Verkiezingen in Moldavië Moldavië blijft op het Europese pad, na spannende parlementsverkiezingen. Er was veel voor nodig om de Russische inmenging te trotseren.
Een vrouw loopt voor het parlementsgebouw in de Moldavische hoofdstad Chisinau.
Opluchting in Europa: met een onverwacht grote voorsprong won de pro-Europese partij PAS van president Maia Sandu de parlementsverkiezingen van zondag in Moldavië. PAS haalde 50,2 procent van de stemmen en behoudt met 55 zetels de meerderheid in het parlement. De pro-Russische alliantie BEP (Patriottisch Blok) bleef steken op 24,2 procent. Het strategisch gelegen Moldavië vervolgt de weg richting Europese Unie, Poetin heeft het nakijken.
De uitkomst is verrassend omdat Rusland met allerlei middelen heeft geprobeerd om de verkiezingen te beïnvloeden. Met desinformatie op sociale media werden kiezers bang gemaakt voor de progressieve waarden van de EU en voor betrokkenheid bij de oorlog in buurland Oekraïne. Burgers werden omgekocht om te demonstreren of te stemmen voor pro-Russische partijen. Websites van de overheid werden aangevallen, op de verkiezingsdag waren er bommeldingen bij buitenlandse stembureaus.
Alle Europese leiders die Moldavië maandag feliciteerden, verwezen naar de Russische inmenging. Ze prezen de bevolking omdat ze de Russische manipulatie heeft getrotseerd, ze concludeerden dat Europa daar veel van kan leren en waarschuwden dat Rusland zich steeds meer zal mengen in verkiezingen in Europa. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky, net als veel andere Europese leiders aanwezig op een veilgheidsconferentie in Warschau, constateerde dat „Ruslands subversieve invloed zich niet verder zal verspreiden in Europa”.
De onverwachte grote overwinning van PAS heeft als voordeel dat de partij geen wankele coalitie hoeft te vormen met een partij die EU-integratie wil ondermijnen. Van de vijf partijen die de kiesdrempel haalden is PAS de enige uitgesproken pro-Europese partij. Vooraf werd gevreesd voor politieke chaos na de verkiezingen. Ook een ander spookbeeld ligt nu minder voor de hand: gewelddadig protest tegen de uitslag vanuit het pro-Russische kamp. Het verschil tussen PAS en BEP is te groot om in twijfel te trekken.
De Moldavische president Maia Sandu geeft een persconferentie na de verkiezingen. Foto Vadim Ghirda/AP
Naast de Europese opluchting en de complimenten voor Moldavië’s veerkracht zijn er wel enkele kanttekeningen te plaatsen bij de overwinning van regeringspartij PAS.
Net als bij de presidentsverkiezingen van eind vorig jaar leunt president Sandu sterk op Moldavische kiezers in het buitenland. Ze vormen een belangrijk deel van het electoraat: zondag waren het 277.965 van de in totaal 1.578.731 stemmen. Deze emigranten ervaren de voordelen van de EU, slechts 5 procent van hen stemde voor de pro-Russische alliantie BEP, tegen 79 procent voor PAS. In Moldavië zelf haalde PAS 44 procent van de stemmen, tegen 28 voor BEP, een minder groot verschil dan bij de totale uitslag.
De locaties van de stembureaus werkten in het voordeel van PAS. In Italië waren er 75, in Rusland twee. Daar kwamen slechts 4.109 Moldaviërs stemmen, van de honderdduizenden die er wonen. Inwoners van de separatistische pro-Russische regio Transnistrië moesten flink rijden om te kunnen stemmen. In hun regio kunnen ze dat niet. Het dichtstbijzijnde stembureau was twintig kilometer van de grens.
De regering van Sandu kan rekenen op forse financiële en diplomatieke steun uit Brussel. Opvallend was de timing van de uitlevering van Vladimir Plahotniuc, een voormalige Moldavisch politicus en een van de verdachten van de „diefstal van de eeuw”, de verdwijning van 1 miljard dollar uit drie Moldavische banken in 2014. Enkele dagen voor de verkiezingen werd hij door Griekenland uitgeleverd aan Moldavië. Het beeld van de opgepakte oligarch was gunstig voor Sandu: corruptiebestrijding is een van haar speerpunten. Druk vanuit Brussel op Athene, dat de uitlevering aanvankelijk verhinderde, is aannemelijk.
De meeste kritiek, ook in voorzichtige bewoordingen van OVSE-waarnemers, kwam op het besluit van de kiesraad om twee dagen voor de verkiezingen twee pro-Russische partijen uit te sluiten van deelname. De partij Hart van Moldavië, die deel uitmaakt van het Patriottisch Blok, en de Partij voor Groot Moldavië werden beticht van illegale financiering, het omkopen van kiezers en schimmige buitenlandse fondsen.
Tenslotte: de lage opkomst van 52 procent kan PAS niet worden aangerekend, maar zegt wel iets over het kwetsbare draagvlak van het pro-Europese kamp.
„Jullie hebben een duidelijk keuze gemaakt. Europa. Democratie. Vrijheid. Onze deur staat open. De toekomst is aan jullie.” Aldus Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen op sociale media maandagochtend. Moldavië hoopt in 2030 toe te treden tot de EU. Maia Sandu kan haar ambitie om dat te bereiken nu voortzetten. Grote vraag, zowel voor Brussel als voor de regering in Chisinau, is echter wat daarvoor de beste strategie is.
Begin 2022, kort na de grootschalige Russische aanval op Oekraïne, vroegen Oekraïne en Moldavië tegelijk het EU-lidmaatschap aan. De nieuwe geopolitieke situatie maakte de koppeling van beide procedures logisch en zorgde ervoor dat de eerste stappen voortvarend werden gezet. Inmiddels blokkeert Hongarije de voortgang van de EU-procedure voor Oekraïne, en daarmee ook voor Moldavië.
Ontkoppeling van de twee aanvragen lijkt voor de hand te liggen, maar heeft aanzienlijke nadelen. Snelle toetreding was juist bedoeld als strategisch voordeel voor Oekraïne, en dat zou verloren gaan. Toegeven aan de strategie van Viktor Orbán is ook weinig aantrekkelijk. De komende tijd moet blijken welke uitweg Brussel uit dit dilemma weet te vinden.
En het andere kamp, in Moskou? Het Kremlin wil vooral uitdragen dat het niets met Moldavië te maken heeft, blijkt uit de verklaring van woordvoerder Dmitri Peskov tegenover journalisten. „Voor zover wij weten, spreken sommige politieke partijen hun onvrede uit over mogelijke onregelmatigheden bij de verkiezingen – dat is wat we horen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC