hoop”. Ook het publiek protesteerde dit weekend niet.
Dat voelde ongemakkelijk. De ‘verbindende kracht van muziek’ wordt altijd genoemd als dirigenten in politiek troebel vaarwater belanden. Ahmed Aboutaleb, tot vorig jaar burgemeester van Rotterdam, hield de inmiddels alleen nog in Rusland werkende dirigent en Poetin-aanhanger Valery Gergjev in 2021 de hand boven het hoofd omdat Gergjev „muziekliefhebbers overal ter wereld samen weet te brengen”. Net als toen kun je je ook nu afvragen of dat weerwoord nog past bij de ernst van de situatie.
In het statement ontwijkt Shani de term genocide. Hij spreekt van oorlog en zegt met muziek te willen „bijdragen aan hoop”. Maar waar? In Rotterdam? Daar is het veilig. Het Israel Philharmonic Orchestra, dat in 1936 als ‘Palestine Orchestra’ werd opgericht voor Joodse musici die in Europa hun orkestbaan waren verloren, speelt wel in Israël, niet in de Palestijnse gebieden, waar Gaza Stad dit weekend flat voor flat verder werd afgebroken, terwijl Shani Bruckner dirigeerde. Waar de ‘brug’ die Shani en het orkest met muziek willen bouwen binnenkort nog aan moet komen, zegt hij niet, en op een verzoek van NRC zijn visie nader toe te lichten, wil hij niet ingaan.
In 2025 is het Israel Philharmonic een bron van Israëlische trots en een belangrijk cultureel vlaggenschip in het buitenland. En dat maakt de vraag of Shani’s a-politieke standpunt houdbaar en zelfs wenselijk is, wel degelijk relevant. Shani is een kunstenaar met aanzien en een grote spreekbuis in Israël én daarbuiten. Je kunt het niet verwachten, maar je mag wel hopen op een scherper standpunt. De Israëlische dirigent Ilan Volkov nam die wel in. Op de BBC Proms eerder deze maand onderbrak hij een concert om het Israëlische geweld „gruwelijk en afschuwelijk” te noemen. Hij wil voorlopig niet meer in Israël werken, hoewel hij er woont „en van het land houdt”. Maar „deze oorlog wordt in mijn naam gehouden, en daar vecht ik tegen”, zei hij later tegen The Times. In dezelfde week werd Volkov door Israëlische autoriteiten opgepakt, toen hij aan de Israëlisch-Gazaanse grens protesteerde.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC