Waterbeheer Het grondwater zakte diep weg en bomen lieten vroegtijdig hun blad vallen, maar de ergste schade van droogte bleef deze zomer uit. Toch waarschuwen experts: dit is slechts het begin. „We moeten slimmer omgaan met water.”
In de Hoeksche Waard wordt in het voorjaar water gesproeid.
De zomer is bijna voorbij – en die was opnieuw erg droog. Er is zo weinig regen gevallen dat dit seizoen, volgens het KNMI, op een haar na kan worden gerekend tot de 5 procent droogste. Vooral het zuidwesten was droog. Er kwam niet veel water via de Rijn en Maas het land binnen en ook het grondwater zakte weg, waardoor veel bomen hun blad al in augustus lieten vallen en zich een ‘valse herfst’ voordeed.
Toch heeft de droogte betrekkelijk weinig indruk gemaakt. Sommige Nederlanders hebben op campings zelfs een verregende zomervakantie beleefd. Na een alarmerend droog voorjaar begon het, tot opluchting van watermanagers, in juni en juli dan toch eindelijk nu en dan te regenen, de maanden waarin natuur en boerenland het hevigst naar water snakken. „We hebben mazzel gehad dat het ging regenen op het moment dat de vraag naar water het grootste is,” vertelt Bas Boterman, adviseur waterbeheer en crisisbeheersing bij Rijkswaterstaat. „De effecten van de droogte waren in vorige jaren veel groter doordat die zich later in het seizoen voordeed.”
Behalve aan „geluk” is het gebrek aan overlast te danken aan de toegenomen aandacht bij watermanagers voor droogte. Boterman heeft zich afgelopen zomer, als een van de voorzitters van het LCW, de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling, samen met onder meer de waterschappen zich beraad over maatregelen.
Op de grafiek is een fors hoger neerslagtekort te zien dan in andere jaren.
Boterman: „De cijfers lieten steeds zien dat het erg droog was, maar de situatie bleef onder controle. We hebben afgelopen jaren ervaring opgedaan. Er is veel onderzoek verricht. Er worden goede draaiboeken gemaakt. Er wordt geoefend. De droogte is steeds meer business as usual geworden.”
Veel droogte is het land bespaard gebleven doordat water wordt vastgehouden, door het peil van watergangen te verhogen, het grondwater aan te vullen en stuwen in sloten te sluiten. „Zo houden we het tijdens perioden van droogte langer uit”, aldus Boterman. Jaarlijks rukt bij droogte het zilte zeewater op en ook dit jaar is opnieuw een maatregel daartegen getroffen. Dat is de ‘klimaatbestendige wateraanvoer’ waarmee de aanvoer van zoet water naar westelijk Nederland mogelijk blijft, van zeven naar vijftien kubieke meter water per seconde.
„Dat systeem is nu helemaal ingeregeld en wordt vergroot,” legt Boterman uit. „Dus als er bij Gouda verzilting optreedt, schrikken we daar niet meer van.” Er is tevens een ‘zoutdam’ gebouwd bij de Zeesluis van IJmuiden, waardoor minder zout water het Noordzeekanaal instroomt. Ook werd aan het begin van het seizoen het peil van het IJsselmeer tien centimeter verhoogd. Boterman: „Dat is heel veel zoet water, en dat kun je tot achter in Groningen benutten.”
Dat Nederland met deze maatregelen – gecombineerd met een ietwat verhoogd ‘waterbewustzijn’ onder Nederlanders – de droge zomer het hoofd heeft kunnen bieden, wekt wel de vraag hoe een nóg veel drogere periode kan worden bestreden. „Er zal meer moeten gebeuren”, zegt Boterman.
De strijdmiddelen variëren. Zo moeten veel meer tegels worden verwijderd uit tuinen, opdat neerslag niet stroomt naar straten, goten en sloten, maar rechtstreeks de grond in kan zijgen. „Veel neerslag bereikt nu alleen de toplaag, de rest stroomt af”, aldus Boterman.
Ook grootschalige aanpak is nodig. Boterman: „Kunnen we het peil van het IJsselmeer verhogen? Kunnen we in Zeeland zoetwaterbuffers aanleggen? Moeten andere gewassen in de landbouw worden geteeld? Is het mogelijk anders te irrigeren?” De onderzoeken zijn gaande.
Moeten we niet ook gewoon minder water gebruiken? En niet toestaan dat grote datacenters water slurpen? Boterman: „Minder water gebruiken is altijd goed. Maar je kunt het ook slimmer gebruiken. Misschien kun je datacenters met zout water koelen?”
Ten slotte kan ook de vraag naar water worden verminderd. Boterman: „Elk gebruik stelt eigen eisen: drinkwater moet bijvoorbeeld aan de hoogste kwaliteit voldoen. Maar dat geldt niet voor andere toepassingen. De scheepvaart heeft veel water nodig, maar de kwaliteit maakt niet uit. En sommige landbouwgewassen kunnen zilt water hebben.”
Besproeiing van akkers in het voorjaar.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC